9 tháng đầu năm, tăng trưởng tín dụng mới chỉ hoàn thành hơn 1/3 kế hoạch. Tình trạng dư thừa tiền trong hệ thống nhưng không cho vay được đã kéo dài nhiều tháng nay; nợ xấu tăng nhanh trong khi nhiều doanh nghiệp khát vốn lại rất khó tiếp cận tín dụng.
Tăng trưởng tín dụng mới đạt hơn 6%
Theo số liệu mới nhất của Tổng cục Thống kê, tăng trưởng tín dụng nền kinh tế tính đến 20/9 đạt 5,73%, thấp hơn nhiều so với cùng kỳ năm trước và cách khá xa mục tiêu của cả năm.
Ngoài ra, tổng phương tiện thanh toán tăng 4,75%, so với cùng kỳ năm 2022 là 2,49%. Huy động vốn của các tổ chức tín dụng tăng 5,8%, so với cùng kỳ là 4,04%.
Về tín dụng xã hội, đến ngày 25/9, tổng số vốn giải ngân các chương trình tín dụng chính sách xã hội đạt 69.500 tỷ đồng, với hơn 1,5 triệu lượt hộ nghèo, hộ cận nghèo và các đối tượng chính sách khác được vay vốn trong năm.
Tổng dư nợ tín dụng chính sách đạt 309.069 tỷ đồng, tăng 26.261 tỷ đồng (tăng 9,3%) so với năm 2022. Trong đó, dư nợ các chính sách cho vay ưu đãi theo Nghị quyết số 11/NQ-CP của Chính phủ đạt 21.019 tỷ đồng, hoàn thành 54,7% kế hoạch.
Theo Tổng cục Thống kê lý giải, nhu cầu trong và ngoài nước thấp gây khó khăn cho hoạt động sản xuất kinh doanh, giảm khả năng hấp thụ vốn của doanh nghiệp, khiến cho tăng trưởng tín dụng thấp.
Sau 4 lần điều chỉnh giảm liên tục các mức lãi suất với mức giảm từ 0,5-2%/năm, đến nay lãi suất tiền gửi và cho vay bình quân của các giao dịch phát sinh mới bằng đồng Việt Nam của các ngân hàng thương mại giảm khoảng hơn 1%/năm so với cuối năm 2022.
Cơ quan thống kê cho hay, với tác động trễ của chính sách sau khi giảm lãi suất điều hành, dự kiến mặt bằng lãi suất cho vay có thể tiếp tục giảm trong thời gian tới góp phần tăng khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp và người dân.
Áp lực tăng trưởng tín dụng cuối năm
Tại họp báo Chính phủ thường kỳ tháng 9/2023, Phó Thống đốc Đào Minh Tú cho biết, tính đến ngày 30/9, lãi suất huy động bình quân là khoảng 5,9%, tổng vốn huy động của các ngân hàng thương mại là 12.900 nghìn tỷ đồng. Lãi suất cho vay ước khoảng 6,1 - 6,2%. Tổng dư nợ của nền kinh tế là 12.630 nghìn tỷ đồng.
Từ đầu năm, NHNN đã định hướng tăng trưởng tín dụng cả năm 2023 của toàn ngành khoảng 14-15% và cũng đã giao chỉ tiêu hạn mức tín dụng (room tín dụng) cho các ngân hàng với tổng mức tăng là 14%. Như vậy, trải qua gần 2/3 chặng đường, ngành ngân hàng mới chỉ thực hiện được hơn 1/3 kế hoạch đề ra.
Theo lãnh đạo NHNN, tốc độ tăng trưởng tín dụng có tăng nhưng không nhanh như năm ngoái. Nguyên nhân xuất phát từ những khó khăn trong và ngoài nước, tác động đến doanh nghiệp. Cụ thể, phải kể đến những cầu đầu tư, tiêu dùng, tín dụng đều giảm.
Tính đến ngày 30/9, mức giảm trung bình cho vay, nhất là khoản vay mới là 1 - 1,3%. Nhờ sự quyết liệt của Ngân hàng Nhà nước, trong 9 tháng năm 2023, chính sách điều hành tiền tệ đã được thực hiện rất mạnh mẽ, chính sách tiền tệ nới lỏng ngay từ đầu năm 2023 với phương thức linh hoạt, hiệu quả, phù hợp. Do vậy, lãi suất bình quân cho vay đối với các khoản vay ngắn hạn từ 5,5 - 5,7%; lãi vay trung ngắn hạn từ 5,8 - 10%. Lãi suất của những khoản dư nợ trước đây (chưa đến kỳ trả nợ) và trả lãi thì có độ trễ do trước đây các ngân hàng thương mại huy động rất cao, thậm chí từ 10 - 12%, nên còn có độ trễ. Theo tính toán của chúng tôi hiện nay, mức lãi của các khoản dư nợ này dao động từ 9 - 12%”, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước cho biết.
Mặc dù lãi suất cho vay đã bắt đầu giảm, ngân hàng liên tiếp tung ra các chương trình ưu đãi, giảm lãi suất, nhưng dư nợ tín dụng vẫn tăng rất chậm, thậm chí có thể giảm. Tăng trưởng tín dụng giữa các ngân hàng có sự phân hoá rõ nét ngay từ đầu năm.
Theo thống kê của MSVN, với hạn mức tín dụng năm 24%, trong tháng 8 VPB đang dẫn đầu tăng trưởng 18,1%; MBB 12,2% trên hạn mức 24%; TCB 11% (14%), CTG 8,8% (14%), ACB 7% (15%), STB 6,9% (11%), BIDV 5,7% (14%), VCB 1,1% (14%)...
Trong đó, những ngân hàng như VCB tuy chỉ tăng trưởng tín dụng thấp (6 tháng 2023 tăng 2,8%) nhưng quy mô dư nợ lớn. Do đó, mức tăng trưởng thấp cũng kéo theo một lượng tiền ra thị trường lớn hơn nhiều so với những ngân hàng quy mô nhỏ hơn mà có tăng trưởng cao.
Ngoài ra, với hạn mức tín dụng năm được cấp khá cao, các ngân hàng như VCB hay BIDV mạnh về giải ngân các dự án trọng điểm, tệp khách hàng CIB dày nên cơ hội tăng tốc giải ngân cuối năm cũng được kỳ vọng sẽ đẩy rất nhanh.
Xuất phát từ diễn biến thực tế, các dự báo đều cho rằng với tốc độ như hiện nay, dựa trên kỳ vọng nhu cầu vốn phục hồi, tăng trưởng tín dụng cả năm nay vẫn sẽ thấp hơn năm 2022.
MBS Research mới đây đã điều chỉnh giảm tăng trưởng tín dụng năm 2023 cho hầu hết các ngân hàng đang theo dõi. Trong đó, HDB và TCB được MBS dự báo tăng từ mức 13,5% và 14% cùng lên 15%. VCB được MBS dự báo giảm khá nhẹ từ mức 9,7% xuống 9%; BID và CTG đều từ 14% xuống 9,5%. MBB và VPB được dự báo chỉ còn 15% so mức được cấp 24%.
Làm gì để tăng trưởng tín dụng "bắt kịp" tăng trưởng huy động
Để kích cầu tín dụng, Phó Thống đốc cho hay, Ngân hàng Nhà nước đã đưa ra nhiều giải pháp để giải quyết vấn đề mở rộng tín dụng.
Ngay từ đầu năm, Ngân hàng Nhà nước đã tạo thanh khoản, dư địa cho tổ chức tín dụng. Ngân hàng sử dụng công cụ để tạo nguồn lực, hạ lãi suất để đầu vào của doanh nghiệp được giảm thấp. Bên cạnh đó, Ngân hàng Nhà nước đã hạ lãi suất điều hành tới 2% cho 4 lần, thực hiện từ đầu năm đến nay.
Ngân hàng Nhà nước cũng đã rà soát lại các văn bản quy phạm pháp luật (điển hình là Thông tư 06) để tạo dư địa pháp lý cho các tổ chức tín dụng cung ứng sản phẩm mới, tạo thêm cạnh tranh, điều kiện cho vay nhiều hơn; đồng thời cũng ràng buộc thêm điều kiện để các ngân hàng thương mại phải giữ khách hàng và tiếp tục hạ lãi. Ngoài ra, các chính sách tái cơ cấu lại các khoản nợ, khoản lãi đến hạn, nếu khách hàng còn khó khăn.
Từ đầu năm đến nay, hệ thống ngân hàng đã có nhiều gói tín dụng chuyên đề của Chính phủ cũng như của ngân hàng được tung ra như gói tín dụng 40.000 tỷ đồng của ngân sách để hỗ trợ 2% lãi suất; gói tín dụng 120.000 tỷ đồng để hỗ trợ mua, xây nhà ở xã hội; gói 15.000 tỷ đồng cho lĩnh vực kinh doanh thủy sản cũng như xuất khẩu gỗ.
Ngoài ra, phía Ngân hàng Nhà nước tiếp tục chỉ đạo các tổ chức tín dụng cải cách thủ tục hành chính, hạ phí để tạo thuận lợi cho doanh nghiệp; tổ chức nhiều hội nghị đối thoại với doanh nghiệp, các thành phần kinh tế để tháo gỡ vướng mắc ngay tại cơ sở; phối hợp với chính quyền địa phương, ngành nghề, hiệp hội về cơ chế chính sách… Đồng thời, tiếp tục tăng cường tín dụng, tăng cường có các chính sách xã hội và chính sách tiêu dùng, tín dụng tiêu dùng… Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm thúc đẩy được nhu cầu tiêu dùng, từ đó sẽ tăng được tỷ lệ tín dụng.
Giải pháp cuối cùng được Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước nêu là tiếp tục hỗ trợ thị trường trái phiếu doanh nghiệp. Các ngân hàng tiếp tục phát hành trái phiếu, nếu đủ điều kiện đảm bảo an toàn và tham gia với tư cách là nhà đầu tư vào các trái phiếu của doanh nghiệp. Ngân hàng Nhà nước đang duy trì 4 tổ chức tín dụng với số trái phiếu trên 231.000 tỷ đồng.
Thông qua các giải pháp trên, tín dụng được kỳ vọng sẽ đạt được mục tiêu tăng trưởng, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, thúc đẩy nền kinh tế.
"Hy vọng trong 3 tháng cuối năm, theo thông lệ tín dụng sẽ tăng nhanh lên. Ngân hàng sẽ thực hiện các biện pháp quyết liệt cùng với sự đồng hành của các địa phương, tạo điều kiện để tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp vươn lên trong bối cảnh kinh tế khó khăn", Phó Thống đốc Thường trực Đào Minh Tú nhấn mạnh.
Nhiều chuyên gia cũng cho rằng, tăng trưởng tín dụng những tháng cuối năm sẽ tăng tốc khi nhu cầu tín dụng vào các ngành nghề công nghiệp, sản xuất, thương mại, dịch vụ phục hồi từ động lực xuất -nhập khẩu và tiêu dùng cải thiện cùng những tín hiệu tích cực hơn của thị trường bất động sản từ quý IV/2023 khi mặt bằng lãi suất giảm.
Ngoài các giải pháp từ ngành Ngân hàng, lãnh đạo các ngân hàng thương mại cũng đề nghị các doanh nghiệp cần tập trung quản trị rủi ro, đánh giá phương án kinh doanh hiệu quả, phối hợp cùng ngân hàng để huy động vốn cho sản xuất kinh doanh cũng như đẩy mạnh chuyển đổi số. Các doanh nghiệp cần chủ động xây dựng các phương án, các dự án sản xuất kinh doanh khả thi, tăng cường quản lý thanh khoản, dòng tiền minh bạch về tài chính, chủ động nghiên cứu và đề xuất với ngân hàng để ngân hàng có cơ sở thẩm định và quyết định cho vay.
Trung Anh