Sau sự cố liên quan đến lô trái phiếu của Tập đoàn Tân Hoàng Minh, mới đây, VKC Holdings cho biết công ty đã mất khả năng thanh toán đối với các chủ nợ. Nhằm đảm bảo quyền lợi cho các chủ nhân của trái phiếu và các cổ đông, VKC Holdings đang làm việc tích cực để khắc phục những hậu quả trên. Điều này đang khiến nhà đầu tư lo ngại nguy cơ vỡ nợ trái phiếu?
Bóng dáng khủng hoảng nợ manh nha xuất hiện
Theo số liệu của Trung tâm Nghiên cứu kinh tế (Ngân hàng MSB), tổng khối lượng trái phiếu doanh nghiệp (TPDN0 đáo hạn trong năm 2022 là 231.000 tỷ đồng. Còn thống kê của FiinGroup cho thấy, khoảng 60% giá trị trái phiếu đang lưu hành sẽ đáo hạn trong năm 2023-2024. Như vậy, nhu cầu tái tài trợ các khoản TPDN đáo hạn từ nay đến năm 2024 lên tới gần 1 triệu tỷ đồng, chưa kể số vốn cần huy động để triển khai các dự án mới. Trong bối cảnh tín dụng và TPDN đều bị thắt chặt, hàng loạt doanh nghiệp đang “ngồi trên đống lửa”.
Từng chia sẻ trên báo chí, ông Khổng Phan Đức, Chủ tịch HĐTV VietinBank Capital cho hay, chỉ tính riêng một doanh nghiệp bất động sản mà ông đang theo dõi, lượng phát hành TPDN năm 2021 và quý I/2022 lên tới 34.000 tỷ đồng, đa phần có kỳ hạn 12-18 tháng, tức phải đáo hạn trong năm nay hoặc năm sau. “Tôi không thể hình dung chuyện gì sẽ xảy ra với doanh nghiệp này và các nhà đầu tư, nếu thị trường TPDN bị phanh lại”, ông Đức lo lắng.
Lo lắng này không phải không có cơ sở khi mới đây, Công ty Cổ phần VKC Holdings (mã chứng khoán VKC - HNX) vừa công bố thông tin về việc tạm hoãn thanh toán lãi trái phiếu. Theo đó, doanh nghiệp cho biết ngày 9/9 là ngày đến hạn thanh toán lãi trái phiếu của lô trái phiếu VCKH2123001 phát hành ngày 9/12/2021 có giá trị 200 tỷ.
VKC Holdings tiền thân là CTCP Cáp Nhựa Vĩnh Khánh, được thành lập từ năm 1993, có vốn điều lệ hiện này là 200 tỷ đồng. Nhóm Louis Holdings của ông Đỗ Thành Nhân từng là cổ đông lớn của VKC Holdings nhưng đã thoái sạch vốn vào tháng 12 năm ngoái.
Ban lãnh đạo VKC cho biết quyết định tạm hoãn thanh toán trái phiếu diễn ra sau biến cố của ông Đỗ Thành Nhân và nhóm Louis Holdings, toàn bộ các thành viên HĐQT, Ban Kiểm soát, Ban Tổng Giám đốc của doanh nghiệp đã từ nhiệm trước thềm Đại hội đồng cổ đông thường niên.
Ngày 20/7, VKC đã tổ chức Đại hội đồng cổ đông thường niên 2022 và đã bầu lại toàn bộ thành viên mới của HĐQT, Ban Kiểm soát và Ban Tổng Giám đốc. Sau khi ban điều hành mới tiếp quản đã rà soát lại tình hình tài chính của công ty và nhận thấy có nhiều sai phạm của HĐQT, Ban Tổng Giám đốc tiền nhiệm trong việc quản lý tài chính và phát hành lô trái phiếu VKCH2123001 nói trên.
"Các sai phạm của HĐQT, Ban Tổng Giám đốc tiền nhiệm đã làm thất thoát tài sản của VKC rất lớn, vì vậy hiện VKC đã mất khả năng thanh toán đối với các chủ nợ", thông báo của VKC nêu rõ.
Doanh nghiệp cho biết để đảm bảo quyền lợi của các trái chủ và các cổ đông của VKC, lãnh đạo công ty đang làm việc với các bên liên quan có quyền lợi và nghĩa vụ trong lô trái phiếu để khắc phục hậu quả đồng thời cũng đã gửi đơn tố giác đến cơ quan ban ngành có thẩm quyền để xử lý.
Theo tìm hiểu, đây là lô trái phiếu không chuyển, không kèm chứng quyền, có tài sản đảm bảo. Tài sản đảm bảo gồm nhà máy đá Bình Thuận ở xã Thắng Hải, huyện Hàm Tân, tỉnh Bình Thuận và quyền sử dụng, quyền sở hữu nhà ở và tài sản gắn liền trên đất thuộc Giấy chứng nhận số BR626016 toạ lạc tại thị trấn Núi Sập, huyện Thoại Sơn, tỉnh An Giang (thuộc sở hữu của CTCP Xuất nhập khẩu An Giang)
Lô trái phiếu sẽ đáo hạn vào ngày 9/6/2023. Lãi suất là 12%/năm. Mục đích phát hành là để mua lại toàn bộ phần vốn góp thuộc sở hữu của CTCP Louis Land tại Công ty TNHH Toccoo Việt Nam (tương đương 85% vốn điều lệ). Đại lý lưu ký cho lô trái phiếu trên là Công ty Cổ phần Chứng khoán HDB.
Lũy kế trong 6 tháng đầu năm 2022, VKC Holdings ghi nhận doanh thu đạt 237,7 tỷ đồng, giảm 48,9% so với cùng kỳ và lợi nhuận sau thuế ghi nhận lỗ 191,14 tỷ đồng, giảm 192,13 tỷ đồng (cùng kỳ lãi 0,99 tỷ đồng). Trong đó, biên lợi nhuận gộp giảm từ 5,3% về còn 2,6%.
Với việc ghi nhận lỗ trong 6 tháng đầu năm, Công ty đã ghi nhận lợi nhuận sau thuế chưa phân phối là âm 168,4 tỷ đồng, bằng 84,2% vốn điều lệ (đầu năm lợi nhuận sau thuế chưa phân phối là dương 22,7 tỷ đồng).
Lo ngại vỡ nợ trái phiếu?
“Quả bom” trái phiếu bị vỡ không đáng sợ bằng những hiệu ứng domino sau đó. Ba trụ cột của thị trường vốn (TPDN - chứng khoán - tín dụng ngân hàng) có sự liên thông chặt chẽ. Sau sự cố trái phiếu Tân Hoàng Minh, thị trường chứng khoán lao dốc không phanh. Tính từ đầu tháng 4 đến nửa đầu tháng 5/2022, vốn hóa thị trường chứng khoán đã bốc hơi hơn 75 tỷ USD (1,7 triệu tỷ đồng).
Về phía ngân hàng, nhìn trước rủi ro hệ thống, cuối năm 2021, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã nhanh tay ban hành Thông tư 16/2021/TT-NHNN siết chặt hoạt động mua bán TPDN của tổ chức tín dụng. Dù vậy, nếu thị trường tiếp tục đóng băng, doanh nghiệp không thể trả nợ TPDN đúng hạn, thì chất lượng dư nợ trái phiếu và cả dư nợ tín dụng sẽ bị ảnh hưởng. Báo cáo của NHNN cho thấy, tại thời điểm cuối năm 2021, những khoản nợ xấu TPDN đầu tiên bắt đầu xuất hiện, với tỷ lệ 2,87% tổng dư nợ TPDN.
Hiện nay, rất nhiều doanh nghiệp bất động sản vừa phát hành TPDN, vừa vay vốn ngân hàng (khoảng 800.000 tỷ đồng dư nợ). Doanh nghiệp không trả được nợ trái phiếu dĩ nhiên cũng khó có khả năng trả nợ vay ngân hàng. Nếu bom nợ TPDN phình to, 800.000 tỷ đồng này sẽ biến thành quả bom nổ chậm trong túi ngân hàng.
Trước đó, theo đánh giá của tổ chức xếp hạng tín nhiệm FiinGroup, áp lực đáo hạn của các doanh nghiệp đang tăng cao trong thời gian qua trong bối cảnh nhiều “sóng gió” của ngành bất động sản như đã đề cập trong một số ấn bản, đã làm cho một số doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc đáp ứng nghĩa vụ nợ vay.
Thực tế này có thể sẽ còn xảy ra với một số trường hợp khác khi mà phần đông tổ chức phát hành trong 2-3 năm trước là các doanh nghiệp chưa niêm yết bao gồm công ty dự án có sức khỏe tài chính yếu, chưa có lịch sử kinh doanh và dòng tiền ổn định. Do đó, hồ sơ tín dụng chưa được tốt hoặc chưa đáp ứng tiêu chí vay tín dụng ngân hàng hoặc huy động nguồn vốn khác trong bối cảnh hiện nay.
Tuy nhiên, nên nhìn nhận vấn đề này một cách thực tế và công bằng. Bởi các trường hợp này được gọi là “vỡ nợ” nhưng thực sự cũng tương tự như nợ xấu Nhóm 3 của các ngân hàng thương mại.
Ở Trung Quốc, thị trường trái phiếu doanh nghiệp có quy mô gần 7.800 tỉ đô la Mỹ tương đương gần 44% GDP và tỷ lệ nợ có vấn đề ở mức 1,4% trên tổng quy mô thị trường trái phiếu doanh nghiệp. Tỷ lệ nợ xấu trái phiếu doanh nghiệp này là không quá lớn nhưng nếu chỉ tính nhóm trái phiếu có tính đầu cơ thì tỷ lệ có vấn đề đã tăng lên 28,6% vào năm 2021. Tỷ lệ này còn được Goldman Sachs dự báo sẽ tăng lên 31,6% vào cuối năm 2022 sau những biện pháp cứng rắn của Chính phủ Trung Quốc trong hai năm qua.
Nhìn sang Thái Lan, tỷ lệ vỡ nợ cũng ở mức 1,07% vào năm 2020 và riêng các trái phiếu có tính đầu cơ có mức xếp hạng tín nhiệm ở mức BB trở xuống cũng lên đến 9,01% sau khoảng thời gian một năm.
Do đó, thị trường cần một hệ thống định nghĩa lại về vấn đề nêu trên để nhà đầu tư nắm rõ thực tế thực trạng chất lượng tín dụng trái phiếu doanh nghiệp và có các biện pháp rủi ro cần thiết nhưng thị trường vẫn vận hành ổn định và phát triển bình thường.
Hồng Quang