Dự thảo mới bổ sung khái niệm “nhà phân phối cấp cao” để xác định những cá nhân giữ vai trò, vị trí then chốt trong hệ thống kinh doanh đa cấp.
Doanh thu ngành đa cấp tăng gấp đôi sau 6 năm
Bộ Công Thương vừa trình Bộ Tư pháp thẩm định hồ sơ dự thảo Nghị định của Chính phủ về quản lý hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp. Theo cơ quan này, thực tiễn hoạt động bán hàng đa cấp đang bộc lộ nhiều vấn đề mà pháp luật hiện hành chưa điều chỉnh hoặc chưa quản lý hiệu quả.
Hoạt động bán hàng đa cấp do các doanh nghiệp tổ chức, nhưng việc phân phối sản phẩm thực sự diễn ra thông qua mạng lưới người tham gia đông đảo. Trong đó, vai trò của các nhà phân phối cấp cao đặc biệt quan trọng.
Họ thường quản lý hệ thống tuyến dưới lớn, tổ chức các buổi đào tạo, huấn luyện và tạo ảnh hưởng trực tiếp đến hành vi, thái độ và cách thức hoạt động của toàn bộ mạng lưới. Ý thức tuân thủ pháp luật của nhóm chủ thể này có thể định hình toàn bộ hệ thống, do đó việc quản lý chặt chẽ họ là cấp thiết để ngăn ngừa những hành vi vi phạm, lợi dụng vị thế, gây tác động tiêu cực lan tỏa rộng.
Chính vì vậy, dự thảo Nghị định đã bổ sung khái niệm “nhà phân phối cấp cao” nhằm xác định những cá nhân giữ vị trí trọng yếu trong mạng lưới, từ đó xây dựng cơ chế quản lý cụ thể.
Theo đó, dự thảo quy định rõ các trách nhiệm riêng dành cho nhóm chủ thể này, nhằm thúc đẩy tinh thần gương mẫu, định hướng hành vi, nâng cao trách nhiệm trong hoạt động của doanh nghiệp bán hàng đa cấp và trước pháp luật. Đồng thời, doanh nghiệp có trách nhiệm thường xuyên tổ chức đào tạo kiến thức pháp luật cho các nhà phân phối cấp cao, đảm bảo họ nắm vững quy định và thực hành đúng chuẩn mực.
Bên cạnh đó, dự thảo đề xuất tăng mức tiền ký quỹ mà doanh nghiệp phải gửi vào ngân hàng hoặc tổ chức tài chính, nhằm bảo đảm trách nhiệm đối với người tham gia.
Thực tế cho thấy mức ký quỹ tối thiểu 10 tỷ đồng hiện hành là quá nhỏ so với thiệt hại thực tế mà người tham gia có thể chịu trong các vụ án hình sự liên quan đến bán hàng đa cấp. Việc nâng mức ký quỹ lên 20 tỷ đồng, gấp đôi hiện tại, vừa tăng trách nhiệm của doanh nghiệp, vừa giúp sàng lọc năng lực nhà đầu tư trước khi tham gia thị trường.
Quy định này cũng căn cứ vào thực tiễn tăng trưởng của ngành. Doanh thu trung bình của doanh nghiệp bán hàng đa cấp năm 2024 đã gấp 2,25 lần so với năm 2018, cho thấy sức hấp dẫn và quy mô thị trường ngày càng lớn, đồng thời kéo theo rủi ro tiềm ẩn nếu không có cơ chế giám sát và kiểm soát hiệu quả.
Như vậy, dự thảo Nghị định không chỉ nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý, mà còn thiết lập cơ chế quản lý cụ thể, nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp và nhà phân phối cấp cao, từ đó hướng tới một môi trường kinh doanh đa cấp minh bạch, công bằng và an toàn hơn cho người tham gia.
Dự thảo mới bổ sung khái niệm “nhà phân phối cấp cao” để xác định những cá nhân giữ vai trò, vị trí then chốt trong hệ thống kinh doanh đa cấp.
Bắt buộc thành lập chi nhánh tại các địa phương
Nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước đối với hoạt động bán hàng đa cấp tại các địa phương, đặc biệt là những khu vực có số lượng người tham gia đông đảo, dự thảo Nghị định mới quy định doanh nghiệp phải thành lập chi nhánh tại các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương trong vòng sáu tháng kể từ thời điểm có từ mười nghìn người tham gia bán hàng đa cấp trở lên. Quy định này giúp cơ quan quản lý tại địa phương có thể theo dõi, giám sát kịp thời và can thiệp nhanh chóng khi phát sinh các vấn đề liên quan đến hoạt động của doanh nghiệp trên địa bàn.
Đối với các địa phương nơi doanh nghiệp có số lượng người tham gia dưới mười nghìn, dự thảo vẫn yêu cầu doanh nghiệp phải duy trì chi nhánh, văn phòng đại diện, địa điểm kinh doanh hoặc ít nhất một cá nhân đầu mối để phối hợp với cơ quan quản lý địa phương. Việc này nhằm đảm bảo luôn có điểm liên lạc chính thức tại mỗi tỉnh, thành, thuận lợi cho công tác kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm nếu xảy ra.
Ngoài ra, dự thảo bổ sung các công cụ quản lý và mở rộng thẩm quyền cho cơ quan quản lý địa phương, giúp phân cấp rõ ràng trách nhiệm trong quản lý hoạt động bán hàng đa cấp. Điều này không chỉ tăng tính chủ động của chính quyền địa phương mà còn ràng buộc doanh nghiệp phải tuân thủ nghiêm các quy định ngay tại từng địa bàn hoạt động.
Đáng chú ý, dự thảo cũng đề xuất cơ chế ngăn chặn việc mua bán hoặc chuyển nhượng giấy chứng nhận đăng ký hoạt động bán hàng đa cấp. Theo đó, giấy chứng nhận sẽ chấm dứt hiệu lực khi doanh nghiệp thay đổi chủ sở hữu trong trường hợp chỉ có một chủ sở hữu, hoặc khi cổ đông, thành viên nắm giữ cổ phần, phần vốn chi phối thay đổi. Quy định này nhằm ngăn chặn tình trạng doanh nghiệp lợi dụng cơ chế chuyển nhượng để né tránh trách nhiệm pháp lý và tiếp tục hoạt động bán hàng đa cấp trái phép.
Dự thảo còn mở rộng đối tượng chịu ràng buộc, bổ sung nhóm “người quản lý doanh nghiệp” nhằm bao quát toàn bộ các chủ thể có vai trò quan trọng trong doanh nghiệp bán hàng đa cấp. Những người này từng bị thu hồi giấy chứng nhận sẽ không được tham gia quản lý doanh nghiệp bán hàng đa cấp khác, nhằm ngăn ngừa tái phạm và bảo vệ quyền lợi của người tham gia.
Cuối cùng, dự thảo quy định rõ các trường hợp thu hồi giấy chứng nhận đăng ký hoạt động bán hàng đa cấp, bao gồm các hành vi vi phạm nghiêm trọng mang tính gian dối hoặc quấy rối người tiêu dùng theo quy định của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023.
Những bổ sung này giúp nâng cao trách nhiệm pháp lý, tăng cường minh bạch và bảo vệ người tham gia bán hàng đa cấp, đồng thời góp phần làm lành mạnh hóa thị trường.
Quang Anh