PGS.TS. Đinh Trọng Thịnh: Lo ngại những "kẽ hở" mập mờ để trốn thuế khi giảm thuế VAT

"Một số doanh nghiệp sẽ lợi dụng những “kẽ hở” để mập mờ trốn thuế, mặc dù những đơn vị này thực tế lại không thuộc đối tượng được giảm nhưng lại cố tình gian lận để được hưởng" - PGS.TS Đinh Trọng Thịnh bày tỏ lo ngại với phóng viên Thương Trường.

Theo Nghị định 15/2022/NĐ-CP về chính sách miễn, giảm thuế theo Nghị quyết 43/2022/QH15 về chính sách tài khóa, tiền tệ hỗ trợ Chương trình phục hồi và phát triển kinh tế - xã hội về việc giảm thuế giá trị gia tăng từ 10% xuống 8%.

Theo đó, việc giảm 2% thuế GTGT trong gần 1 năm là một quyết sách mạnh mẽ của Quốc hội, Chính phủ trong thời điểm hiện nay, thể hiện sự chia sẻ giữa Nhà nước với người dân, doanh nghiệp. Được xem như là đòn bẩy kích cầu tiêu dùng của cả xã hội, qua đó sẽ góp phần hỗ trợ hoạt động sản xuất kinh doanh, giúp doanh nghiệp và nền kinh tế sớm phục hồi sau "bão Covid-19".

Bàn luận xoay quoanh việc giảm thuế VAT sẽ tác động ra sao đến nền kinh tế và thị trường trong bối cảnh hiện nay, PV Thương Trường đã có cuộc trao đổi với PGS.TS Đinh Trọng Thịnh – Chuyên gia kinh tế.

Thưa ông, xin ông cho biết việc áp dụng mức thuế giá trị gia tăng mới 8% sẽ có tác động như thế nào đến nền kinh tế thị trường. Đồng thời, sẽ có những ảnh hưởng gì đến ngân sách và thu ngân sách nhà nước?

Trước hết đây là lần đầu tiên mà chúng ta thực hiện giảm thuế giá trị gia tăng một cách đồng loạt. Đồng thời, cũng khẳng định thuế giá trị gia tăng đóng vai trò là nguồn thu rất quan trọng đối với ngân sách nhà nước. Như chúng ta biết rằng thuế VAT đánh vào phần giá trị tăng thêm, nên thực chất của bài toán giảm 2% thuế VAT này là giảm thuế cho người tiêu dùng một cách rộng dãi trên cả nước.

Với việc được giảm thuế giá trị gia tăng đầu vào, người bán có điều kiện giảm giá thành sản phẩm, dịch vụ khi sức ép về chi phí tăng cao. Còn về phía người tiêu dùng, việc giảm thuế sẽ giảm trực tiếp vào số tiền chi tiêu hàng ngày. Vô hình trung sẽ góp phần kiềm chế lạm phát, nhất là thời điểm đầu năm khi giá cả một số mặt hàng tăng. Theo đó, người được hưởng lợi nhiều nhất chính là người tiêu dùng vì rõ ràng là giá của hàng hóa đã giảm xuống và khả năng mua của người dân tăng lên từ đó nó làm kích cầu tiêu dùng trong nước. 

Đối với doanh nghiệp, khi thực hiện giảm thuế 2% cho hầu hết tất cả các loại hàng hóa vì thế đầu vào các nguyên vật liệu của các doanh nghiệp cũng được giảm dẫn đến chi phí của doanh nghiệp cũng được giảm đi. Trong khi, ở đầu ra thì do việc giảm thuế VAT nên sẽ góp phần giảm được giá bán của sản phẩm, thường là giá bán cộng với 10% VAT, tuy nhiên, hiện nay chỉ còn cộng với 8% khiến giá bán thấp đi làm cho kích cầu tiêu dùng, người dân mua hàng nhiều hơn, dẫn đến việc sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp được tốt hơn.

Đối với nhà nước, việc giảm VAT 2% có tác động 2 mặt rất rõ ràng. Thứ nhất, là làm cho nhà nước không phải chi ra một lượng tiền từ ngân sách nhà nước để mà kích thích sản xuất kinh doanh, nhưng qua việc giảm thuế VAT này thì sẽ vẫn kích thích được nhu cầu tiêu dùng và kích thích được sản xuất xã hội. Thứ hai là sẽ góp phần làm cho giá cả hàng hóa hàng tiêu dùng giảm đi. Theo đó việc giảm thuế làm cho giảm sức ép của lạm phát, đảm bảo được các mối quan hệ lớn về tỷ giá, lạm phát, nợ xấu,… trong nền kinh tế quốc dân.

Đây là một biện pháp giảm đại trà và cũng rất dễ ràng cho việc thực hiện, thực thi các gói hỗ trợ. Còn một số mặt hàng không được giảm đã được nêu rõ và nằm trong danh mục cụ thể rồi, sẽ đơn giản hơn cho việc thực hiện kích cầu tiêu dùng. Tuy nhiên, cũng biết rằng việc giảm VAT có những tác động rất lớn đến nguồn thu ngân sách nhà nước trong năm 2022. Bởi nếu tính đến mức thu như năm ngoái thì ngân sách nhà nước sẽ hụt thu khoảng 50.000 tỷ đồng nhưng nếu kích cầu tiêu dùng bằng biện pháp này thì khiến tiêu dùng tăng lên từ đó làm nguồn thu tăng lên khoảng 1.2 hoặc 1.5 lần năm 2021.

Vậy khi áp dụng mức thuế giá trị gia tăng mới sẽ tạo ra những cơ hội và thách thức như thế nào đối với các đơn vị thực hiện, đặc biệt là các doanh nghiệp đang đối mặt với những khó trong bối cảnh hậu Covid-19?

Đối với các doanh nghiệp thì đây là một trong những biện pháp giảm chi phí sản xuất kinh doanh thấp xuống và cũng là một trong những tác nhân làm cho giá thành sản phẩm đầu ra thấp đi từ đó kích thích tiêu dùng. Đồng thời, khiến cho các sản phẩm bán ra với giá thành giảm, dễ bán hơn và từ đó thúc đẩy sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Bởi khi nhu cầu tăng cao thì cung cũng phải tăng theo để đáp ứng như cầu của thị trường. Từ đó tạo cơ hội cho doanh nghiệp mở rộng sản xuất kinh doanh và có nguồn thu tăng.

Mặt khác cũng gây ra những khó khăn đến từ việc xác định rõ đối tượng được miễn và giảm thuế VAT và việc áp dụng cần triển khai sao cho đúng. Bên cạnh đó, một số doanh nghiệp sẽ lợi dụng những “kẽ hở” để mập mờ trốn thuế, mặc dù những đơn vị này thực tế lại không thuộc đối tượng được giảm nhưng lại cố tình gian lận để được hưởng.

Ngoài ra, có thể tạo ra các "kẽ hở" trong quản lý với cơ chế xin cho của các nhà quản lý ở các lĩnh vực không thuộc đối tượng được giảm. Khi các nhà quản lý và cán bộ thuế đồng ý cho các doanh nghiệp này được hưởng, dẫn đến những vấn đề bất bình đẳng, đây cũng là một trong các nội dụng cần phải đề phòng, đề cao chú ý.

Vậy theo quan điểm của ông cơ quan quản lý nhà nước về thuế cần làm gì để quản lý các vấn đề vi phạm pháp luật về thuế. Việc áp dụng trong một thời gian ngắn, liệu rằng sẽ đem lại những tác dụng như mong muốn hay không?

Đầu tiên là cần cụ thể hóa những ngành nghề nào được giảm và được giảm đến đâu? Càng cụ thể thì càng tốt và càng dễ áp dụng. Bên cạnh đó, hiện nay đã số hóa hết, hóa đơn cũng thực hiện bằng hóa đơn điện tử vì thế cho nên tốt nhất là mọi cái cứ đưa hết lên hệ thống quản lý trên điện tử cho công khai minh bạch. Theo đó, khi công khai minh bạch doanh nghiệp này là được hưởng, doanh nghiệp kia không, các hàng hóa được giảm là những hàng hóa nào, được giảm ra làm sao? Và các doanh nghiệp khi có hóa đơn thì phải cụ thể đầu vào như thế nào, đầu ra như thế nào? Lúc này thì người dân và doanh nghiệp đều nắm được thì sẽ rất dễ để thực hiện và cán bộ làm công tác quản lý có muốn mập mờ cũng khó vì thông tin đã rất rõ ràng rồi.

Về mặt giải pháp để tránh tình trạng này cần phổ biến một cách rộng rãi Nghị định và các văn bản hướng dẫn một cách cụ thể đến các doanh nghiệp và cơ quan quản lý nhà nước; thường xuyên theo dõi đúc rút kinh nghiệm để từ đó chỉnh sửa. Có như vậy, việc thực thi các vấn đề đi vào thực tiễn trôi chảy đúng với đối tượng.

Và nếu những doanh nghiệp nào không thực hiện thì lập tức người mua sẽ có phản ứng ngay và các cơ quan quản lý khi kiểm tra sẽ phát hiện và sẽ xử lý luôn. Theo đó rất cần đến khâu kiểm tra giám sát thường xuyên và sự vào cuộc của cơ quan quản lý nhà nước.

PV: Xin cảm ơn ông.

Hải Bình