Người tiêu dùng Việt Nam đang dẫn đầu khu vực Đông Nam Á về mức độ lạc quan; Thị trường bán lẻ Việt Nam có tiềm năng phát triển rất lớn… tuy nhiên nhưng để chuyển hóa niềm tin thành tăng trưởng tiêu dùng bền vững vẫn còn là bài toán đang tìm lời giải.
Chiến lược đưa tiềm năng thành hiện thực
Tiềm năng thị trường bán lẻ Việt Nam được đánh giá là rất lớn với quy mô đạt gần 200 tỷ USD (năm 2025) và vượt 350 tỷ USD (năm 2030); Dân số trẻ, tầng lớp trung lưu ngày càng gia tăng (dự kiến đạt 50% dân số vào năm 2035); Nhu cầu tiêu dùng chất lượng cao cùng với đó là thương mại điện tử tăng trưởng nhanh (quy mô vượt 20 tỷ USD năm 2024), với sự tham gia của nhiều nhà đầu tư trong và ngoài nước.
Phát triển thị trường bán lẻ là một trong những mục tiêu và động lực quan trọng của tăng trưởng thương mại nội địa cũng như tăng trưởng kinh tế của cả nước, được xem là trụ cột hỗ trợ tiêu dùng nội địa trong bối cảnh xuất khẩu còn nhiều khó khăn.
Tiềm năng thị trường bán lẻ Việt Nam được đánh giá là rất lớn với quy mô đạt gần 200 tỷ USD năm 2025 và vượt 350 tỷ USD vào năm 2030
Tuy nhiên theo các chuyên gia kinh tế, tiềm năng chỉ thực sự chuyển hóa thành sức cạnh tranh khi có chiến lược tổng thể. Chính vì vậy mới đây, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 2326/QĐ-TTg ngày 21/10/2025 phê duyệt Chiến lược phát triển thị trường bán lẻ đến 2030, tầm nhìn 2050 với mục tiêu tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng bình quân 11 - 11,5%/năm trong giai đoạn 2025 - 2030. Đến năm 2030, doanh số thương mại điện tử được kỳ vọng tăng bình quân 15 - 20%/năm, chiếm 15 - 20% tổng mức bán lẻ cả nước.
Chiến lược phát triển thị trường bán lẻ Việt Nam đã đặt ra nhiều định hướng lớn, như đa dạng hóa loại hình bán lẻ; đổi mới phương thức kinh doanh trên nền tảng số; phát triển chuỗi phân phối bền vững. Đẩy mạnh giao dịch điện tử gắn với địa phương; tăng cường xúc tiến thương mại và chiến lược thị trường; thu hút đầu tư hạ tầng thương mại hiện đại; nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước.
Cùng với đó là 7 nhóm giải pháp trọng điểm được triển khai, nhắm trực diện vào điểm nghẽn đang tồn tại như hạ tầng, logistics, cạnh tranh lành mạnh, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, tăng cường kiểm soát thị trường…
Thích ứng với sự thay đổi của hành vi tiêu dùng
Các báo cáo và thống kê trong năm 2025 đã chỉ ra rằng, kể từ sau Covid-19, thói quen tiêu dùng được hình thành trong thời kỳ khủng hoảng không còn là trạng thái thích ứng mà đã trở thành một trạng thái căn bản và tiếp tục phát triển.
Đại dịch đã hoạt động như một chất xúc tác cường độ cao, thúc đẩy các doanh nghiệp phải chấp nhận chuyển đổi số, biến đó từ một lựa chọn chiến lược thành một yêu cầu bắt buộc để tồn tại. Giai đoạn 2022 - 2025, thị trường bán lẻ chịu tác động của trí tuệ nhân tạo từ công cụ thử nghiệm trở thành trụ cột vận hành của doanh nghiệp; xu hướng tối ưu hóa trải nghiệm khách hàng thông qua trải nghiệm đa kênh và siêu cá nhân hóa; sự khác biệt về xu hướng tiêu dùng và giá trị…
Hiện người tiêu dùng Việt Nam đang quay trở lại với cửa hàng, trung tâm thương mại như một điểm đến mua sắm - trải nghiệm - tương tác.
Dữ liệu quý 3/2025 của Savills Việt Nam chỉ ra một sự phân hóa rõ rệt về lượng khách tham quan theo tuổi đời của các trung tâm thương mại. Đơn cử, các trung tâm có tuổi đời hoạt động còn trẻ, mới khai trương từ 1-3 năm, vẫn đang trong giai đoạn tích lũy và ghi nhận mức tăng trưởng lưu lượng khách ấn tượng từ 35-40% so với cùng kỳ năm 2024.
Trong khi đó, đối với những trung tâm thương mại đã hoạt động lâu năm và có vị thế vững chắc, lưu lượng khách vẫn tăng trưởng nhưng ở khung thấp hơn, từ 15-30% so với cùng kì năm 2024.
Những thay đổi rõ rệt trong hành vi mua sắm, đồng thời mở ra cơ hội lớn cho doanh nghiệp và chính sách kinh tế. Khi người dân tin tưởng vào tương lai, họ sẵn sàng đầu tư nhiều hơn vào giáo dục, sức khỏe và trải nghiệm những phân khúc có giá trị gia tăng cao, tạo đà cho ngành dịch vụ chất lượng cao, du lịch nội địa, y tế, giáo dục tư nhân phát triển mạnh mẽ.
Khảo sát chỉ ra rằng 66% người tiêu dùng Việt Nam coi biến đổi khí hậu, thiên tai và ô nhiễm là mối quan tâm hàng đầu, thậm chí còn cao hơn mối lo về thuế quan quốc tế và cứ ba người thì có một người sẵn sàng trả nhiều hơn cho sản phẩm thân thiện môi trường (cao hơn mức trung bình khu vực 11 điểm phần trăm). Đây là dấu hiệu tích cực cho các doanh nghiệp đầu tư vào sản phẩm xanh và minh bạch về nguồn gốc, tiêu chuẩn.
Sự lạc quan của người tiêu dùng không đồng nghĩa với việc chi tiêu sẽ tăng mạnh ở mọi nhóm dân cư. Ảnh minh hoạ
Chuyển hóa niềm tin thành tăng trưởng tiêu dùng
Theo khảo sát ACSS 2025 (Nghiên cứu tâm lý người tiêu dùng ASEAN – ASEAN Consumer Sentiment Survey) do Ngân hàng Hoa Kỳ (UOB) phối hợp Boston Consulting Group thực hiện, người tiêu dùng Việt Nam đạt 67 điểm trên thang chỉ số niềm tin, cao nhất toàn khối ASEAN, vượt mức trung bình khu vực (54 điểm) và tăng 3 điểm so với năm trước. Kết quả này phản ánh niềm tin mạnh mẽ của người dân vào triển vọng kinh tế quốc gia và kỳ vọng về tài chính cá nhân.
Khảo sát còn cho thấy, hơn 8 trong 10 người tiêu dùng Việt Nam bày tỏ lạc quan về tình hình kinh tế vĩ mô, tăng 12 điểm phần trăm so với năm 2024 và hơn 70% kỳ vọng tình hình tài chính cá nhân sẽ cải thiện trong 12 tháng tới. Những con số này được lý giải là kết quả của nhiều yếu tố đóng góp, đặc biệt là tốc độ tăng trưởng kinh tế cao trong nửa đầu năm 2025 (GDP 6 tháng tăng 7,52%, mức cao nhất cùng kỳ kể từ 2011), tình hình giá cả tương đối ổn định và dòng vốn đầu tư nước ngoài tiếp tục duy trì.
Bên cạnh đó, đặc điểm cơ cấu dân số trẻ của Việt Nam cũng góp phần khiến tâm lý người tiêu dùng thêm tích cực. Thế hệ trẻ (Gen Y, Gen Z) có xu hướng kỳ vọng và tiêu dùng năng động hơn, đồng thời sẵn sàng chấp nhận các sản phẩm, dịch vụ mới.
Ngoài ra, các động thái chính sách linh hoạt và phản ứng nhanh của Chính phủ trước những cú sốc bên ngoài, điển hình là vấn đề thương mại quốc tế, cũng được coi là nhân tố củng cố niềm tin tiêu dùng.
Tuy nhiên, sự lạc quan của người tiêu dùng không đồng nghĩa với việc chi tiêu sẽ tăng mạnh ở mọi nhóm dân cư. Sự chênh lệch thu nhập, biến động tỷ giá, cũng như sự khác biệt trong hành vi tiêu dùng giữa các quốc gia đang là rào cản để đạt được “làn sóng bùng nổ mua sắm”.
Trên thực tế, phần lớn người tiêu dùng vẫn ưu tiên ổn định thu nhập, đảm bảo khả năng thanh toán các nghĩa vụ tài chính dài hạn, trước khi quyết định chi cho các mặt hàng giá trị lớn hoặc tham gia vào tín dụng tiêu dùng. Do đó, dù tâm lý lạc quan gia tăng, xu hướng tiêu dùng thận trọng vẫn là điểm nổi bật và có thể tác động đáng kể tới tốc độ phục hồi và mở rộng của thị trường.
Với bối cảnh này, cơ hội cũng đang mở ra cho doanh nghiệp có chiến lược khai thác sức mạnh thị trường trong nước bằng cách phát triển các chương trình kích cầu hướng đến nhóm có thu nhập ổn định, đẩy mạnh hàng hoá thân thiện môi trường và nâng cao niềm tin thông qua minh bạch chất lượng, giá cả và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Để biến "niềm tin" thành "tiêu thụ thực tế" và duy trì bền vững, cần phối hợp chính sách ổn định kinh tế vĩ mô, chiến lược kích cầu thông minh và khuyến khích doanh nghiệp đáp ứng nhu cầu tiêu dùng mới, đặc biệt trong xu hướng tiêu dùng hàng hoá thân thiện môi trường. Nếu được tận dụng đúng, niềm tin hiện nay có thể trở thành trụ cột kéo tăng trưởng nội địa trong thời gian tới.
Nguyễn Hà