Sữa tổng hợp có thể là ‘cú sốc’ với ngành công nghiệp sữa truyền thống?

Sữa tổng hợp không làm từ sữa bò hoặc động vật khác, đây không phải là chuyện của tưởng tượng, trên thực tế nó đã tồn tại và được xem là mối đe dọa đối với ngành sữa truyền thống làm từ động vật.

Những trở ngại với ngành sữa toàn cầu là sự cạnh tranh từ các sản phẩm thay thế thực phẩm không được sản xuất từ ​​động vật, bao gồm cả những thách thức tiềm ẩn do sữa tổng hợp gây ra. Sữa tổng hợp không cần bò hoặc động vật khác, nó có thể có cùng thành phần sinh hóa như sữa động vật, nhưng được nuôi trồng bằng kỹ thuật công nghệ sinh học mới nổi, được gọi là quá trình “lên men chính xác” để tạo ra sinh khối nuôi cấy từ tế bào.

Hơn 80% dân số thế giới thường xuyên tiêu thụ các sản phẩm từ sữa. Song đang ngày càng có nhiều lời kêu gọi chuyển từ các hệ thống thực phẩm dựa trên động vật sang các hình thức sản xuất thực phẩm bền vững hơn. Với lợi thế của mình, sữa tổng hợp cung cấp sữa mà không phải lo ngại về khí thải mê-tan hoặc phúc lợi động vật. Nhưng nó sẽ phải vượt qua nhiều thách thức và cạm bẫy để trở thành một giải pháp thay thế công bằng, bền vững và khả thi cho sữa động vật.

Không phải là một tưởng tượng khoa học viễn tưởng

Nghiên cứu của các nhà khoa học Anh gần đây đã xem xét các xu hướng lớn trong lĩnh vực sữa toàn cầu. Theo đó, các loại sữa có nguồn gốc từ thực vật, và có khả năng là sữa tổng hợp nổi lên như một hiện tượng quan trọng.

Không giống như thịt tổng hợp - vốn khó có thể sánh được với độ phức tạp và kết cấu của thịt động vật, sữa tổng hợp được quảng cáo là có hương vị, hình thức và cảm nhận giống như sữa bò thông thường.

Trên thực tế, sữa tổng hợp không phải là chuyện viễn tưởng, nó đã tồn tại. Tại Mỹ, công ty Perfect Day đã cung cấp protein không có nguồn gốc từ động vật được làm từ hệ vi sinh vật, sau đó được sử dụng để làm kem, bột protein và sữa.

Tại Úc, công ty mới thành lập Eden Brew đã phát triển sữa tổng hợp tại Werribee ở Victoria. Công ty này đang hướng tới những người tiêu dùng ngày càng lo ngại về biến đổi khí hậu và đặc biệt là sự đóng góp của khí mê-tan từ bò sữa khiến gia tăng tình trạng nóng lên toàn cầu.

Theo các nhà nghiên cứu, đằng sau sản phẩm sữa tổng hợp của Eden Brew là một dự án công nghệ quy mô. Quá trình bắt đầu với men và sử dụng “quá trình lên men chính xác” để tạo ra các loại protein tương tự có trong sữa bò. Những protein này mang lại cho sữa nhiều đặc tính chính và góp phần tạo nên kết cấu kem cũng như khả năng tạo bọt. Khoáng chất, đường, chất béo và hương vị được thêm vào cơ sở protein để tạo ra sản phẩm cuối cùng.

Sữa tổng hợp có trở thành một hệ thống thực phẩm mới?

Cũng tại Úc, trong tháng 12/2022, công ty All G Foods đã huy động được 25 triệu đô la Úc để tăng tốc sản xuất sữa tổng hợp. Công ty này đặt tham vọng trong vòng bảy năm, sữa tổng hợp của hãng rẻ hơn sữa bò.

Nếu ngành công nghiệp sữa tổng hợp có thể đạt được mục tiêu chi phí này trên toàn diện, thì khả năng sẽ tạo ra ‘cú sốc’ thực sự với ngành công nghiệp sữa hiện tại. Nó có thể hướng nhân loại ra khỏi nền nông nghiệp truyền thống vốn dựa vào động vật để hướng tới các hệ thống thực phẩm hoàn toàn khác.

Một báo cáo năm 2019 về tương lai của ngành sữa cho thấy đến năm 2030, ngành công nghiệp lên men chính xác của Mỹ sẽ tạo ra ít nhất 700.000 việc làm.

Và nếu sữa tổng hợp có thể thay thế sữa như một nguyên liệu trong lĩnh vực chế biến thực phẩm công nghiệp, điều này có thể đặt ra những thách thức đáng kể cho các công ty sản xuất sữa bột cho thị trường nguyên liệu truyền thống.

Thực tế tại Úc và New Zealand, một số công ty sữa truyền thống đang nhảy vào cuộc. Ở đó họ đã hình thành một liên doanh để phát triển và thương mại hóa “protein có nguồn gốc từ quá trình lên men với các đặc tính giống như sữa”.

Sữa tổng hợp: nguy cơ và thách thức

Ngành công nghiệp sữa tổng hợp phải phát triển theo cấp số nhân trước khi trở thành mối đe dọa lớn đối với sữa làm từ động vật. Bởi. muốn làm sữa tổng hợp đòi hỏi rất nhiều vốn, công sức đầu tư vào nghiên cứu và phát triển, cũng như cơ sở hạ tầng như: bể lên men và lò phản ứng sinh học.

Điều đáng chú ý là sản xuất sữa động vật thông thường đang có sự tăng trưởng nhanh chóng trên toàn cầu, nhất là ở khu vực châu Á. Điều đó có thể khẳng định chắc chắn rằng ngành chăn nuôi bò sữa truyền thống sẽ không biến mất trong một sớm một chiều.

Trong khi sữa tổng hợp không phải là thuốc chữa bách bệnh. Mặc dù công nghệ này có tiềm năng to lớn đối với lợi ích về môi trường và phúc lợi động vật, nhưng nó đi kèm với những thách thức và nhược điểm tiềm ẩn.

Ví dụ, các protein thay thế không nhất thiết phải thách thức quá trình tập đoàn hóa hoặc đồng nhất hóa của nền nông nghiệp, công nghiệp truyền thống. Điều này có nghĩa là các nhà sản xuất sữa tổng hợp lớn chỉ có thể loại bỏ các hệ thống sữa công nghệ thấp hoặc quy mô nhỏ.

Hơn nữa, sữa tổng hợp có thể đẩy nhiều người lao động ra khỏi ngành sữa toàn cầu. Ví dụ, nếu các hợp tác xã chăn nuôi bò sữa truyền thống ở Úc và New Zealand đang chuyển sang sử dụng sữa tổng hợp, thì nông dân chăn nuôi bò sữa sẽ đi về đâu?

Dù sao, trước xu thế phát triển của sữa tổng hợp, điều cần làm bây giờ là tái tạo sự bất bình đẳng hiện có trong hệ thống thực phẩm hiện tại.

Và ngành sữa truyền thống phải nhận ra rằng nó đang trên đỉnh của sự thay đổi then chốt. Trước nhiều mối đe dọa, cần tối đa hóa lợi ích xã hội của cả sữa làm từ động vật và giảm thiểu tác động của nó đối với biến đổi khí hậu.

Minh Nguyên