Xuất khẩu gạo Việt Nam năm 2024 xác lập kỷ lục mới, vượt mốc 5 tỷ USD về giá trị và sản lượng xuất khẩu cũng đạt mức cao nhất hơn 8 triệu tấn trong 11 tháng qua. Nhờ chuỗi giá trị gạo chất lượng cao, Việt Nam vẫn duy trì được giá xuất khẩu tương đối tốt.
Gạo Việt Nam giữ vững vị thế cạnh tranh
Theo thống kê của Bộ NN&PTNT, khối lượng và giá trị xuất khẩu gạo tháng 11 năm 2024 ước đạt 700.000 tấn và 444,9 triệu USD, đưa tổng khối lượng và giá trị xuất khẩu gạo 11 tháng đầu năm 2024 đạt gần 8,5 triệu tấn và 5,31 tỷ USD, tăng 10,6% về khối lượng và tăng 22,4% về giá trị so với cùng kỳ năm 2023. Giá gạo xuất khẩu bình quân 11 tháng đầu năm 2024 ước đạt 627,9 USD/tấn, tăng 10,6% so với cùng kỳ năm 2023.
Ấn tượng tăng trưởng xuất khẩu gạo năm nay còn nhờ giá gạo xuất khẩu đạt mức cao ngay từ đầu năm, với giá bình quân 626 USD/tấn. Riêng gạo 5% tấm từ cuối tháng qua đã tăng hiện giữ giá 522 USD/tấn. Điều này giúp gạo Việt Nam duy trì vị trí đắt đỏ trong nhóm các nước xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới.
Ông Đỗ Hà Nam, Phó Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam đánh giá thị trường gạo sẽ khá ổn định và không có rủi ro cao, lý do vì "Việt Nam đang dần tạo dựng ngành hàng lúa gạo tương đối khác biệt so với các nước. Đồng thời tập trung vào gạo thơm, gạo chất lượng cao, giảm dần gạo cấp thấp. Từ đó, hình thành dần mặt bằng thị trường với hàng hóa riêng biệt và tạo ra được giá riêng biệt", ông Đỗ Hà Nam cho hay.
Với các loại gạo chất lượng cao, các doanh nghiệp nhận định: Gạo Việt Nam vẫn giữ được vị thế cạnh tranh trên thị trường thế giới. Theo ông Đinh Ngọc Tâm, Phó Tổng giám đốc Công ty Cỏ May, giá gạo ST 25 sẽ khó giảm, thậm chí có thể tăng do khan hiếm nguồn cung. Mặc dù giá gạo thế giới có xu hướng giảm nhưng nhờ nhu cầu cao từ các thị trường lớn và những loại gạo chất lượng cao vẫn giữ được vị thế.
Cho đến thời điểm này, 95% giống lúa của Việt Nam là các giống lúa chất lượng cao, 89% sản lượng gạo là gạo chất lượng cao. Giá gạo của Việt Nam vẫn neo ở mức 623 USD/tấn dù Ấn Độ đã mở cửa trở lại với đường đua xuất khẩu gạo. Nếu Việt Nam thực hiện thành công Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp, chắc chắn giá trị của ngành hàng lúa gạo còn tăng cao hơn nữa. Đó chính là lợi thế của quốc gia.
Thứ trưởng Bộ NN&PTNT Phùng Đức Tiến đánh giá: Ấn Độ đã mở cửa xuất khẩu gạo trở lại và gạo 5% tấm có sự ảnh hưởng nhất định. Nhưng ở chuỗi giá trị gạo chất lượng cao, Việt Nam vẫn duy trì được giá xuất khẩu tương đối tốt.
Với đặc tính mùa vụ liên tục, có tính gối đầu, từ vụ Đông Xuân, Hè Thu – Mùa và đến Thu Đông, nguồn cung lúa gạo trong nước liên tục được khôi phục. Để đảm bảo cho tiêu dùng trong nước và xuất khẩu, sản lượng lúa năm nay có thể vẫn đạt 43 triệu tấn.
Thứ trưởng Tiến nhìn nhận về kết quả xuất khẩu gạo: "Tôi nghĩ đó là kết quả của một quá trình dài ngành nông nghiệp phối hợp với các địa phương bền bỉ thực hiện các mục tiêu tái cơ cấu ngành nông nghiệp. Đặc biệt là sản xuất lúa gạo theo hướng nâng cao giá trị, chất lượng, tiến tới giảm phát thải bằng Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp đang được Bộ NN&PTNT phối hợp với các địa phương triển khai mạnh mẽ ở khu vực ĐBSCL".
Tận dụng lợi thế từ các thị trường lớn
Xuất khẩu gạo tăng trưởng mạnh, nhờ cả 3 thị trường tiêu thụ gạo chủ lực của Việt Nam là Philippines, Indonesia và Malaysia đều nhập khẩu mạnh.
Theo đó, Philippines là thị trường tiêu thụ gạo lớn nhất của Việt Nam với thị phần chiếm trên 45%. Đến cuối tháng 10/2024, quốc gia này nhập khẩu 2,91 triệu tấn gạo từ Việt Nam, chiếm hơn 79% trong tổng số 3,68 triệu tấn gạo nhập khẩu.
Riêng Philippines, nước này đã nhập khẩu tổng cộng 3,68 triệu tấn gạo trong 10 tháng. Con số này cao hơn rất nhiều so với cùng kỳ năm 2023 là 2,84 triệu tấn và vượt qua tổng lượng gạo nhập khẩu trong cả năm 2023 của Philippines. Những tháng gần đây, lượng gạo nhập khẩu vào Philippines luôn ở mức cao, cho thấy nhu cầu nhập khẩu gạo của Philippines vẫn đang rất lớn.
Thương vụ Việt Nam tại Philippines nhận định trong những tháng cuối năm, nhu cầu nhập khẩu gạo của Philippines sẽ tiếp tục tăng cao do tiêu thụ trong nước tăng, trong khi mùa vụ cuối năm của Philippines đã bị thiệt hại bởi thiên tai. Dự báo tổng lượng gạo nhập khẩu của Philippines trong cả năm 2024 sẽ ở mức trên 4 triệu tấn.
Thị trường lớn tiếp theo là Indonesia và Malaysia. Trong nhóm 15 thị trường Việt Nam xuất khẩu gạo lớn nhất, giá trị xuất khẩu gạo tăng mạnh nhất ở thị trường Malaysia với mức tăng 2,3 lần.
Mới đây, doanh nghiệp Việt Nam đã trúng thầu 3 lô với số lượng là 83.500 tấn gạo (chiếm 17%) trong gói thầu gạo số lượng 500.000 tấn vào tháng 10 vừa qua của Indonesia. Trong đợt mở thầu lần này, Indonesia mua được gạo với giá tốt hơn nhiều so với những lần trước nhờ sự tham gia của Ấn Độ. Tuy nhiên có thể thấy, do chất lượng gạo Ấn Độ không tốt bằng các nguồn như Việt Nam hay Thái Lan nên lượng gạo trúng thầu không cao.
Tuy giá xuất khẩu gạo Việt Nam gần đây có biến động nhưng ông Đỗ Hà Nam cho rằng, cuối năm giá lúa gạo vẫn có thể tăng do nguồn cung trong nước bị hạn chế và thêm nữa là do bão lũ. Thị trường Philippines là thị trường nhập khẩu lớn gạo Việt Nam rất ưa chuộng gạo thơm nên dù thế giới có nguồn cung tăng từ Ấn Độ nhưng cũng không thay thế được.
Nhiều dự báo quốc tế cũng như phân tích của các chuyên gia kinh tế, khả năng, xuất khẩu gạo năm 2025 sẽ không còn thuận lợi như năm nay. Bởi nguồn cung xuất khẩu gạo toàn cầu sẽ tăng mạnh, vượt mức 56.300.000 tấn do nhiều quốc gia đang nổ lực mở rộng sản xuất, tự chủ nguồn cung lương thực; đồng thời nước xuất khẩu gạo lớn Ấn Độ mở cửa cung hàng trở lại. Dù vậy, doanh nghiệp chế biến xuất khẩu gạo Việt Nam vẫn tin tưởng xuất khẩu gạo sẽ còn nhiều dư địa tăng trưởng.
Với dự báo xuất khẩu gạo còn nhiều khó khăn thuận lợi đan xen, bên cạnh duy trì năng lực chế biến, các doanh nghiệp xuất khẩu gạo cũng chủ động tăng cường nắm bắt cơ hội, tiếp tục ổn định đà tăng trưởng xuất khẩu trong năm mới 2025.
Trung Anh