Khi CBAM có hiệu lực, thép Trung Quốc – đặc biệt là HRC – sẽ mất lợi thế tại EU do phát thải thực tế vượt xa mức chuẩn miễn phí, khiến giá dự kiến tăng thêm khoảng 65 euro/tấn. Đến năm 2027, chi phí CBAM có thể vượt 80 euro/tấn, thu hẹp nhanh lợi thế giá của Trung Quốc so với các nhà cung cấp như Thổ Nhĩ Kỳ.
Thép Trung Quốc tại EU sẽ mất lợi thế khi CBAM có hiệu lực. Ảnh minh hoạ/TL.
Giá thép Trung Quốc được dự báo sẽ giảm sức cạnh tranh tại thị trường châu Âu khi cơ chế điều chỉnh carbon qua biên giới (CBAM) chính thức được triển khai. Nhận định này được đưa ra bởi Jingzhe Liu, Quản lý phát triển dự án tại Jingzhe Environment & Climate, đại diện nhóm nghiên cứu CBAM, theo tổng hợp của GMK Center.
Mặc dù nhiều doanh nghiệp cho rằng mức cắt giảm 2,5% trong chuẩn phát thải miễn phí của năm đầu chưa tạo ra tác động lớn, phần phụ lục hướng dẫn triển khai lại cho thấy chi phí thực tế sẽ bị chi phối bởi các yếu tố sâu hơn.
Theo ước tính của Jingzhe, phát thải trực tiếp tại các nhà máy thép Trung Quốc hiện ở mức 2,1 tấn CO₂ tương đương cho mỗi tấn thép, cao hơn nhiều so với chuẩn miễn phí áp dụng cho thép cuộn cán nóng (HRC) chỉ ở mức 1,494 tấn CO₂. Khoản nộp CBAM sẽ được tính dựa trên phần chênh lệch giữa phát thải thực tế và lượng được miễn, trong khi hạn mức miễn phí tiếp tục giảm thêm 2,5% ngay trong năm đầu.
Điều này khiến giá HRC Trung Quốc được dự báo tăng thêm khoảng 65 euro/tấn, từ đó làm suy yếu rõ rệt khả năng cạnh tranh của các nhà sản xuất nước này, dù hiện tại HRC Trung Quốc vẫn rẻ hơn thép châu Âu khoảng 100 euro/tấn.
Đối với các quốc gia khác, tác động CBAM thể hiện sự phân hóa rõ rệt. Với lượng phát thải thực tế lên tới 2,3 tấn CO₂ mỗi tấn, thép Ấn Độ dự kiến sẽ phải cộng thêm khoảng 85 euro/tấn vào giá xuất khẩu trong năm 2026. Trong khi đó, ngành thép Thổ Nhĩ Kỳ, vốn sử dụng lò hồ quang điện có mức phát thải thấp hơn, chỉ phải tăng giá khoảng 12 euro/tấn. Khi tính toàn bộ chi phí carbon, thép nhập khẩu từ Thổ Nhĩ Kỳ sẽ trở nên có lợi thế hơn so với thép Trung Quốc, bất chấp chi phí sản xuất tại Thổ Nhĩ Kỳ cao hơn do giá năng lượng đắt đỏ.
Bức tranh cạnh tranh của ngành thép Trung Quốc tại EU trở nên khó khăn hơn khi bước sang năm 2027. Lúc này, giá carbon trong hệ thống ETS của EU được dự báo tăng lên khoảng 120 euro/tấn CO₂, đồng thời hạn mức miễn phí tiếp tục bị cắt giảm. Chi phí CBAM đối với thép Trung Quốc theo đó có thể vượt 80 euro/tấn, làm phai nhạt lợi thế chi phí thấp vốn là yếu tố quan trọng giúp thép Trung Quốc duy trì thị phần tại châu Âu.
Nhóm nghiên cứu cảnh báo rằng “cửa sổ giữ lợi thế giá” của thép Trung Quốc chỉ kéo dài thêm khoảng hai năm, giai đoạn 2026–2027, và quan điểm cho rằng nghĩa vụ thanh toán CBAM đầy đủ chỉ bắt đầu từ năm 2034 là một nhận định sai lầm.
Bên cạnh tác động từ chi phí carbon, bối cảnh hợp tác quốc tế cũng đang có những thay đổi đáng chú ý. Trước thềm Hội nghị khí hậu COP30, Liên minh châu Âu và Trung Quốc đã đồng ý cùng Brazil tham gia một liên minh nhằm tăng cường phối hợp trong lĩnh vực thị trường carbon, hướng tới mục tiêu hài hòa hóa tiêu chuẩn và quy trình giữa các quốc gia. Trong dài hạn, sự hợp tác này được kỳ vọng sẽ góp phần giảm khác biệt trong cơ chế định giá carbon toàn cầu, nhưng trong ngắn hạn, CBAM vẫn sẽ là thách thức lớn đối với xuất khẩu thép Trung Quốc sang châu Âu.
PV