Thị trường bán lẻ dược phẩm có tiềm năng tăng trưởng lớn, tạo động lực cho các chuỗi nhà thuốc hiện đại đẩy mạnh mở rộng và phát triển kênh bán thuốc trực tuyến khi hành lang pháp lý dần được hoàn thiện. Tuy nhiên, để thị trường này tiếp tục phát triển mạnh mẽ và đúng hướng trong thời gian tới, việc điều chỉnh chính sách một cách hợp lý, hạn chế những vướng mắc phát sinh là yếu tố then chốt.
Hạn chế rủi ro trong kinh doanh thuốc trực tuyến
Vào ngày 20/2, tại TP.HCM, một hội thảo đã được tổ chức với sự tham gia của các doanh nghiệp và hiệp hội nhằm lấy ý kiến đóng góp cho Dự thảo Nghị định hướng dẫn Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Dược. Trước đó, vào ngày 18/2, một hội thảo tương tự cũng đã diễn ra tại Hà Nội. Các hoạt động này nhằm đẩy nhanh quá trình đưa các quy định mới của luật vào thực tiễn.
Liệu những quy định mới trong Dự thảo nghị định có thể khắc phục những bất cập của quy định cũ, vốn đang gây trở ngại cho hoạt động kinh doanh dược? Đồng thời, hành lang pháp lý dành cho kinh doanh thuốc trực tuyến trong thời gian tới sẽ được định hình ra sao, tạo thuận lợi hay đặt ra thêm rào cản? Đây là những vấn đề được các doanh nghiệp bán lẻ dược phẩm đặc biệt quan tâm.
Hiệp hội Doanh nghiệp Dược Việt Nam đã có một số góp ý đối với Dự thảo, trong đó nhấn mạnh quy định về giao, nhận, vận chuyển của cơ sở kinh doanh thuốc. Theo hiệp hội, yêu cầu lắp đặt camera theo dõi hành trình trên xe vận chuyển không thực sự mang lại hiệu quả quản lý đáng kể nhưng lại làm tăng chi phí cho doanh nghiệp. Do đó, họ đề xuất giữ nguyên quy định hiện hành thay vì bổ sung yêu cầu này.
Về quản lý thuốc và dược chất thuộc danh mục cấm trong một số ngành, lĩnh vực, hiệp hội cho rằng Bộ Y tế cần áp dụng các biện pháp kiểm soát phù hợp dựa trên đánh giá nguy cơ thực tế. Đặc biệt, việc phân loại quản lý đối với các loại thuốc bị cấm trong một số ngành nhưng vẫn được sử dụng trong y tế cần được xem xét kỹ lưỡng, dựa trên các tiêu chí như dạng bào chế, nồng độ hoặc hàm lượng trong thuốc phối hợp nhiều thành phần.
Từ góc độ của một doanh nghiệp bán lẻ dược phẩm, bà Trần Thị Huyền – Trưởng phòng Pháp chế của CTCP Dược phẩm FPT Long Châu – bày tỏ sự quan tâm đến các quy định pháp lý liên quan đến kinh doanh thuốc trực tuyến.
Trong góp ý về Điều 45 của Dự thảo, quy định về việc đăng tải thông tin trên nền tảng thương mại điện tử (TMĐT) có những điểm chưa rõ ràng. Bà Huyền cho rằng ba loại hình TMĐT (sàn giao dịch, ứng dụng và website) có cơ chế hoạt động khác nhau, trong khi quy định hiện tại yêu cầu hiển thị thông tin theo một cách thống nhất.
Đặc biệt, đối với các doanh nghiệp không sở hữu sàn TMĐT nhưng kinh doanh trên đó, việc bắt buộc hiển thị Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dược và Chứng chỉ hành nghề trên màn hình chính là chưa hợp lý. Do đó, bà đề xuất cần có hướng dẫn chi tiết để tránh vướng mắc khi thực hiện.
Ngoài ra, đối với chuỗi nhà thuốc kinh doanh theo mô hình TMĐT, một vấn đề quan trọng khác là xác định xem Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dược và Chứng chỉ hành nghề của người phụ trách chuyên môn sẽ áp dụng cho toàn bộ chuỗi hay từng nhà thuốc trong hệ thống.
Những ý kiến đóng góp này mang ý nghĩa thiết thực trong việc hoàn thiện hành lang pháp lý cho kinh doanh thuốc trực tuyến. Đặc biệt, khi Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Dược có hiệu lực từ ngày 1/7/2025, cơ sở kinh doanh dược sẽ chính thức được phép bán thuốc không kê đơn qua TMĐT (trừ các loại thuốc thuộc danh mục kiểm soát đặc biệt, thuốc hạn chế bán lẻ).
Dù được dự báo sẽ tăng trưởng mạnh mẽ, thị trường thuốc online vẫn đặt ra nhiều thách thức. Các cơ sở kinh doanh muốn tham gia TMĐT sẽ cần đáp ứng hàng loạt điều kiện về cơ sở vật chất, nhân sự, hồ sơ tài liệu và phải có Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dược. Đồng thời, cơ quan quản lý có thể sẽ siết chặt hơn các biện pháp giám sát, từ tiền kiểm đến hậu kiểm, để đảm bảo tính minh bạch và an toàn trong lĩnh vực kinh doanh mới này.
Để thị trường này tiếp tục phát triển mạnh mẽ và đúng hướng trong thời gian tới, việc điều chỉnh chính sách một cách hợp lý, hạn chế những vướng mắc phát sinh là yếu tố then chốt.
Giúp các chuỗi nhà thuốc đi đúng định hướng
Không chỉ trong lĩnh vực kinh doanh thuốc trực tuyến, theo giới phân tích, với việc Quốc hội thông qua Luật Dược sửa đổi vào tháng 11/2024 và nghị định hướng dẫn dự kiến ban hành trong thời gian tới, các nhà bán lẻ dược phẩm kỳ vọng những quy định mới sẽ giúp đơn giản hóa thủ tục, tháo gỡ rào cản cho doanh nghiệp dược, tiết kiệm thời gian và chi phí, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi để người dân tiếp cận thuốc dễ dàng hơn.
Đặc biệt, các chính sách mới được kỳ vọng sẽ tạo ra một hành lang pháp lý thông thoáng hơn cho những mô hình kinh doanh hiện đại như chuỗi nhà thuốc và thương mại điện tử (TMĐT). Việc phát triển đồng thời kênh bán hàng trực tuyến và ngoại tuyến sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc mở rộng phạm vi phân phối thuốc, góp phần thúc đẩy sự tăng trưởng mạnh mẽ của thị trường bán lẻ dược phẩm.
Theo đánh giá từ bộ phận phân tích của Công ty chứng khoán ABS, một điểm thuận lợi đáng chú ý trong Luật Dược sửa đổi là những quy định cụ thể về quyền và trách nhiệm của doanh nghiệp vận hành chuỗi nhà thuốc. Các doanh nghiệp này được phép luân chuyển thuốc cũng như điều động nhân sự phụ trách chuyên môn giữa các nhà thuốc trong hệ thống, tạo điều kiện để vận hành hiệu quả hơn.
ABS nhận định rằng các chuỗi nhà thuốc có nhiều lợi thế cạnh tranh so với các nhà thuốc nhỏ lẻ, đặc biệt là nhờ vào sự phát triển của thương mại điện tử và dịch vụ giao hàng tận nơi. Nhờ đó, khách hàng có thể mua thuốc một cách tiện lợi mà không cần đến trực tiếp nhà thuốc.
Dự báo trong vòng 4 năm tới, thị trường bán lẻ dược phẩm tại Việt Nam sẽ duy trì tốc độ tăng trưởng kép khoảng 15,8%/năm. Đây là lý do khiến các chuỗi nhà thuốc hiện đại liên tục mở rộng mạng lưới và đẩy mạnh kênh bán hàng trực tuyến. Chẳng hạn, chuỗi Long Châu được kỳ vọng sẽ mở thêm 350 cửa hàng trong năm 2025, trong khi Trung Sơn Pharma đặt mục tiêu nâng tổng số nhà thuốc lên 460 vào năm 2026.
Theo giới phân tích, mô hình kinh doanh của các chuỗi nhà thuốc hiện đại đã trở thành xu hướng chủ đạo, chiếm hơn 43% thị phần và dần thay thế các nhà thuốc nhỏ lẻ truyền thống. Việc có một hành lang pháp lý rõ ràng sẽ giúp các chuỗi nhà thuốc phát triển bền vững, đảm bảo chất lượng thuốc và quyền lợi của người tiêu dùng.
Dự báo từ bộ phận phân tích của Công ty chứng khoán MBS cho thấy, năm 2025 sẽ tiếp tục là thời điểm bùng nổ của các chuỗi nhà thuốc hiện đại với tốc độ mở rộng nhanh chóng.
Tuy nhiên, để thị trường bán lẻ dược phẩm duy trì đà tăng trưởng mạnh mẽ, vẫn cần đến những chính sách hợp lý từ cơ quan quản lý. Đồng thời, các doanh nghiệp trong ngành cũng cần linh hoạt thích ứng với các điều chỉnh chính sách để tối ưu chiến lược phát triển.
Thanh Cao