Sớm hoàn thiện và hài hòa tiêu chuẩn, quy chuẩn cho xe điện

Giá xăng dầu liên tục tăng cao, giá các phương tiện giao thông (ô tô, xe máy) sử dụng nguyên liệu hóa thạch (xăng, dầu) tăng mạnh, trong khi vấn nạn ô nhiễm, tiếng ồn, khói bụi đang ảnh hưởng rất lớn tới sức khỏe con người... đã và đang thúc đẩy người dân chuyển dần sang sử dụng xe ô tô điện.

Tuy nhiên, xu hướng này cũng đòi hỏi chúng ta nhanh chóng có hạ tầng đồng bộ và một hệ thống tiêu chuẩn (TCVN), quy chuẩn (QCVN) đầy đủ, hài hòa với các hệ thống tiêu chuẩn trong khu vực và trên thế giới.

Ô tô điện – xu hướng thời đại

Xu thế phát triển xe điện đang sôi động hơn bao giờ hết, tương lai sử dụng phương tiện xanh là hoàn toàn trong tầm tay. Những lợi ích và giá trị mà các dòng phương tiện xanh mang lại cho môi trường, sức khỏe con người là rất lớn, nó góp phần giảm đáng kể lượng khí thải gây ô nhiễm không khí, hạn chế ô nhiễm, tiếng ồn, khói bụi… cho chúng ta môi trường sống trong lành hơn.

Minh chứng, trong báo cáo Triển vọng xe điện toàn cầu 2022 (Global EV Outlook 2022), IEA chỉ rõ, rất ít lĩnh vực năng lượng sạch trên thế giới năng động như thị trường ô tô điện. Nếu năm 2012, chỉ có 120.000 xe điện được bán ra trên toàn thế giới thì đến năm 2021, con số này được tính theo tuần với gần 10% doanh số bán ô tô trên toàn cầu năm 2021 là xe điện. Điều này nâng tổng số ô tô điện trên các tuyến đường thế giới lên khoảng 16,5 triệu xe, gấp 3 lần so số lượng năm 2018. Và năm 2022, doanh số bán ô tô điện toàn cầu tiếp tục đà tăng mạnh với 2 triệu chiếc bán ra trong quý đầu tiên của năm, tăng 75% so cùng kỳ năm 2021.

Còn số liệu của Hiệp hội Các nhà sản xuất ô tô Việt Nam (VAMA) cho thấy, trong tháng 7/2022, mẫu xe điện Việt Nam đầu tiên VinFast VF e34 bất ngờ tăng vọt doanh số và đứng ở vị trí thứ 8 trong bảng xếp hạng các mẫu xe bán chạy của tháng. Với dòng xe này, trong tháng 6/2022, VinFast đã bán ra tổng cộng 2.141 chiếc, qua đó thể hiện những bước tiến trong công cuộc chuyển giao từ xe xăng sang xe điện.

Nhiều chuyên gia cho rằng, người Việt đang bắt đầu thay đổi dần xu hướng sử dụng xe điện. Đặc biệt, khi hạ tầng giao thông, các điểm sạc pin xe điện được xây dựng lên, xe ô tô điện sẽ càng được nhiều người lựa chọn hơn. Đây cũng là cơ sở để các chuyên gia khẳng định, hiện đang là giai đoạn thị trường các mẫu xe chạy điện bắt đầu bùng nổ và với việc mở bán các dòng xe điện chủ lực từ cuối năm 2022, có thể xem như VinFast đã gia nhập thị trường đúng vào "thời điểm vàng" khi doanh số xe điện bắt đầu tăng.

Xe điện đang trở thành xu hướng toàn cầu, trên thế giới, doanh thu từ thị trường xe điện đang tăng trưởng mỗi năm khoảng 10%. Theo dự đoán của các chuyên gia, doanh thu từ thị trường xe điện đến năm 2025 sẽ đạt khoảng 60 tỷ USD. Tại Việt Nam, sau năm 2022 dự kiến sẽ xuất hiện một loạt sản phẩm xe điện mởi, thương hiệu mới có mặt trên thị trường như xe buýt và ô tô con… Cùng với đó là sự xuất hiện các dòng xe đạp điện, motor điện đến từ các nhà sản xuất trong nước, nước ngoài càng khiến cho thị trường xe điện Việt Nam thêm phần sôi động.

Tuy nhiên, việc gia tăng nhanh chóng các dòng xe điện không chỉ kéo theo yêu cầu phát triển đồng “hệ sinh thái” dành riêng cho xe điện, như: hạ tầng, trạm sạc… mà còn đòi hỏi chúng ta cần nhanh chóng có một hệ thống tiêu chuẩn (TCVN), quy chuẩn (QCVN) đầy đủ, hài hòa với các hệ thống tiêu chuẩn trong khu vực và trên thế giới.

Nhanh chóng hoàn thiện và hài hòa tiêu chuẩn, quy chuẩn

Tại Việt Nam hệ thống các TCVN và QCVN về xe điện hiện đã có nhưng chưa bắt kịp những phát sinh, thay đổi trong xu hướng sử dụng thực tiễn. Để tạo nên hàng rào kỹ thuật nhằm kiểm soát, ngăn chặn các dòng xe điện có chất lượng thấp xâm nhập vào Việt Nam, điều cần thiết là phải xây dựng, hoàn thiện các TCVN, QCVN đầy đủ, hài hòa với tiêu chuẩn chung của thế giới.

Trước yêu cầu đó, thời gian qua, Bộ Khoa học và Công nghệ đã giao Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng phối hợp với các bộ, ngành xây dựng và phát triển hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật cho lĩnh vực xe điện (ô tô, xe đạp và motor điện). Theo Vụ trưởng Vụ Tiêu chuẩn Nguyễn Văn Khôi, đến nay, chúng ta đã có gần 60 tiêu chuẩn cho các đối tượng liên quan đến xe điện, như: phương tiện, động cơ, hệ thống sạc, trạm sạc, pin. Riêng pin và trạm sạc chúng ta đã xây dựng được 13 tiêu chuẩn… Về cơ bản, tất cả hệ thống tiêu chuẩn này đều hài hòa và phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế. Bên cạnh đó, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng cũng đang tích cực phối hợp với hãng sản xuất xe trong nước VinFast nhằm đưa ra các tiêu chuẩn liên quan đến vấn đề an toan trong sản xuất ô tô điện cũng như các pin sạc và trạm sạc.

Thực tế, theo Viện Tiêu chuẩn, Việt Nam có khoảng 13.000 TCVN, trong đó các tiêu chuẩn về xe điện đáp ứng mức độ hài hòa chung với tiêu chuẩn khu vực và quốc tế là 60%. Tổng số TCVN đang áp dụng cho các phương tiện cơ giới đường bộ là 260 tiêu chuẩn (ô tô: 140 tiêu chuẩn, mô tô: 102 tiêu chuẩn và xe đạp 18 tiêu chuẩn). Trong số 260 tiêu chuẩn trên, có khoảng 60 tiêu chuẩn đang được áp dụng cho xe điện. Những tiêu chuẩn này được biên soạn bởi nhiều cơ quan quản lý nhà nước, xây dựng dựa trên những tiêu chuẩn quốc tế kết hợp điều chỉnh với sự phù hợp về kinh tế và quy định pháp luật của Việt Nam.

Dù vậy, theo các nhà chuyên môn, về cơ bản các tiêu chuẩn này vẫn còn tồn tại không ít hạn chế, chưa đảm bảo được những yêu cầu phát sinh, thay đổi từ thực tiễn. Đặc biệt, một số nội dung quan trọng chưa được đề cập đến như: yêu cầu kỹ thuật và an toàn điện đối với hệ thống sạc nhanh; yêu cầu về an toàn khi vận chuyển, thay thế pin/ắc quy của xe điện; thuật ngữ và phân loại các mức độ của xe tự lái; yêu cầu về tái chế đối với ắc quy, pin sau một thời gian sử dụng; yêu cầu và đặc tính của thiết bị nạp tự động; yêu cầu kỹ thuật và an toàn xe buýt điện... Một khi hệ thống TCVN chưa đầy đủ sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển của thị trường nhập khẩu; ngành sản xuất, lắp ráp và ngành công nghiệp phụ trợ sản xuất của xe điện trong nước.

Cùng với hệ thống TCVN, QCVN hiện có 21 loại quy chuẩn đối với xe điện, trong đó có 16 QCVN dùng chung với phương tiện ô tô, mô tô, xe gắn máy và 5 quy chuẩn dành riêng cho xe điện. Mặc dù vậy, các quy chuẩn này vẫn chưa bao quát được hết các vấn đề về chất lượng, an toàn phương tiện cho người sử dụng. Điển hình, trên thế giới đã ghi nhận những trường hợp hỏa hoạn trong quá trình sạc điện, gây nguy hiểm cho con người và môi trường xung quanh. Thế nhưng, hệ thống QCVN chưa có quy chuẩn kỹ thuật và an toàn cụ thể nào về tiêu chuẩn của thiết bị và hệ thống trạm sạc cũng như các yêu cầu an toàn trong quá trình sạc điện.

Bối cảnh nhu cầu sử dụng xe điện tăng mạnh, các nhà sản xuất xe điện trong nước cũng như nước ngoài đang đẩy mạnh sản xuất nhằm cung ứng ra thị trường nhiều dòng xe mới hơn... càng khiến yêu cầu về tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật trở nên cấp bách hơn. Trong thời gian tới sẽ có một số nhà máy trong nước sản xuất xe buýt, xe con chạy điện nhưng hiện tại chưa có QCVN nào cụ thể cho hai dòng xe này.

Từ thực tế này, ông Nguyễn Văn Khôi cho biết, hiện Vụ Tiêu chuẩn và Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng đang tiếp tục rà soát, đẩy mạnh phối hợp với các bộ, ngành liên quan như Bộ Công Thương, Bộ Tài nguyên và Môi trường để từng bước xây dựng và hoàn thiện hơn hệ thống các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật cho lĩnh vực xe điện.

Tuy nhiên, để các tiêu chuẩn, quy chuẩn về xe điện hài hoà, phù hợp với tiêu chuẩn chung của quốc tế, điều cần thiết là cần sớm hoàn thiện chính sách về phát triển xe điện, như: xây dựng chiến lược, chính sách ưu đãi, khuyến khích đầu tư công nghệ... ban hành các cơ chế khuyến khích sự tham gia, đóng góp và phát triển hệ thống TCVN và QCVN từ phía các doanh nghiệp và các tổ chức trong lĩnh vực xe điện, tạo động lực để nghiên cứu, đầu tư và phát triển vì lợi ích chung của xã hội.

Cùng đó, các nhà sản xuất, lắp ráp, nhập khẩu, kinh doanh xe điện cũng cần chủ động vào cuộc, đồng hành với cơ quan quả lý nhà nước để cập nhật tình hình, bổ sung và hoàn thiện hơn hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn cho xe điện Việt Nam. Bởi nếu chỉ có Nhà nước, mà không có sự đồng hành của cộng đồng sản xuất lắp ráp, nhập khẩu, kinh doanh xe điện… sẽ thiếu đi sức mạnh tổng thể để có thể rà soát, bổ sung và cập nhật đầy đủ hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn này.

Song song với việc hoàn thiện tiêu chuẩn, quy chuẩn chung ấy, các nhà chuyên môn khuyến nghị rằng: Trước hết nên ưu tiên phát triển hệ thống tiêu chuẩn và quy chuẩn của hệ thống trạm sạc, trạm đổi pin, trạm sạc nhanh... để có thể đưa ra các yêu cầu kỹ thuật và an toàn của các thiết bị và trạm sạc vào quản lý, giảm thiểu rủi ro, nâng cao hiệu quả an toàn điện khi đưa phương tiện vào hoạt động công cộng.

“Kỷ nguyên mới cho xe điện đang đến, vì thế việc kiểm soát, bảo đảm chất lượng, an toàn cho xe điện là hết sức cần thiết, đồng thời chúng ta cũng cần những chính sách tốt hơn để kích thích sự tham gia của doanh nghiệp vào sản xuất xe điện, khuyến khích người dân lựa chọn di chuyển bằng xe điện” – ông Nguyễn Văn Khôi nhấn mạnh.

H.Châu