Tài sản trí tuệ (TSTT) ngày càng giữ vai trò then chốt trong tăng trưởng doanh nghiệp. Không chỉ là yếu tố pháp lý, TSTT đã trở thành tài sản chiến lược giúp tạo lợi thế cạnh tranh, thúc đẩy đổi mới và gia tăng giá trị doanh nghiệp. Từ các tập đoàn lớn đến doanh nghiệp khởi nghiệp, việc sở hữu và khai thác hiệu quả TSTT đang trực tiếp ảnh hưởng đến tốc độ phát triển và vị thế trên thị trường.
Lợi thế cạnh tranh mới trong nền kinh tế tri thức
Trong bối cảnh kinh tế tri thức và chuyển đổi số, tài sản trí tuệ: gồm sáng chế, nhãn hiệu, bản quyền và bí mật kinh doanh, không chỉ bảo vệ ý tưởng mà còn đóng vai trò trung tâm trong chiến lược phát triển dài hạn. TSTT giúp doanh nghiệp tạo dựng rào cản cạnh tranh, duy trì độc quyền công nghệ, định hình thương hiệu và tối ưu chuỗi giá trị toàn cầu.
Cục Sở hữu trí tuệ Việt Nam góp nhịp cùng xu hướng toàn cầu, lan tỏa “giai điệu” của đổi mới sáng tạo và sở hữu trí tuệ trong kỷ nguyên số.
Theo Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO), tài sản vô hình hiện chiếm đến 90% giá trị của các doanh nghiệp trong nhóm S&P 500 (Chỉ số chứng khoán được dựa trên vốn hóa của 500 công ty đại chúng lớn nhất nước Mỹ). Không chỉ là xu hướng, đây là minh chứng cho thấy mô hình tăng trưởng hiện đại đang dịch chuyển sang dựa trên tri thức và sáng tạo, yếu tố mang lại giá trị bền vững hơn so với tài sản hữu hình.
Các tập đoàn lớn như Apple, Tesla hay Unilever đều xây dựng chiến lược kinh doanh dựa trên danh mục IP dài hạn, nơi mỗi bằng sáng chế, thương hiệu hay công thức độc quyền đều được quản trị như một tài sản sinh lời. Tại Việt Nam, doanh nghiệp như VinFast, MobiFone hay BKAV cũng đang định hình cách tiếp cận IP như một phần cốt lõi trong chiến lược cạnh tranh quốc tế.
Từ tấm khiên pháp lý đến tài sản tài chính và tăng trưởng bền vững
Không chỉ dừng ở việc bảo vệ sáng tạo, TSTT đang trở thành đòn bẩy tài chính và công cụ phát triển bền vững. Tại Trung Quốc, các ngân hàng đã cấp khoản vay lên đến 59 tỷ USD chỉ trong nửa đầu năm 2024 cho các doanh nghiệp dùng TSTT làm tài sản thế chấp. Điều này cho thấy TSTT đã được thị trường tỷ dân nhìn nhận như một dạng tài sản có khả năng tạo ra dòng tiền thực tế.
Ở Anh, công ty phần mềm Sci-Net nhận khoản vay 700.000 bảng từ NatWest nhờ danh mục phần mềm và sáng chế độc quyền, qua đó mở rộng quy mô và tăng trưởng. Những mô hình như vậy cho thấy TSTT có thể giúp doanh nghiệp duy trì năng lực cạnh tranh dài hạn mà không phải phụ thuộc hoàn toàn vào vốn vật chất hay lao động rẻ, những yếu tố không bền vững trong thời đại số.
Tại Việt Nam, một số vụ kiện và định giá TSTT bắt đầu đặt nền móng cho thị trường tài chính TSTT trong tương lai. Những thiệt hại, bồi thường trong các vụ vi phạm sáng chế, bản quyền phần mềm cho thấy TSTT không còn là lý thuyết mà đã gắn liền với dòng tiền và chi phí hữu hình.
Việt Nam đẩy mạnh quảng bá các sản phẩm sáng tạo được bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ tại Hội nghị Quản lý nhà nước về Sở hữu trí tuệ năm 2024.
Doanh nghiệp Việt: Bước chuyển mình hướng đến quản trị TSTT chiến lược
Nhiều doanh nghiệp Việt đã nhận ra vai trò dài hạn của TSTT trong chiến lược kinh doanh hiện đại, không chỉ như công cụ phòng vệ, mà còn như nền tảng để mở rộng thị trường, nâng cao định giá và chống lại sao chép công nghệ.
Theo khảo sát từ Văn phòng các Chương trình khoa học và công nghệ quốc gia - nay là Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia (trực thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ), phối hợp cùng các tổ chức hỗ trợ khởi nghiệp, 63% startup Việt cho rằng việc bảo hộ tài sản trí tuệ cần được ưu tiên ngay từ giai đoạn đầu. Kết quả này cho thấy một chuyển biến tích cực trong tư duy khởi nghiệp hiện đại: sáng tạo là chưa đủ – doanh nghiệp cần chủ động bảo vệ TSTT để phát triển bền vững, tạo niềm tin với nhà đầu tư và gia tăng giá trị thương mại dài hạn.
Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới và Cục Sở hữu trí tuệ triển khai Chương trình đào tạo và tư vấn quản trị sở hữu trí tuệ cho doanh nghiệp Việt Nam.
Càng ngày, quản trị TSTT càng cần được đưa vào kế hoạch phát triển dài hạn: từ giai đoạn R&D đến đầu tư, định vị thương hiệu và mở rộng thị trường. Những doanh nghiệp xây dựng được hệ sinh thái TSTT bài bản sẽ là những đơn vị có năng lực cạnh tranh bền vững, không bị lệ thuộc vào giá thành sản xuất hay vị trí địa lý.
Để tận dụng tối đa giá trị từ tài sản trí tuệ, doanh nghiệp Việt cần bắt đầu từ những hành động cụ thể ngay hôm nay. Trước hết, việc chủ động đăng ký và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ là bước đi tối thiểu nhưng mang ý nghĩa chiến lược, giúp doanh nghiệp kiểm soát sáng tạo và ngăn chặn rủi ro pháp lý. Bên cạnh đó, xây dựng một chiến lược quản trị TSTT dài hạn, gắn liền với định hướng phát triển sản phẩm, thương hiệu và thị trường, sẽ tạo nền tảng vững chắc cho sự tăng trưởng bền vững.
Quan trọng hơn, doanh nghiệp cần chuyển hóa TSTT thành nguồn lực tài chính, không chỉ xem đó là “hàng rào phòng thủ”, mà là “tài sản sinh lời” thông qua cấp phép, hợp tác công nghệ, thế chấp hoặc định giá trong các thương vụ đầu tư. Đây chính là tư duy chiến lược mà các doanh nghiệp hiện đại cần nắm bắt nếu muốn bứt phá trên sân chơi toàn cầu.
Tài sản trí tuệ không vô hình với những doanh nghiệp biết cách nhìn nhận. Trong cuộc đua toàn cầu, ai làm chủ TSTT – người đó làm chủ tương lai.
Tiến Thanh