Thị trường trái phiếu doanh nghiệp: Người tưng bừng bán - "kẻ" ồ ạt mua

Thị trường trái phiếu doanh nghiệp trong tháng 9 ghi nhận, có gần 29.000 tỷ đồng trái phiếu doanh nghiệp được mua lại trước hạn, tăng 199% so với cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, cũng có 25 đợt phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ trong nước, với tổng giá trị phát hành là 15.363 tỷ đồng và một đợt phát hành ra công chúng trị giá 235,4 tỷ đồng.

Ngân hàng tưng bừng phát hành trái phiếu

Theo dữ liệu Hiệp hội Thị trường trái phiếu Việt Nam (VBMA) tổng hợp từ Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (SSC) cho thấy trong tháng 9, có 25 đợt phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ trong nước, với tổng giá trị phát hành là 15.363 tỷ đồng và một đợt phát hành ra công chúng trị giá 235,4 tỷ đồng.

Ngân hàng vẫn là nhóm dẫn đầu với tổng giá trị phát hành 9.623 tỷ đồng. Trong đó, VietinBank phát hành nhiều nhất với 3.090 tỷ đồng, theo sau là VPBank 2.000 tỷ đồng, OCB 1.800 tỷ đồng và SeABank 750 tỷ đồng.

Nhóm bất động sản đứng thứ 2, dẫn đầu là Công ty cổ phần với No Va Thảo Điền phát hành 2.300 tỷ đồng trái phiếu có kỳ hạn 5 năm.

Nhóm hàng tiêu dùng đứng thứ 3 với Công ty cổ phần Tập đoàn Masan phát hành 1.500 tỷ đồng trái phiếu có kỳ hạn 5 năm và Công ty cổ phần Đầu tư Thành Thành Công phát hành 600 tỷ đồng trái phiếu có kỳ hạn 7 năm.

Giá trị phát hành trái phiếu ra công chúng từ đầu năm là 10.499 tỷ đồng, giảm 9,37% và giá trị phát hành trái phiếu riêng lẻ là 233.692 tỷ đồng, giảm 40% so với cùng kỳ năm ngoái.

Mới đây, Bộ Tài chính đã ban hành Nghị định 65/2022/NĐ-CP sửa đổi Nghị định 153/2020/NĐ-CP về phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ. Theo ông Nguyễn Hoàng Dương, Phó vụ trưởng Vụ Tài chính các ngân hàng và Tổ chức tài chính (Bộ Tài chính), Nghị định 65 sẽ tăng cường minh bạch trong việc công bố thông tin, để bảo vệ quyền lợi cho cả doanh nghiệp phát hành và nhà đầu tư, khắc phục bất cập trên thị trường thời gian vừa qua.

Khi Nghị định 65 được áp dụng, chi phí phát hành trái phiếu sẽ tăng nhưng đây là điều cần thiết để thiết lập thị trường trái phiếu minh bạch hơn trong tương lai.

Về phía Bộ Tài chính, ông Dương cho biết, sẽ tiếp tục “gỡ” các điểm nghẽn trong thủ tục về phát hành trái phiếu ra công chúng, để đảm bảo những doanh nghiệp đáp ứng đủ điều kiện phát hành ra công chúng sẽ nhanh chóng và khẩn trương phát hành trái phiếu dưới hình thức này.

Bên cạnh đó, Bộ Tài chính sẽ nghiên cứu, đề xuất thêm các giải pháp như phát triển nhà đầu tư chuyên nghiệp, quỹ đầu tư. Khi mở ra một kênh đầu tư mới từ các quỹ này, vừa tháo gỡ khó khăn vào trong hoạt động của các quỹ đầu tư, vừa tạo ra một lực cầu mới trên thị trường.

Tuy nhiên, theo đánh giá của ông Võ Trí Thành, nguyên Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương, quy định chặt chẽ hơn nhưng vẫn để "cửa" cho doanh nghiệp phát hành.

Vì sao doanh nghiệp ồ ạt mua lại trái phiếu trước hạn?

Cũng theo VBMA, trong tháng 9, tổng giá trị trái phiếu được các doanh nghiệp mua lại trước hạn là gần 29.000 tỷ đồng, tăng gần 200% so với cùng kỳ năm trước.

Lũy kế trong 9 tháng, tổng giá trị trái phiếu đã được các doanh nghiệp mua lại là hơn 142.000 tỷ đồng, tăng 67% so với cùng kỳ năm 2021.

Một số đợt mua trái phiếu với giá trị cao thời gian qua như: Công ty CP An Phát Finance tất toán trước hạn toàn bộ bảy lô trái phiếu có tổng giá trị 570 tỷ đồng; Công ty Intimex Việt Nam cũng mua lại trước hạn gói 2.000 tỷ đồng trái phiếu có kỳ đáo hạn vào tháng 9/2027.

Nhóm các công ty năng lượng thuộc Tập đoàn Trung Nam cũng chi ra hàng trăm tỷ đồng để mua lại từng phần các lô trái phiếu trước hạn. Công ty cổ phần Đầu tư hạ tầng kỹ thuật TPHCM (CII) thanh toán 2.800 tỷ đồng trái phiếu dù chưa đến hạn, dự kiến thực hiện từ tháng 7/2022 đến tháng 2/2023.

Sang đầu tháng 10, nhiều doanh nghiệp vẫn tiếp mua lại trái phiếu trước hạn. Ngày 3/10, Công ty CP Cơ điện lạnh (REE) thông báo đã mua lại tổng cộng 250 tỷ đồng trái phiếu và hoàn tất hết nợ đối với hai lô trái phiếu (REEBOND2017-01, REEBOND2017-02).

Ngày 4/10, Hội đồng quản trị Công ty CP Chứng khoán VIX thông báo mua lại trước hạn toàn bộ 200 tỷ đồng trái phiếu VIX phát hành (mã VIXH2124002) ngày 4/10/2021.

Trước đó, ngày 10/6, Chứng khoán VIX đã hoàn tất mua lại trước hạn toàn bộ 3.000 trái phiếu mã VIXH2124001 với tổng giá trị là 300 tỷ đồng. Như vậy, sau 1 năm phát hành, Chứng khoán VIX sẽ mua lại toàn bộ trái phiếu phát hành trong năm 2021.

Một phần nguyên nhân này có thể bắt nguồn từ việc Nghị định 65/2022/NĐ-CP sửa đổi Nghị định 153/2020/NĐ-CP về phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ đã được ban hành. Theo đó, Nghị định mới yêu cầu trách nhiệm của doanh nghiệp phát hành, trong đó bổ sung quy định doanh nghiệp phải mua lại trước hạn bắt buộc khi vi phạm phương án phát hành (có phương án sử dụng vốn) hoặc vi phạm pháp luật.

Trước và sau khi phát hành, doanh nghiệp phải có công bố thông tin về khả năng đảm bảo thanh toán, báo cáo kiểm toán tình hình tài chính và kiểm toán tình hình sử dụng vốn theo mục đích phát hành đã được công bố. Bổ sung quy định tài sản bảo đảm của trái phiếu phải được định giá và đăng ký biện pháp bảo đảm…

Trong khi đó, theo đánh giá của Fiingroup, hoạt động mua lại trái phiếu trước hạn xuất phát từ các chính sách pháp lý kiểm soát nguồn vốn khiến nhiều doanh nghiệp khó triển khai tiếp dự án. Thời gian quay vòng vốn bị kéo dài khiến các doanh nghiệp phải tăng cường mua lại trái phiếu kỳ hạn ngắn để đảm bảo khả năng thanh toán nợ.

Liên quan đến nội dung này, theo số liệu từ Bộ Tài chính, trong năm 2022, khối lượng trái phiếu đáo hạn là khoảng 144.500 tỷ đồng. Năm 2023 và năm 2024 con số này lần lượt ở mức 271.400 tỷ đồng và 329.500 tỷ đồng. Những con số trên dẫn đến nhu cầu phát hành để đảm bảo vòng quay vốn của các doanh nghiệp khá cao.

Hồng Quang