Luật Các tổ chức tín dụng được kỳ vọng sẽ mang đến sự an toàn, ổn định và phát triển bền vững cho hệ thống các NHTM. Theo đánh giá của MBS, Luật Các tổ chức tín dụng (sửa đổi) có ý nghĩa lớn trong việc quản lý và điều hành hệ thống ngân hàng hoạt động ổn định, minh bạch và tiệm cận với các quy định quốc tế.
Tại Kỳ họp bất thường lần 5 vào ngày 18/01/2024, Quốc hội đã thông qua Luật Các tổ chức tín dụng (sửa đổi). Luật có một số bổ sung, thay đổi về quy định về việc thành lập, tổ chức, hoạt động, can thiệp sớm, kiểm soát đặc biệt, tổ chức lại, giải thể, phá sản, việc xử lý nợ xấu, tài sản bảo đảm,...
Công ty VNDirect cho rằng việc thông qua Luật Các tổ chức tín dụng (sửa đổi) đã đưa ra hướng dẫn về mặt pháp lý kịp thời cho hệ thống các Ngân hàng thương mại (NHTM), đặc biệt trong bối cảnh Nghị quyết 42/2017/QH-14 thí điểm về xử lý nợ xấu đã hết hiệu lực vào ngày 31/12/2023. Luật Các tổ chức tín dụng được kỳ vọng sẽ mang đến sự an toàn, ổn định và phát triển bền vững cho hệ thống các NHTM.
Giảm tỷ lệ sở hữu cổ phần và giới hạn cấp tín dụng đối với cổ đông lớn và các bên liên quan
Tình trạng sở hữu chéo, chi phối tổ chức tín dụng (TCTD) đang là một trong những vấn đề nổi cộm trong thời gian vừa qua. Để giảm thiểu tình trạng này, Luật Các tổ chức tín dụng (sửa đổi) đã đưa ra các quy định về giảm tỷ lệ sở hữu cổ phần của cổ đông lớn và giảm giới hạn cấp tín dụng cho một khách hàng và người có liên quan so với quy định trong Luật các tổ chức tín dụng 2010. Đồng thời, Luật bổ sung quy định công bố thông tin đối với cổ đông nắm giữ từ 1% vốn điều lệ.
Kể từ ngày 01/07/2024 - Cổ đông nắm giữ từ 1% vốn điều lệ phải công bố thông tin về bản thân, tỷ lệ sở hữu, thông tin về người có liên quan và tỷ lệ sở hữu của người có liên quan. Quy định mới về công bố thông tin giúp tăng cường tính minh bạch trong việc sở hữu cổ phần của TCTD.
Luật Các tổ chức tín dụng (sửa đổi) cũng giới hạn mức cấp tín dụng với các bên liên quan. Việc giảm tỷ lệ cho vay đối với một khách hàng và người có liên quan (theo lộ trình) giúp đa dạng hóa danh mục tín dụng, giảm thiểu rủi ro đạo đức từ phía khách hàng và rủi ro quá hạn cho TCTD.
Những ngân hàng đang có tỷ lệ cho vay nhóm khách hàng liên quan vượt tỷ lệ theo quy định mới sẽ gặp áp lực cơ cấu lại khoản vay cho tệp khách hàng này, đồng thời dư nợ tín dụng có thể bị sụt giảm do nhóm khách hàng này phải tìm nguồn vốn khác để tất toán bớt khoản vay hiện hữu nhằm đáp ứng tỷ lệ theo quy định mới
Quy định lại về quyền thu giữ và chuyển nhượng tài sản đảm bảo
Một trong những nội dung được thảo luận trong dự thảo Luật Các tổ chức tín dụng (sửa đổi) là quyền thu giữ tài sản đảm bảo và quyền chuyển nhượng tài sản đảm bảo để xử lý nợ xấu. Nghị quyết 42/2017/QH-14 thí điểm về xử lý nợ xấu được cho là đã có hiệu quả rõ rệt trong việc giúp các TCTD đẩy nhanh quá trình thu hồi và xử lý tài sản đảm bảo, từ đó đẩy mạnh quá trình xử lý nợ xấu.
Một trong những nguyên nhân được cho là Điều 7 – Quyền thu giữ tài sản đảm bảo, đã quy định TCTD có quyền thu giữ tài sản bảo đảm cho khoản nợ xấu của bên bảo đảm, tránh được tình trạng người đi vay tiền không phối hợp bàn giao tài sản đảm bảo.
Về việc chuyển nhượng tài sản bảo đảm là bất động sản, so với nghị quyết 42/2017/QH14 thì bổ sung thêm điều dự án còn đang trong thời hạn thực hiện; So với nghị quyết 42/2017/QH14 thì bổ sung thêm điều iii) và iv) (iii) dự án còn đang trong thời hạn thực hiện và iv) đối với việc chuyển nhượng một phần dự án, phải đảm bảo phần chuyển nhượng là độc lập với các phần khác quy định rõ ràng hơn về việc xử lý 1 phần dự án bất động sản), giúp đẩy nhanh tiến độ xử lý TSĐB thu hồi nợ xấu.
Tuy nhiên, trong Luật được thông qua lần này đã không đề cập gì đến quyền thu giữ tài sản đảm bảo. VNDirect cho rằng nếu có những quy định rõ ràng hơn của các cơ quan chức năng về quyền “thu giữ tài sản đảm bảo” thì các TCTD sẽ có thể xử lý nợ xấu hiệu quả hơn.
Bổ sung quy định về can thiệp sớm các tổ chức tín dụng cần hỗ trợ và xử lý rủi ro rút tiền hàng loạt
Theo Luật mới, việc can thiệp sớm các tổ chức tín dụng sẽ được tiến hành trong các trường hợp: i) Số lỗ lũy kế lớn hơn 15% vốn điều lệ; ii) Xếp hạng dưới mức trung bình theo quy định; iii) Vi phạm tỷ lệ khả năng chỉ trả hoặc tỷ lệ an toàn vốn iv) Bị rút tiền hàng loạt.
Các biện pháp hỗ trợ được đưa ra bao gồm: a) tăng vốn điều lệ, tăng cường nắm giữ tài sản có tính thanh khoản cao b) Cắt giảm các loại chi phí hoạt động, quản lý, lương thưởng; không chia cổ tức c) Khi TCTD bị rút tiền hàng loạt: TCTD có thể bán giấy tờ có giá cho NHNN trên nghiệp vụ thị trường mở với lãi suất 0%, giao dịch ngoại tệ với NHNN, vay đặc biệt từ NHNN, tổ chức bảo hiểm tiền gửi, và tổ chức tín dụng khác để chi trả tiền gửi cho người gửi tiền. Không chia cổ tức tiền mặt, tạm dừng hoặc hạn chế các hoạt động cấp tín dụng.
Có thể thấy, câu chuyện rút tiền hàng loạt tại SCB trong năm 2022 đã gióng lên hồi chuông cảnh báo về rủi ro rút tiền hàng loạt (bank run), gây ra nguy cơ rủi ro thanh khoản cho toàn hệ thống. Trong Luật Các tổ chức tín dụng lần này đã bổ sung thêm quy định về can thiệp sớm các TCTD cần hỗ trợ và quy định về xử lý trường hợp TCTD bị rút tiền hàng loạt.
Động thái này sẽ hỗ trợ ổn định tâm lý thị trường và người gửi tiền trước những lo ngại về rủi ro thanh khoản hệ thống trong tương lai.
Luật Các tổ chức tín dụng (sửa đổi) sẽ ảnh hưởng thế nào đến các ngân hàng niêm yết?
Theo đánh giá của Chứng khoán MB (MBS), Luật Các tổ chức tín dụng (sửa đổi) có ý nghĩa lớn trong việc quản lý và điều hành hệ thống ngân hàng hoạt động ổn định, minh bạch và tiệm cận với các quy định quốc tế.
Một số nội dung của Luật sẽ có tác động đến hoạt động của các ngân hàng thương mại cổ phần (TMCP) niêm yết như quy định về sở hữu chéo, thao túng, hoạt động đại lý bảo hiểm, can thiệp sớm và xử lý tài sản đảm bảo.
Cụ thể, Luật Các tổ chức tín dụng (sửa đổi) quy định nhân viên của các tổ chức tín dụng (TCTD) và chi nhánh ngân hàng nước ngoài gắn các sản phẩm bảo hiểm không bắt buộc với việc cung ứng các sản phẩm dịch vụ ngân hàng dưới mọi hình thức.
Theo MBS, quy định này sẽ khiến hoạt động bancassurance (bán chéo bảo hiểm qua ngân hàng) sẽ được quản lý chặt chẽ hơn, khiến tốc độ tăng trưởng thu nhập từ bảo hiểm của các ngân hàng chậm lại so với giai đoạn 2019 - 2021.
Các chuyên viên phân tích cho rằng nhóm các ngân hàng TMCP có tỷ trọng thu nhập bảo hiểm cao trong tổng thu nhập ngoài lãi cao như VIB, ACB… sẽ bị ảnh hưởng nhiều nhất.
Luật Các tổ chức tín dụng (sửa đổi) cũng có quy định TCTD được quyền chuyển nhượng một phần hoặc toàn bộ tài sản đảm bảo là dự án bất động sản để thu hồi nợ.
Đánh giá về quy định xử lý tài sản đảm bảo, MBS cho rằng các ngân hàng sẽ có thêm phương án xử lý các dự án lớn với một phần nhỏ trong đó bị vướng pháp lý.
Từ đó, dòng tiền của các doanh nghiệp bất động sản có thể được khơi thông và giảm nợ xấu cho các ngân hàng, đặc biệt nhóm nhà băng niêm yết có tỷ lệ cho vay bất động sản cao như Techcombank, MB, VPBank, SHB, HDBank...
Ngoài ra, Luật mới bổ sung thêm quy định các cổ đông sở hữu từ 1% vốn điều lệ của TCTD phải cung cấp thông tin. Đồng thời các TCTD phải thực hiện công bố công khai mình bạch thông tin của các cổ đông này.
Giới hạn tỷ lệ sở hữu cho cổ đông là tổ chức giảm từ 15% xuống 10%; cổ đông và người có liên quan giảm từ 20% xuống 15%. Cổ đông lớn và người có liên quan xuống còn 5% vốn điều lệ của TCTD. Đối với nhà đầu tư nước ngoài sẽ không áp dụng các quy định như trên mà sẽ theo phê duyệt của Chính phủ.
Theo MBS, quy định này sẽ giúp hạn chế tình trạng sở hữu chéo và giúp nhận biết các rủi ro lớn từ các doanh nghiệp sân sau như trường hợp của SCB và Vạn Thịnh Phát. Theo thống kê của MBS, hiện tại có 7 ngân hàng niêm yết có cổ đông là tổ chức sở hữu trên 10% vốn điều lệ (đã loại trừ các TCTD đã có cổ đông chiến lược là nhà đầu tư nước ngoài).
Trung Anh