Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng cho biết, Chính phủ đang tập trung chỉ đạo quyết liệt nhằm hoàn thành mục tiêu giải ngân 100% kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026. Dự kiến đóng góp thêm 1,7% vào tăng trưởng, qua đó tạo động lực để phấn đấu hoàn thành mục tiêu tăng trưởng kinh tế 10% trong năm 2026.
Huy động vốn ODA phải bảo đảm hiệu quả, tránh đầu tư dàn trải
Theo Cổng Thông tin điện tử Quốc hội, tại phiên chất vấn và trả lời chất vấn của Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng đã tham gia giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm liên quan đến huy động nguồn lực xã hội thông qua phương thức đối tác công tư (PPP), sử dụng nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) và đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công.
Liên quan đến việc huy động nguồn lực xã hội thông qua phương thức đối tác công tư (PPP), Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng khẳng định, việc kêu gọi, huy động doanh nghiệp tham gia đầu tư các dự án kết cấu hạ tầng, đặc biệt là hạ tầng giao thông, có ý nghĩa hết sức quan trọng.
Theo Phó Thủ tướng, đây là phương thức đã được nhiều quốc gia phát triển trên thế giới, trong đó có các nước châu Âu và Mỹ, triển khai hiệu quả trong nhiều năm qua nhằm huy động nguồn lực từ khu vực doanh nghiệp cho phát triển kết cấu hạ tầng, nhất là hệ thống giao thông.
Thông thường, các dự án được triển khai theo hai hình thức. Thứ nhất, doanh nghiệp trực tiếp tham gia đầu tư xây dựng ngay từ đầu, sau đó tổ chức thu phí để hoàn vốn và hưởng một khoản lợi nhuận nhất định. Thứ hai, Nhà nước thực hiện đầu tư xây dựng công trình, sau đó chuyển giao cho doanh nghiệp khai thác, thu phí.
Đối với Việt Nam, Phó Thủ tướng cho biết, cả hai hình thức này đều đã được triển khai. Đặc biệt, từ năm 2020, Việt Nam đã ban hành Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư, với nhiều chính sách khuyến khích doanh nghiệp tham gia đầu tư các dự án hạ tầng.
Hiện nay, hình thức chủ yếu được áp dụng là giao doanh nghiệp đầu tư xây dựng công trình, sau đó khai thác, thu phí hoàn vốn. Thời gian khai thác, thu phí thông thường khoảng trên dưới 20 năm.
Lý giải về thời gian thu phí này, Phó Thủ tướng cho biết, đây là khoảng thời gian phù hợp với khả năng tài chính của doanh nghiệp. Bởi lẽ, các doanh nghiệp tham gia dự án PPP đều phải huy động vốn vay ngân hàng, trong khi thời hạn cho vay của ngân hàng thường chỉ khoảng 10 - 12 năm. Do đó, doanh nghiệp phải bố trí thêm nguồn vốn của mình để thực hiện dự án.Trong quá trình khai thác, thu phí, Nhà nước có các cơ chế bảo đảm quyền lợi và chia sẻ rủi ro với nhà đầu tư.
Theo Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng, pháp luật về PPP hiện nay cho phép Nhà nước tham gia hỗ trợ vốn đầu tư dự án với mức phổ biến khoảng 50% tổng mức đầu tư; trong những trường hợp đặc biệt, mức tham gia của Nhà nước có thể lên tới 70%.
Phó Thủ tướng phân tích, trước đây, khi doanh nghiệp phải tự bỏ toàn bộ vốn đầu tư, nhiều dự án rất khó bảo đảm hiệu quả tài chính nếu tính đúng, tính đủ các chi phí. Đây cũng là nguyên nhân khiến không ít dự án gặp khó khăn, vướng mắc mà các cơ quan chức năng đang phải tập trung xử lý.
Để khắc phục tình trạng này, Chính phủ đã trình Quốc hội hoàn thiện quy định pháp luật về PPP, trong đó có cơ chế Nhà nước tham gia hỗ trợ vốn đầu tư, căn cứ vào vị trí, tính chất và hiệu quả của từng dự án để quyết định mức hỗ trợ phù hợp, từ 50% đến 70%.
Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng giải trình các vấn đề đại biểu quan tâm tại phiên chất vấn (Ảnh: quochoi.vn)
Đánh giá về hiệu quả của cơ chế này, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng cho rằng, với việc Nhà nước tham gia chia sẻ nguồn vốn đầu tư, hầu hết các dự án mới được đánh giá đều có hiệu quả tốt hơn, tạo điều kiện thuận lợi để thu hút doanh nghiệp tham gia phát triển kết cấu hạ tầng.
Đối với hình thức hợp đồng kinh doanh - quản lý (O&M), Phó Thủ tướng cho biết Bộ Tài chính và Bộ Xây dựng đang triển khai các công việc liên quan, dự kiến thí điểm đấu giá, đấu thầu quyền thu phí một số dự án, đặc biệt là các đoạn tuyến trên cao tốc Bắc - Nam.
Phó Thủ tướng đánh giá hình thức này có thể thu hút sự quan tâm của doanh nghiệp do hạn chế được những rủi ro liên quan đến giải phóng mặt bằng, thi công và biến động giá.
Đồng thời, pháp luật về PPP cũng đã có quy định về cơ chế chia sẻ khi doanh thu thực tế thấp hơn dự kiến và khả năng Nhà nước mua lại dự án trong một số trường hợp đặc biệt.
Về huy động và sử dụng nguồn vốn ODA, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng cho biết, Việt Nam hiện đã bước qua giai đoạn được hưởng các khoản vay ODA ưu đãi cao, trong khi nhu cầu vốn phục vụ phát triển kinh tế - xã hội vẫn rất lớn.
Do không còn được tiếp cận các nguồn vốn vay giá rẻ như trước, việc tiếp tục huy động nguồn vốn ODA cần được tính toán kỹ lưỡng hơn, nhất là về chi phí vay, điều kiện vay và hiệu quả sử dụng vốn.
Phó Thủ tướng cho biết, dư địa huy động vốn của Việt Nam hiện nay vẫn còn rất lớn. Các chỉ tiêu về nợ công, vay nước ngoài và vay của Chính phủ đều đang ở mức thấp so với các giới hạn được Quốc hội cho phép.
Do đó, việc tiếp tục huy động nguồn vốn ODA cùng với các nguồn lực khác để đáp ứng nhu cầu đầu tư, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội là hết sức cần thiết.
Tuy nhiên, Phó Thủ tướng đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu phải đánh giá đầy đủ hiệu quả của từng khoản vay, từng dự án sử dụng vốn ODA.
Theo đó, các cơ quan chức năng phải tính toán đầy đủ chi phí, rà soát kỹ các điều kiện ràng buộc liên quan đến thi công, lựa chọn nhà thầu và những yêu cầu khác của bên cho vay, nhằm bảo đảm các khoản vay được sử dụng hiệu quả, an toàn.
Phó Thủ tướng cho biết, Chính phủ đã có chỉ đạo về việc đánh giá hiệu quả kinh tế của các dự án sử dụng vốn vay nước ngoài. Việc lựa chọn dự án phải căn cứ vào hiệu quả kinh tế - xã hội, đồng thời xem xét cả hiệu quả về chính trị.
Đặc biệt, thay vì phân bổ vốn cho nhiều dự án như trước đây, Chính phủ chủ trương tập trung nguồn vốn vay ODA cho một số dự án lớn, có khả năng tạo ra hiệu quả rõ rệt, đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước. “Chúng ta chỉ tập trung vào một số dự án lớn thôi, chứ không dàn trải như trước đây”, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng nhấn mạnh.
Theo Phó Thủ tướng, việc thay đổi cách tiếp cận trong huy động và sử dụng vốn ODA là cần thiết trong bối cảnh Việt Nam không còn được hưởng nhiều điều kiện vay ưu đãi như trước, qua đó bảo đảm an toàn tài chính quốc gia và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn vay.
Quyết liệt giải ngân 100% vốn đầu tư công
Liên quan đến giải ngân vốn đầu tư công, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng cho biết, Chính phủ đang tập trung chỉ đạo quyết liệt nhằm hoàn thành mục tiêu giải ngân 100% kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026.
Theo Phó Thủ tướng, việc hoàn thành mục tiêu này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế, dự kiến đóng góp thêm 1,7% vào tăng trưởng, qua đó tạo động lực để phấn đấu hoàn thành mục tiêu tăng trưởng kinh tế 10% trong năm 2026.
Phó Thủ tướng nhấn mạnh, đây là một yếu tố rất quan trọng để chúng ta có thể phấn đấu hoàn thành mục tiêu tăng trưởng kinh tế 10% trong năm 2026.
Thông tin về kết quả thực hiện, Phó Thủ tướng cho biết, trong 10 tháng năm 2026, tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công đã đạt 74%. Đánh giá về kết quả này, Phó Thủ tướng cho rằng, đây là mức giải ngân rất tích cực, đặc biệt trong bối cảnh năm 2026 là năm đầu tiên của nhiệm kỳ. So với kết quả thực hiện trong những năm đầu nhiệm kỳ trước đây, tỷ lệ giải ngân đạt được trong 10 tháng là rất tốt.
Tuy nhiên, Phó Thủ tướng cũng làm rõ một vấn đề được các đại biểu Quốc hội quan tâm, đó là tỷ lệ tạm ứng vốn cho các nhà thầu trong quá trình triển khai dự án.
Theo Phó Thủ tướng, việc tạm ứng vốn là hoạt động bình thường, xuất phát từ yêu cầu thực tế trong quá trình triển khai các dự án đầu tư công, nhất là đối với các dự án quy mô lớn. Cụ thể, sau khi ký kết hợp đồng, chủ đầu tư thực hiện tạm ứng khoảng 30% giá trị hợp đồng cho nhà thầu để mua sắm nguyên vật liệu, chuẩn bị máy móc, thiết bị và các điều kiện cần thiết phục vụ thi công.
Đây là cơ chế cần thiết để nhà thầu có nguồn lực triển khai dự án ngay từ giai đoạn đầu, nhất là trong năm đầu tiên của nhiệm kỳ, khi nhiều dự án mới được khởi động. Phó Thủ tướng khẳng định, việc tạm ứng vốn theo quy định là hoàn toàn bình thường, không có gì bất thường. Bên cạnh đó, vẫn còn một số rất ít khoản tồn đọng từ trước cần tiếp tục xử lý.
Dù vậy, Phó Thủ tướng nhấn mạnh, Chính phủ đã có chỉ đạo quyết liệt nhằm bảo đảm tiến độ giải ngân đi đôi với hiệu quả thực chất, không chỉ dừng lại ở việc hoàn thành các chỉ tiêu về tỷ lệ giải ngân.
Theo đó, yêu cầu đặt ra là nguồn vốn đầu tư công phải thực sự được đưa vào nền kinh tế, phục vụ triển khai các công trình, dự án, tạo ra sản phẩm và giá trị thực tế, qua đó đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng kinh tế trong năm 2026.
Anh Đào