Bộ Công Thương đang xây dựng thông tư mới, dự kiến có hiệu lực từ tháng 5/2026, áp dụng “hộ chiếu số” cho từng sản phẩm nhằm tăng cường truy xuất nguồn gốc và minh bạch thông tin đến người tiêu dùng. Đây là một trong tám định hướng trọng tâm mà Bộ triển khai để nâng cao chất lượng, bảo đảm an toàn thực phẩm trên toàn hệ thống phân phối – từ chợ truyền thống đến siêu thị hiện đại.
Tại Tọa đàm “Nâng cao chất lượng, an toàn thực phẩm nông sản trong nước, chinh phục người tiêu dùng” do Báo Tiền Phong tổ chức sáng 23/9 tại Hà Nội, ông Bùi Nguyễn Anh Tuấn – Phó Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho biết đây là một trong những giải pháp trọng tâm Bộ đang triển khai.
Toàn cảnh tọa đàm “Nâng cao chất lượng, an toàn thực phẩm nông sản trong nước, chinh phục người tiêu dùng”.
Đẩy mạnh an toàn thực phẩm từ chợ truyền thống đến siêu thị hiện đại
Hiện nay trên cả nước có khoảng 8.274 chợ, gần 300 trung tâm thương mại và 1.293 siêu thị. Đây là mạng lưới phân phối khổng lồ, phản ánh tốc độ phát triển mạnh của hệ thống bán lẻ hiện đại nhưng đồng thời cũng cho thấy sự song hành giữa kênh truyền thống và kênh hiện đại.
Ở các trung tâm thương mại và siêu thị, phần lớn cơ sở kinh doanh thực phẩm là doanh nghiệp, tập đoàn lớn nên thuộc diện bắt buộc có Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm. Quy trình kiểm tra, giám sát định kỳ, bảo quản và nhãn mác sản phẩm được thực hiện tương đối đầy đủ, đảm bảo truy xuất nguồn gốc. Hệ thống kho lạnh, vận chuyển, xử lý rác thải cũng bài bản hơn, giúp kiểm soát chất lượng từ khâu nhập hàng đến bày bán.
Ngược lại, tại các chợ truyền thống, phần lớn cơ sở kinh doanh thực phẩm là hộ kinh doanh nhỏ lẻ. Theo quy định hiện hành, các hộ này chỉ cần thực hiện cam kết bảo đảm an toàn thực phẩm với cơ quan có thẩm quyền do UBND cấp tỉnh phân công, không phải xin giấy chứng nhận. Thực phẩm bày bán thường là thực phẩm tươi sống, khối lượng nhỏ, luân chuyển nhanh, nên việc kiểm tra hồ sơ truy xuất nguồn gốc còn hạn chế. Nhiều tiểu thương chưa được đào tạo đầy đủ kiến thức về vệ sinh, bảo quản hay pháp luật liên quan đến an toàn thực phẩm.
Chênh lệch này dẫn tới thực trạng: hệ thống siêu thị, trung tâm thương mại đang tiến gần chuẩn mực quản lý hiện đại, còn chợ truyền thống vẫn ở mức tự phát, khó kiểm soát. Để khắc phục, Bộ Công Thương đã ban hành Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11856:2017 về chợ kinh doanh thực phẩm, khuyến khích các địa phương áp dụng để nâng cao hạ tầng và điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm tại chợ. Tuy nhiên, đây mới chỉ là tiêu chuẩn khuyến nghị, chưa mang tính bắt buộc, nên hiệu quả còn phụ thuộc nhiều vào nỗ lực của từng địa phương.
8 giải pháp trọng tâm của Bộ Công Thương hướng tới quản lý đồng bộ
Về định hướng trọng tâm nhằm tăng cường công tác đảm bảo an toàn thực phẩm tại các chợ, siêu thị và trung tâm thương mại trong thời gian tới, ông Bùi Nguyễn Anh Tuấn cho hay, Bộ Công Thương sẽ triển khai 8 giải pháp trọng tâm.
Ông Bùi Nguyễn Anh Tuấn - Phó Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Bộ Công Thương chia sẻ tại tọa đàm.
Một là, hoàn thiện thể chế pháp luật và hệ thống quản lý an toàn thực phẩm. Bộ Công Thương sẽ rà soát, đánh giá toàn bộ các quy định hiện hành, nghiên cứu thu gọn đầu mối quản lý, tránh chồng chéo giữa các cơ quan. Đồng thời thể chế hóa Chỉ thị số 17/2022 của Ban Bí thư về tăng cường bảo đảm an toàn thực phẩm trong tình hình mới, để khung pháp lý sát với thực tiễn.
Hai là, triển khai đồng bộ các giải pháp từ nâng cao nhận thức đến đầu tư cơ sở vật chất. Chính quyền các cấp phải thể hiện quyết tâm chính trị, bố trí nguồn lực nâng cấp chợ, kiểm soát nguồn hàng trong lưu thông. Song song đó, tăng cường đào tạo, bồi dưỡng kiến thức an toàn thực phẩm cho các hộ kinh doanh nhỏ lẻ.
Ba là, bố trí ngân sách và khuyến khích xã hội hóa đầu tư để cải tạo, nâng cấp chợ. Bộ Công Thương đề xuất Chính phủ cấp ngân sách trung ương, đồng thời yêu cầu các địa phương dành ngân sách riêng. Các chính sách khuyến khích xã hội hóa giúp giảm gánh nặng cho Nhà nước, đưa tiêu chuẩn an toàn thực phẩm thành tiêu chí bắt buộc khi cải tạo chợ.
Bốn là, kiểm soát chặt nguồn thực phẩm đầu vào. Thiết lập quy trình kiểm soát từ khâu sản xuất, thu mua, vận chuyển đến bày bán; ưu tiên hàng hóa có chứng nhận VietGAP, GlobalGAP; phối hợp lực lượng chức năng kiểm tra đột xuất, ngăn chặn thực phẩm không rõ nguồn gốc.
Năm là, tổ chức lại sản xuất nông nghiệp theo chuỗi. Khuyến khích hình thành các chuỗi cung ứng nông sản an toàn, liên kết doanh nghiệp – hợp tác xã – hộ nông dân. Mô hình hóa quản lý theo chuỗi để dễ truy xuất nguồn gốc, đồng thời đẩy mạnh tập huấn và tuyên truyền thực chất cho thương nhân, hộ kinh doanh.
Sáu là, hỗ trợ phát triển hệ thống phân phối thực phẩm an toàn. Ưu tiên chính sách cho các tập đoàn, doanh nghiệp tư nhân đầu tư hệ thống cửa hàng thực phẩm an toàn; kết nối doanh nghiệp với hộ sản xuất qua các chương trình xúc tiến thương mại, “phiên chợ nông sản an toàn”; khuyến khích áp dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc.
Bảy là, đẩy mạnh quảng bá cho các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm an toàn. Tạo kênh thông tin chính thống để người tiêu dùng tra cứu sản phẩm, triển khai chiến dịch truyền thông nâng cao nhận diện thương hiệu cho sản phẩm an toàn, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận các kênh bán lẻ hiện đại và thương mại điện tử.
Tám là, xây dựng và công khai cơ sở dữ liệu về an toàn thực phẩm. Hình thành cơ sở dữ liệu tập trung về các cơ sở đủ điều kiện, công khai minh bạch các cơ sở vi phạm; tích hợp dữ liệu này với hệ thống “hộ chiếu số” dự kiến triển khai từ năm 2026 để người dân, doanh nghiệp và cơ quan quản lý cùng tra cứu.
Đặc biệt, thực hiện Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa có hiệu lực từ 1/1/2026, Bộ Công Thương đang soạn thảo thông tư mới dự kiến áp dụng từ tháng 5/2026. Thông tư này sẽ yêu cầu truy xuất nguồn gốc chặt chẽ hơn, trong đó có việc cấp “hộ chiếu số” cho từng sản phẩm.
Theo Bộ Công Thương, “hộ chiếu số” giúp doanh nghiệp, cơ sở kinh doanh minh bạch thông tin, tạo niềm tin cho người tiêu dùng, đồng thời hỗ trợ cơ quan quản lý kiểm soát an toàn thực phẩm hiệu quả hơn.
PV