Quỹ bình ổn xăng dầu nhiều bất cập, doanh nghiệp nào “ôm tiền” nhiều nhất?

Theo thông tin từ Bộ Tài chính, tính đến hết quý I/2023, 4 doanh nghiệp đầu mối bị thanh tra nắm giữ hàng trăm tỉ đồng từ Quỹ bình ổn xăng dầu. Trong đó, Công ty TNHH Vận tải thủy bộ Hải Hà là doanh nghiệp đang có số dư Quỹ bình ổn xăng dầu lên tới 595,07 tỷ đồng.

Quản lý Quỹ bình ổn giá xăng dầu đang có nhiều bất cập

Những ngày qua, sự việc hai nữ Giám đốc, Phó Giám đốc Công ty TNHH Thương mại Vận tải và Du lịch Xuyên Việt Oil bị khởi tố, doanh nghiệp bị bị tước giấy phép kinh doanh xăng dầu nhưng vẫn chưa nộp lại số tiền Quỹ bình ổn xăng dầu vào ngân sách nhà nước được dư luận chú ý.

Theo đó, ngày 9/9, cơ quan an ninh điều tra Bộ Công an khởi tố vụ án, bị can và ra lệnh tạm giam với hai nữ Giám đốc, Phó giám đốc Công ty TNHH Thương mại Vận tải và Du lịch Xuyên Việt Oil do vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí.

Doanh nghiệp này đã bị Bộ Công Thương thu hồi giấy phép xuất, nhập khẩu xăng dầu từ ngày 11/8 và đề nghị doanh nghiệp chuyển nộp toàn bộ số tiền Quỹ bình ổn xăng dầu vào ngân sách nhà nước. Xuyên Việt Oil cũng cần gửi bản sao chứng từ chuyển nộp tiền về Bộ Tài chính, Bộ Công Thương.

Bên lề họp báo Chính phủ tối 9/9, ông Phạm Văn Bình, Cục phó Cục Quản lý giá (Bộ Tài chính) cho biết, bộ này đã có hai văn bản, gọi điện đôn đốc Xuyên Việt Oil nộp lại số tiền trên sau khi bị Bộ Công Thương thu hồi giấy phép. Tuy nhiên, đến nay doanh nghiệp chưa báo cáo Bộ Tài chính việc nộp số tiền trên.

Tại cuộc họp báo, Trung tướng Tô Ân Xô, người phát ngôn Bộ Công an cho rằng, có nhiều lỗ hổng trong quản lý, kiểm soát kinh doanh xăng dầu. Theo ông, xăng dầu có lượng tiêu thụ lớn hàng ngày, là huyết mạch giống như không khí, nhưng việc để xảy ra tình trạng này cho thấy các doanh nghiệp không biết sợ.

Theo quy định tại Nghị định 95 về kinh doanh xăng dầu, Quỹ bình ổn xăng dầu được lập tại doanh nghiệp khi Bộ Công Thương cấp giấy phép kinh doanh cho doanh nghiệp đầu mối. Tuy nhiên, việc này cũng có thể dẫn tới nguy cơ doanh nghiệp chiếm dụng quỹ.

Trước câu hỏi tại sao để xảy ra tình trạng doanh nghiệp lạm dụng quỹ bình ổn, Thứ trưởng Công Thương Đỗ Thắng Hải nói chắc chắn phải rà soát lại các quy định cho phù hợp phát sinh thực tế.

Đáng chú ý, Xuyên Việt Oil chính là 1 trong 4 doanh nghiệp đầu mối kinh doanh xăng dầu bị thanh kiểm tra theo Quyết định số 1896 của Bộ Công Thương về việc lập đoàn kiểm tra việc chấp hành các quy định của pháp luật về kinh doanh xăng dầu năm 2023.

Theo đó, 4 doanh nghiệp đầu mối kinh doanh xăng dầu bị kiểm tra gồm: Công ty TNHH Thương mại và du lịch Xuyên Việt Oil; Công ty TNHH Sản xuất thương mại Hưng Phát; Công ty Cổ phần Tập đoàn Thiên Minh Đức; Công ty TNHH Vận tải thủy bộ Hải Hà.

Theo thông tin từ Bộ Tài chính, tính đến hết quý I/2023, 4 doanh nghiệp đầu mối bị thanh tra nắm giữ hàng trăm tỉ đồng từ Quỹ bình ổn xăng dầu. Cụ thể, trong số 33 doanh nghiệp đầu mối được Bộ Tài chính cập nhật, thì Công ty TNHH Vận tải thủy bộ Hải Hà là doanh nghiệp đang có số dư Quỹ bình ổn xăng dầu thứ 2 với 595,07 tỉ đồng. Số tiền Quỹ bình ổn giá công ty này đang nắm giữ chỉ đứng sau Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) khi có 2.463,21 tỉ đồng.

Đứng thứ 3 là Công ty Cổ phần Tập đoàn Thiên Minh Đức, đơn vị có quỹ bình ổn xăng dầu trong danh sách 33 doanh nghiệp đầu mối lên đến 428,76 tỉ đồng. Số tiền Quỹ bình ổn xăng dầu Công ty TNHH Thương mại vận tải và du lịch Xuyên Việt Oil đang nắm giữ tại 31/3/2023 là 219,9 tỉ đồng và Công ty TNHH Sản xuất thương mại Hưng Phát là 71,29 tỉ đồng.

Như vậy, ngoài đơn vị đứng đầu danh sách là Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex), 4 doanh nghiệp đầu mối kinh doanh xăng dầu đang có số dư Quỹ bình ổn xăng dầu cao nhất đều thuộc danh sách bị Bộ Công Thương thanh kiểm tra. Trong đó, Công ty TNHH Thương mại vận tải và du lịch Xuyên Việt Oil đã bị kết luận những sai phạm, bị tước giấy phép và đề nghị thu hồi số tiền Quỹ bình ổn xăng dầu.

Lọt tầm ngắm kiểm tra, Vận tải Thủy bộ Hải Hà nợ thuế hàng nghìn tỷ đồng

Trong số những doanh nghiệp đầu mối kinh doanh xăng dầu bị kiểm tra, đáng chú ý, có Công ty TNHH Vận tải thủy bộ Hải Hà, chính là doanh nghiệp đang có số dư Quỹ bình ổn xăng dầu thứ 2 với 595,07 tỉ đồng.

Liên quan đến doanh nghiệp này, cuối tháng 8/2023, Cục thuế tỉnh Thái Bình đã công bố danh sách hàng loạt các công ty nợ thuế. Theo đó, đến 31/7/2023, Công ty TNHH Vận tải Thủy bộ Hải Hà (Hải Hà Petro; Vận tải Thủy bộ Hải Hà) nợ tiền thuế và các khoản phải thu khác thuộc ngân sách nhà nước trên 1.736 tỷ đồng. Số tiền nợ này của Hải Hà Petro chiếm tới 79,8% tổng số nợ của 135 doanh nghiệp trong danh sách Cục Thuế tỉnh Thái Bình "bêu tên".

Trước đó tại danh sách ban hành kèm theo thông báo số 5395/TB-CTTB ngày 23/9/2022 của Cục thuế tỉnh Thái Bình, Vận tải Thủy bộ Hải Hà cũng đứng đầu trong danh sách nợ thuế với hơn 1.709 tỷ đồng. Điều này khiến dư luận xôn xao bởi Hải Hà Petro nhiều năm qua được biết đến là đơn vị thuộc top các doanh nghiệp nộp ngân sách lớn được tỉnh Thái Bình biểu dương.

Vận tải Thuỷ bộ Hải Hà (Hải Hà Petro) được thành lập năm 2003 tại thị trấn Diêm Điền (huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình). Đến năm 2012, Công ty được Bộ Công Thương cấp giấy phép kinh doanh xuất nhập khẩu xăng dầu, đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong quá trình phát triển. Từ đây, Hải Hà Petro đã chiếm lĩnh thị trường xăng dầu tại tỉnh Thái Bình và được coi là một trong những “đại gia” ngành xăng dầu lớn nhất cả nước.

Quá trình hình thành và phát triển của Hải Hà Petro gắn liền với vợ chồng ông Tô Văn Thọ (SN 1959) và bà Trần Tuyết Mai (SN 1961), ngoài đảm nhiệm các vai trò quan trọng, ông Thọ và bà Mai còn nắm giữ số cổ phần lớn tại doanh nghiệp xăng dầu này.

Cập nhật đến ngày 28/9/2022, vốn điều lệ Hải Hà Petro hơn 454 tỉ đồng, trong đó ông Tô Văn Thọ sở hữu 19,3% cổ phần, bà Trần Tuyết Mai sở hữu 47,8% cổ phần. Đồng thời, ông Tô Văn Thọ đảm nhiệm vai trò Chủ tịch Hội đồng Thành viên tại công ty. Ông Thọ liên tục nắm giữ vai trò này trong nhiều năm qua tại Hải Hà Petro.

Tuy nhiên, sau khi thông tin Hải Hà Petro nợ thuế được công bố mới đây, bộ máy trong Hải Hà Petro đã có những thay đổi đáng chú ý. Theo đó, cập nhật tại ngày 16/6/2023 cho thấy, bà Trần Tuyết Mai đã nâng sở hữu của mình tại Hải Hà Petro từ 47,8% lên 69%, đồng thời được công bố là người đảm nhiệm vai trò Chủ tịch Hội đồng thành viên kiêm người đại diện pháp luật thay chồng mình là ông Tô Văn Thọ. Đi kèm với đó, danh sách thành viên của Hải Hà Petro cũng không còn cập nhật ông Thọ là cổ đông của công ty.

Trước đó, vào cuối năm 2020, sau khi Hải Hà Petro bắt đầu thâu tóm CTCP Dược phẩm Trung ương I - Pharbaco (UpCOM: PBC), bà Trần Tuyết Mai cũng được bổ nhiệm vào ghế Chủ tịch HĐQT PBC. Sau đó, Pharbaco đã có sự tăng trưởng ấn tượng về doanh thu và lợi nhuận trong các năm 2020, 2021 và 2022. Tuy nhiên, vào tháng 3/2023, ngay trước thềm Đại hội đồng cổ đông PBC, bà Mai đã rời khỏi vị trí Chủ tịch HĐQT công ty vì lí do bận việc gia đình.

Về tình hình tài chính, năm 2022, doanh thu thuần của Hải Hà lên tới 30.060 tỷ đồng, tăng trên 61% so với năm liền trước. Thế nhưng, do tiếp tục kinh doanh dưới giá vốn, doanh nghiệp ghi nhận lỗ gộp 973 tỷ đồng, gấp 54 lần số lỗ gộp của năm 2021.

Trong kỳ này doanh thu hoạt động tài chính của doanh nghiệp tăng 48% so với cùng kỳ, mang về 386 tỷ đồng. Tuy nhiên, con số doanh thu tăng lên này không thấm vào đâu so với khoản "phình to" của chi phí tài chính và các loại chi phí hoạt động. Cụ thể, chi phí tài chính hơn 523 tỷ đồng, tăng 167%; chi phí bán hàng hơn 666 tỷ đồng, tăng 243%; chi phí quản lý doanh nghiệp hơn 364 tỷ đồng, tăng 1.248% so với năm 2021 và chi phí khác tăng 2.888%.

Kết quả, Vận tải Thủy bộ Hải Hà báo lỗ trước thuế hơn 2.573 tỷ đồng, gấp 16,6 lần so với số lỗ ghi nhận trong năm 2021. Doanh thu càng lớn, lỗ càng nặng đã 'ăn mòn' toàn bộ vốn góp chủ sở hữu của doanh nghiệp; thậm chí vốn chủ sở hữu lũy kế tính đến 31/12/2022 âm hơn 4.122 tỷ đồng, gấp hơn 2,5 lần sau 1 năm.

Kinh doanh thua lỗ liên tục dẫn đến âm vốn chủ sở hữu nhưng, bảng cân đối kế toán cho thấy trữ tiền tăng vọt, các khoản đầu tư tài chính là tiền gửi/trái phiếu tăng vọt, và cho vay lại của Vận tải Thủy bộ Hải Hà cũng tăng mạnh.

Tại ngày 31/12/2022, tổng tài sản của doanh nghiệp này đạt 13.019 tỷ đồng, tăng thêm 13% so với hồi đầu năm; trong đó gần 84,5% là tài sản ngắn hạn (11.000 tỷ đồng) và tài sản dài hạn 2.019 tỷ đồng.

Tiền mặt và đầu tư nắm giữ đến ngày đáo hạn cùng khoản phải thu về cho vay ngắn hạn của Vận tải Thủy bộ Hải Hà tại ngày 31/12/2022 lên tới trên 8.000 tỷ đồng – cao hơn nhiều so với nợ vay, nợ thuế mà doanh nghiệp này ghi nhận tại cùng thời điểm. Tổng 3 khoản nói trên đến ngày cuối năm 2022 là gần 8.060 tỷ đồng, tăng gần 39% so với hồi đầu năm, tương ứng tăng 2.257 tỷ đồng.

Hoạt động kinh doanh thua lỗ liên tục, nhưng tài sản "có chất lượng" vẫn tăng, có hàng nghìn tỷ đồng tiền cho các bên khác vay và gửi ngân hàng, Vận tải Thủy bộ Hải Hà vẫn "chây ì" nợ thuế và các khoản thu khác phải nộp vào ngân sách nhà nước.

Nợ phải trả ngắn hạn và dài hạn của doanh nghiệp lên tới con số "khủng" 17.142 tỷ đồng (tăng 4.000 tỷ đồng so với đầu năm) với 98,4% là nợ ngắn hạn (16.874 tỷ đồng) – cao vượt tổng tài sản.

Trong đó, nợ vay và thuê tài chính ngắn hạn là 2.133 tỷ đồng. Thuế và các khoản phải nộp Nhà nước là 1.375 tỷ đồng, cùng với hơn 561 tỷ đồng phải nộp quỹ bình ổn. Như vậy, tổng cộng 3 khoản mục phải trả này của doanh nghiệp là 4.069 tỷ đồng. Còn lại hơn 12.790 tỷ đồng đến từ phải trả người bán ngắn hạn, người mua trả tiền trước và phải trả ngắn hạn khác.

Theo lưu chuyển dòng tiền của doanh nghiệp trong năm 2022, Vận tải Thủy bộ Hải Hà đã chi tới 4.680 tỷ đồng cho vay, mua các công cụ nợ của đơn vị khác trong năm 2022, tăng gần 1,69 lần so với năm 2021. Đến cuối năm 2022, doanh nghiệp còn có 3.402 tỷ đồng phải thu về cho vay ngắn hạn.

Trong năm này, tiền thu hồi cho vay, bán lại các công cụ nợ của đơn vị khác là 2.009 tỷ đồng. Như vậy, doanh nghiệp chi ròng hơn 2.670 tỷ đồng cho vay và mua công cụ nợ, trong khi năm 2021 con số này là chỉ là 990 tỷ đồng.

Trúng loạt gói thầu với tỷ lệ tiết kiệm ngân sách “tượng trưng”

Hải Hà Petro đã chiếm lĩnh thị trường xăng dầu tại địa phương và được coi là một trong những "đại gia" trong ngành xăng dầu cả nước. Thời gian qua, doanh nghiệp này cũng trúng nhiều gói thầu cung cấp nhiên liệu bảo đảm cho các cơ quan, doanh nghiệp.

Theo thống kê lịch sử đấu thầu, Hải Hà Petro đã tham gia 16 gói thầu và trúng 12 gói, trượt 2 gói, 2 chưa có kết quả. Tổng giá trị trúng thầu của doanh nghiệp đạt hơn 278 tỷ đồng, trong đó, 100% Vận tải Thủy bộ Hải Hà dự thầu với vai trò độc lập.

Trong năm 2022, Vận tải Thủy bộ Hải Hà tham gia và trúng cả 3 gói thầu được đấu thầu theo hình thức công khai với tổng giá trị gần 200 tỷ đồng. Điểm chung trong các gói thầu, doanh nghiệp đều trúng với giá suýt soát giá dự toán. Điển hình, Gói thầu SXKD2022-HH06: Cung cấp dầu DIESEL 0,05S (DO) cho khởi động đốt lò và ô tô xe gạt thuộc Dự án Kế hoạch lựa chọn nhà thầu (đợt 2) các gói thầu vốn SXKD điện năm 2022 - Công ty Nhiệt điện Uông Bí.

Gói thầu trên do Công ty Nhiệt điện Uông Bí – Chi nhánh Tổng Công ty Phát điện 1 làm chủ đầu tư có giá dự toán hơn 159,6 tỷ đồng. Vận tải Thủy bộ Hải Hà trúng thầu với giá hơn 159,5 tỷ đồng, thấp hơn khoảng 135 triệu đồng, đạt tỷ lệ tiết kiệm xấp xỉ 0,08%.

Tính chung trong năm 2022, với tổng giá trị trúng thầu gần 200 tỷ đồng, các gói thầu của Vận tải Thủy bộ Hải Hà tiết kiệm cho ngân sách nhà nước khoảng 410 triệu đồng, đạt tỷ lệ xấp xỉ 0,2%. Riêng từ đầu năm 2023 đến nay, Vận tải Thủy bộ Hải Hà tham dự 3 gói thầu và được chỉ định thầu 2 gói gồm: Gói thầu HH01-XLSC2023: Cung cấp dầu DO phục vụ xử lý sự cố và Gói số 01: Thử nghiệm chất lượng Xăng, Nhiên liệu Điêzen (DO).

Tuy nhiên, trước khi được chỉ định 2 gói thầu nêu trên, vào tháng 3/2023, Hải Hà trượt gói Cung cấp nhiên liệu dầu (HFO và DO) cho quá trình vận hành thương mại NMNĐ Thái Bình 2 năm 2023 do Ban quản lý Dự án Điện lực dầu khí Thái Bình 2 làm chủ đầu tư. Lần trượt gói thầu trị giá hơn 170 tỷ đồng này cũng đã "lộ" lý do rằng nhà thầu không vượt qua được khâu đánh giá yêu cầu về năng lực, kinh nghiệm, kỹ thuật.

Hồng Quang