Nguồn cung tinh quặng đồng khan hiếm, phí chế biến tại Trung Quốc rơi xuống mức âm kỷ lục, buộc các nhà máy luyện đối mặt với thua lỗ và tính toán giảm sản lượng. Tuy nhiên, giá đồng thế giới vẫn chịu sức ép từ tồn kho tăng tại Trung Quốc, khiến thị trường chưa thể hình thành đà tăng rõ rệt.
Phí chế biến âm sâu, nhà máy luyện đồng Trung Quốc chịu sức ép
Thị trường đồng toàn cầu đang đối mặt với nghịch lý: nguồn cung nguyên liệu thiếu hụt nhưng giá đồng chưa tăng tương xứng. Áp lực thể hiện rõ tại Trung Quốc, nơi các nhà máy luyện đồng phải trả thêm chi phí để nguồn tinh quặng, trong khi nguồn thu từ hoạt động luyện kim ngày càng thu hẹp.
Theo số liệu của Mysteel, chỉ số phí chế biến (TC) giao ngay đối với tinh quặng đồng nhập khẩu vào Trung Quốc ở mức âm 237,8 USD/tấn khô tính đến ngày 9/10. Trước đó, chỉ số do SMM công bố đã giảm xuống âm 221,89 USD/tấn khô ngày 18/9, rồi tiếp tục xuống âm 231,68 USD/tấn khô ngày 30/9.
TC là khoản phí mà nhà máy luyện được hưởng khi mua tinh quặng và chế biến thành đồng tinh luyện. Khi mức phí chuyển sang âm, nhà máy không còn được thu tiền chế biến như thông thường mà phải trả thêm để có nguyên liệu, làm gia tăng đáng kể chi phí sản xuất.
Theo khảo sát của Mysteel, một mỏ đồng đã bán 10.000 tấn tinh quặng đồng sạch giao trong tháng 11 với mức TC âm 258 USD/tấn khô. Một giao dịch khác với khối lượng tương tự, giao trong tháng 11 - 12, được thực hiện ở mức âm 240 USD/tấn khô. Giới thương nhân vẫn duy trì giá chào cao do kỳ vọng phí chế biến có thể tiếp tục giảm.
Trong khi đó, mức phí chế biến chuẩn cho năm 2026 được Antofagasta của Chile thỏa thuận với các nhà máy luyện lớn tại Trung Quốc là 0 USD/tấn, giảm mạnh so với khoảng 21 USD/tấn của năm 2025. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), đây là mức thấp nhất từng được ghi nhận trong các vòng đàm phán thường niên.
Nhà máy tuyển quặng đồng tại Chile.
Khó khăn của các nhà máy luyện còn đến từ nguồn thu phụ phẩm suy yếu. Giá axit sulfuric giảm đã làm thu hẹp thêm nguồn thu bù đắp chi phí, theo Mysteel. Khi cả phí chế biến và doanh thu phụ phẩm cùng chịu sức ép, biên lợi nhuận của các nhà máy càng bị bào mòn.
Số liệu sản xuất cho thấy tác động đã bắt đầu xuất hiện. Theo SMM, sản lượng đồng điện phân của Trung Quốc trong tháng 9 đạt 1,12 triệu tấn, giảm 2,3% so với tháng trước và gần như đi ngang so với cùng kỳ năm ngoái. Lũy kế 9 tháng, sản lượng đạt 10,42 triệu tấn, tăng 3,54% so với cùng kỳ.
Đợt giảm trong tháng 9 chủ yếu liên quan đến hoạt động bảo dưỡng tập trung tại các nhà máy, ảnh hưởng khoảng 44.800 tấn sản lượng, cùng với tình trạng khan hiếm đồng phế liệu. Tuy nhiên, áp lực chi phí nguyên liệu đang khiến triển vọng sản xuất những tháng tiếp theo trở nên khó khăn hơn.
SMM ước tính, trong tháng 9, các nhà máy sử dụng tinh quặng mua theo giá giao ngay chịu khoản lỗ bình quân 4.129,28 nhân dân tệ/tấn đồng, tăng khoảng 2.000 nhân dân tệ/tấn so với tháng 8. Nếu phí chế biến tiếp tục ở mức thấp và giá axit sulfuric suy yếu, mức lỗ có thể lên tới 5.000 nhân dân tệ/tấn trong tháng 10.
Trước sức ép này, một số nhà máy luyện đồng Trung Quốc đã chủ động cắt giảm sản lượng. SMM dự báo sản lượng đồng điện phân của nước này trong tháng 10 chỉ đạt khoảng 1,0847 triệu tấn, mức thấp nhất trong năm 2026.
Tình trạng thiếu nguyên liệu cũng phản ánh qua số liệu thương mại. Theo Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC), nhập khẩu quặng và tinh quặng đồng trong tháng 9 đạt 2,48 triệu tấn, giảm 4,1% so với cùng kỳ. Tính chung 9 tháng, lượng nhập khẩu đạt 21,97 triệu tấn, giảm 2,9%.
Mỏ đồng Chile hụt sản lượng, tồn kho vẫn kìm hãm giá
Ở khâu khai thác, nguồn cung từ các mỏ lớn tại Chile cũng ghi nhận nhiều yếu tố bất lợi. Theo báo cáo hoạt động quý của BHP, sản lượng đồng của tập đoàn trong quý từ tháng 7 đến tháng 9 đạt 400.700 tấn, giảm 19% so với cùng kỳ năm trước.
Riêng Escondida - mỏ đồng lớn nhất thế giới - sản xuất 252.600 tấn trong quý, tính theo 100% sở hữu, giảm 23% so với cùng kỳ. BHP cho biết sản lượng chịu tác động từ việc hàm lượng quặng đưa vào nhà máy tuyển giảm theo kế hoạch xuống 0,81%, so với 0,94% cùng kỳ; lịch bảo dưỡng; thời tiết khắc nghiệt trong tháng 7-8; và việc tạm dừng toàn bộ hoạt động khai thác sau vụ tai nạn chết người ngày 23/9.
Dù vậy, BHP vẫn giữ nguyên dự báo sản lượng đồng trong năm tài chính 2027, kết thúc vào tháng 6/2027, ở mức 1,65-1,8 triệu tấn. Riêng Escondida được dự báo đạt 1-1,1 triệu tấn.
Tại Antofagasta, sản lượng đồng quý III đạt 151.900 tấn, tăng 7% so với quý trước nhờ mỏ Los Pelambres phục hồi sau đợt thời tiết xấu hồi tháng 7. Tuy nhiên, tính chung 9 tháng, sản lượng chỉ đạt 436.900 tấn, giảm 8% so với cùng kỳ do hàm lượng quặng và tỷ lệ thu hồi tại mỏ Centinela thấp hơn.
Antofagasta giữ dự báo sản lượng năm 2026 ở mức 625.000 - 655.000 tấn và dự kiến sản lượng năm 2027 đạt 630.000-690.000 tấn. Những số liệu này cho thấy tình hình tại các mỏ không hoàn toàn đồng nhất, nhưng sản lượng suy giảm tại một số nguồn cung chủ chốt vẫn tạo thêm rủi ro cho thị trường.
Rủi ro đình công tại Chile phần nào được giải tỏa trong tháng 10. Ngày 14/10, BHP và công đoàn giám sát viên tại Escondida đạt thỏa thuận lao động thời hạn 36 tháng, với 64% thành viên công đoàn tán thành, qua đó tránh được cuộc đình công đã được tuyên bố trước đó. Tại Centinela, cuộc đình công của hai công đoàn bắt đầu ngày 7/10 cũng kết thúc sau khi các bên đạt thỏa ước lao động mới, theo thông tin công bố ngày 19/10.
Dù nguồn cung khai thác và nguyên liệu luyện đồng đang chịu sức ép, giá đồng chưa phản ánh hoàn toàn những rủi ro này. Trong phiên ngày 19/10, giá đồng kỳ hạn 3 tháng trên Sàn Giao dịch Kim loại London (LME) giao dịch quanh 14.400 USD/tấn. Tại Trung Quốc, giá đồng giao ngay đạt 110.565 nhân dân tệ/tấn tính đến ngày 16/10, giảm 1,31% so với đầu tuần nhưng vẫn cao hơn 29,59% so với cùng kỳ năm trước, theo dữ liệu của SunSirs.
Một trong những yếu tố kìm hãm giá là diễn biến tồn kho trái chiều giữa các sàn. Theo Sàn Giao dịch Kỳ hạn Thượng Hải (SHFE), tồn kho đồng tăng 15.218 tấn trong tuần kết thúc ngày 16/10. Ngược lại, tồn kho trên LME đạt 233.800 tấn vào ngày 20/10, giảm 21.300 tấn, tương đương 8,35%, so với một tháng trước.
Tồn kho tăng tại Trung Quốc cho thấy áp lực nguồn cung ở khâu khai thác và luyện kim chưa chuyển hóa đồng đều thành tình trạng thiếu hàng trên thị trường giao ngay. Trong khi đó, lượng tồn kho giảm tại LME phản ánh diễn biến khác ở các kho thuộc hệ thống sàn này. Sự phân hóa khiến tín hiệu cung - cầu chưa đủ đồng nhất để thúc đẩy giá tăng mạnh.
Nhìn chung, thị trường đồng đang chịu tác động từ hai chiều. Một mặt, tinh quặng khan hiếm, phí chế biến âm sâu và sản lượng suy giảm tại một số mỏ lớn đang làm gia tăng rủi ro thiếu hụt nguồn cung. Mặt khác, tồn kho trên sàn Thượng Hải tăng trở lại cùng những diễn biến khác nhau giữa các khu vực đang hạn chế đà tăng giá trong ngắn hạn.
Vì vậy, tình trạng thiếu quặng chưa đồng nghĩa giá đồng sẽ lập tức tăng mạnh. Diễn biến giá trong thời gian tới sẽ phụ thuộc vào việc các nhà máy luyện cắt giảm sản lượng đến đâu, nguồn cung từ các mỏ lớn phục hồi như thế nào và liệu lượng tồn kho tại Trung Quốc có tiếp tục tăng hay bắt đầu suy giảm.
Thanh Phong