Xu hướng số hóa đang đặt ra bài toán khó cho các ngân hàng tốp dưới, bởi nếu không nhanh chân triển khai số hóa sẽ có nguy cơ bị loại khỏi cuộc chơi, nhưng nếu đầu tư quá mức với chi phí lớn có thể khiến Bank sa vào vòng xoáy rủi ro lợi nhuận.
Số hóa, cuộc đua của các ngân hàng
Sự phát triển mạnh mẽ của AI, dữ liệu lớn (Big Data), điện toán đám mây, eKYC, QR Code, Open Banking đã được nhiều ngân hàng mạnh tay ứng dụng tạo ra một “cuộc cách mạng” từ vận hành, tiếp cận khách hàng, phê duyệt tín dụng tới quản trị rủi ro.
Đến giữa năm 2025, có hơn 90% giao dịch của người dân Việt Nam được thực hiện qua kênh số, gấp đôi so với năm 2020. Nhiều ngân hàng đã có tỷ lệ giao dịch qua ứng dụng số tăng cao, dẫn đến giảm mạnh sự phụ thuộc vào chi nhánh truyền thống. Thông tin từ Ngân hàng Thế giới (WB) cho thấy, các giao dịch thanh toán điện tử ở Việt Nam tăng trưởng bình quân hơn 50%/năm trong 5 năm gần đây, thuộc diện cao nhất khu vực.
Các bank “cân não” trong cuộc đua số hóa
Đặc biệt, khi Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia được triển khai đã tiếp tục tạo động lực để các ngân hàng đã đẩy mạnh số hóa, tối ưu hóa nguồn lực, nâng cao khả năng cạnh tranh. Tạo ra cuộc “chạy đua” trong chiến lược chuyển đổi số toàn diện, áp dụng công nghệ số, giải pháp thanh toán thông minh đến nâng cao chất lượng dịch vụ, tối hóa ưu quy trình.
Việc phát triển các ứng dụng mobile banking với nhiều tính năng tích hợp ví thể như: VCB Digibank, BIDV SmartBanking, Techcombank Mobile, VPBank NEO,… cho phép mở tài khoản trực tuyến, cải thiện trải nghiệm khách hàng và bảo mật cao. Trong khi, SHB, LPBank đã và đang triển khai thành công hệ thống Core Banking, không chỉ giúp ngân hàng nâng cấp năng lực vận hành mà còn là nền tảng phát triển các dịch vụ tài chính số linh hoạt, nhanh chóng, an toàn và cá nhân hóa.
Phó Tổng Giám đốc Ngân hàng VietinBank - Trần Công Quỳnh Lân nhận định: “Chuyển đổi số thực sự không chỉ đơn thuần là câu chuyện về công nghệ mà nó là một vấn đề toàn diện hơn nhiều, liên quan đến văn hóa, con người, về làm sao có thể phối hợp được nghiệp vụ và công nghệ như là một đội ngũ liền mạch”.
Đáng chú ý, hiện các ngân hàng đang đẩy mạnh việc tuyển dụng và đào tạo nhân sự về quản lý, tối ưu hóa quy trình làm việc, machine learning (công nghệ học máy)... Đây được xem là những bước đi thiết thực để xây dựng nền văn hóa số và bảo đảm tính bền vững cho quá trình chuyển đổi số.
Cuộc đua không dễ dàng, nhưng cơ hội luôn rộng mở
Ngân hàng số không chỉ giúp tối ưu chi phí vận hành mà còn mở ra khả năng tiếp cận tệp khách hàng rộng lớn. Các ngân hàng tốp dưới dù không có lợi thế về quy mô và tiềm lực như các Bank top đầu, nhưng vẫn có “cửa sáng” nếu biết “chạy” đúng hướng.
Thay vì cạnh tranh trực diện, đã có một số ngân hàng quy mô nhỏ chọn chiến lược chuyên biệt hóa dịch vụ, tập trung vào nhóm khách hàng cụ thể, vào thị trường ngách: Như Ngân hàng Bản Việt (Viet Capital Bank) tập trung nền tảng số cho khách hàng SME và khởi nghiệp, phát triển sản phẩm “VietCap DigiBiz”; còn Bắc Á Bank lại kết hợp “xanh hóa” tín dụng, phục vụ các doanh nghiệp nông nghiệp công nghệ cao;… Nhiều Bank nhỏ đã ghi nhận tăng trưởng khách hàng số trên 30%/năm, dù ngân sách đầu tư khiêm tốn.
Trong khi, một số khác lại thực hiện việc “đi tắt đón đầu”, chọn giải pháp liên minh chiến lược với fintech, thay vì tự đầu tư toàn bộ hạ tầng. Như việc OCB hợp tác với Timo để cung cấp ngân hàng số không chi nhánh. Cách làm này giúp ngân hàng nhỏ giảm trên 50% chi phí triển khai, đồng thời tận dụng được sức sáng tạo, tốc độ công nghệ của các startup fintech.
Và khi xu hướng ESG và tín dụng xanh đang giúp các ngân hàng số có định hướng bền vững được ưu tiên tiếp cận nguồn vốn quốc tế giá rẻ. Năm 2024–2025, một số ngân hàng quy mô vừa như SHB hay HDBank đã được IFC, ADB và các quỹ quốc tế hỗ trợ tài chính cho các dự án chuyển đổi số gắn với phát triển bền vững, với giá trị hợp đồng khủng.
Dù cơ hội mở ra rất lớn, nhưng số hóa không phải “phép màu” cho mọi ngân hàng bởi gánh nặng chi phí, vốn đầu tư cho chuyển đổi số là không nhỏ, cạnh tranh tuyển dụng và thu hút nguồn nhân lực chất lượng rất gay gắt. Theo ước tính của VNBA, một dự án chuyển đổi số toàn diện có thể tiêu tốn từ 2.000 – 5.000 tỷ đồng, bao gồm cả chi phí phần mềm, bảo mật, đào tạo và duy trì vận hành. Với các ngân hàng có vốn điều lệ dưới 10.000 tỷ, đây thực sự là gánh nặng cực lớn.
Với quá trình đầu tư kéo dài từ 3 đến 5 năm mới có thể hoàn vốn, trong khi lợi nhuận ngắn hạn bị ảnh hưởng. Điều này khiến nhiều ngân hàng nhỏ “đuối sức” giữa chừng. Theo đó, không phải ngân hàng nào cũng đủ năng lực đầu tư công nghệ lõi, an ninh mạng và phân tích dữ liệu. Nếu không có chiến lược dài hơi, rất dễ ‘chết trên đường đua’.
Vấn đề thiếu nhân lực số chính là điểm nghẽn lớn, theo một khảo sát của Navigos năm 2025 cho thấy: 70% ngân hàng quy mô nhỏ và vừa gặp khó trong tuyển dụng nhân lực công nghệ, đặc biệt ở các vị trí như chuyên gia dữ liệu, kỹ sư AI, chuyên viên bảo mật thông tin. Chi phí cho nhân lực công nghệ không rẻ và tăng 20–25% mỗi năm, trong khi ngân hàng nhỏ khó cạnh tranh với mức lương của các tập đoàn công nghệ, Big 4 ngân hàng, ngân hàng tốp đầu.
Ngoài ra, vấn đề rủi ro an ninh mạng và dữ liệu rất lớn khi càng số hóa, rủi ro tấn công mạng và rò rỉ dữ liệu càng cao. Với ngân hàng nhỏ, ngân sách an ninh hạn chế khiến khả năng phòng thủ kém, dễ bị lợi dụng, gây mất uy tín và thiệt hại lớn. Đồng thời là sự cạnh tranh khốc liệt từ Big Tech và Fintech. Vì nếu không có sản phẩm độc đáo hoặc dịch vụ cá nhân hóa cao, ngân hàng tốp dưới rất dễ bị “bỏ lại” trong cuộc đua thu hút người dùng trẻ.
Ông Phạm Tiến Dũng, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước nhấn mạnh: “Chuyển đổi số là cuộc đua dài hơi. Ngân hàng nào không chuyển đổi thì sớm muộn cũng bị đào thải, nhưng chuyển đổi phải có trọng tâm, phù hợp năng lực tài chính và nhu cầu khách hàng.”
Nhiều chuyên gia khuyến nghị ngân hàng nhỏ nên áp dụng sự kết hợp giữa kênh số và dịch vụ trực tiếp. Cụ thể là việc duy trì chi nhánh truyền thống ở khu vực nông thôn, song song phát triển ứng dụng di động đơn giản, tập trung vào giao dịch cơ bản như chuyển tiền, tiết kiệm, thanh toán hóa đơn. Thay vì đầu tư hạ tầng riêng, ngân hàng nhỏ có thể thuê nền tảng điện toán đám mây, giúp giảm chi phí đầu tư ban đầu và tăng tính linh hoạt. Đặc biệt, mô hình “ngân hàng hợp tác” cũng đang trở thành xu thế mới.
Xu hướng số hóa là không thể đảo ngược, nhưng số hóa không chỉ là công nghệ, mà là thay đổi tư duy vận hành. Với nhóm ngân hàng tốp dưới, đây là bước ngoặt mang tính sinh tử, hoặc họ tận dụng cơ hội để tái định vị và bứt phá, hoặc bị “nuốt chửng” bởi những đối thủ lớn hơn, nhanh hơn. Cơ hội vẫn còn rộng mở, nếu mỗi ngân hàng nhỏ biết chọn con đường riêng, đầu tư có trọng tâm, hợp tác thông minh và đặt khách hàng làm trung tâm./
Hải Bình