Thị trường biến động mạnh, nhu cầu lập sàn vàng quốc gia trở nên cấp thiết

Thị trường vàng biến động mạnh và giá trong nước liên tục lệch xa thế giới đang khiến nhu cầu lập sàn giao dịch vàng quốc gia trở nên cấp thiết. Đề xuất được nêu tại Toạ đàm ngày 11 tháng 12, với kỳ vọng tạo cơ chế minh bạch, ổn định thị trường và bảo đảm nguồn nguyên liệu cho ngành chế tác.

Nhu cầu lập sàn giao dịch vàng và kỳ vọng từ thị trường

Nhu cầu xây dựng một sàn giao dịch vàng quốc gia đang trở thành vấn đề nhận được sự quan tâm lớn khi thị trường vàng Việt Nam liên tục xuất hiện những biến động khó kiểm soát. Nội dung này được đại diện Cục Quản lý Ngoại hối thuộc Ngân hàng Nhà nước nêu tại Toạ đàm về phát triển thị trường vàng trang sức và tổ chức Sàn giao dịch vàng diễn ra ngày 11 tháng 12 tại Hà Nội, sự kiện do Hiệp hội Kinh doanh Vàng Việt Nam phối hợp với Hội đồng Vàng Thế giới và Hiệp hội Vàng Singapore tổ chức.

Việc cơ quan quản lý chính thức đưa vấn đề sàn giao dịch vàng vào thảo luận cho thấy mức độ cấp thiết của việc tái cấu trúc thị trường, đặc biệt trong bối cảnh giá vàng trong nước thời gian qua liên tục lệch pha so với thế giới, còn hoạt động kinh doanh vẫn thiếu một cơ chế chuẩn hóa.

Phát biểu tại sự kiện, ông Đinh Nho Bảng, Chủ tịch Hiệp hội Kinh doanh Vàng Việt Nam, nhấn mạnh nhu cầu vàng của cả nhà đầu tư cá nhân, tổ chức và các quốc gia đã tăng mạnh trong hai năm qua, bất chấp việc giá vàng liên tục lập các mốc cao mới.

Sự gia tăng nhu cầu trong bối cảnh giá leo thang cho thấy vàng vẫn giữ vai trò như “tài sản trú ẩn” quan trọng và tiếp tục thu hút dòng tiền mỗi khi kinh tế toàn cầu đối mặt rủi ro. Điều này tác động trực tiếp lên cung cầu của thị trường Việt Nam, kéo dài tình trạng giá biến động bất thường và tạo khoảng cách lớn giữa giá trong nước và quốc tế.

Theo ông Bảng, kinh nghiệm quốc tế chứng minh rằng một thị trường vàng chỉ có thể vận hành minh bạch và ổn định khi được hỗ trợ bởi một sàn giao dịch vàng quốc gia đóng vai trò trung tâm. Sàn vàng không chỉ là nơi xác lập mức giá tham chiếu đáng tin cậy, mà còn là công cụ kết nối thị trường nội địa với hệ thống tài chính toàn cầu, giúp giảm méo mó giá và hạn chế đầu cơ.

Tuy nhiên đến nay Việt Nam vẫn chưa xây dựng được sàn giao dịch vàng theo chuẩn quốc tế, dẫn đến tình trạng thị trường bị phân mảnh, giao dịch dựa vào mạng lưới bán lẻ rải rác và thiếu cơ chế hình thành giá minh bạch.

Ông Bảng cũng đưa ra so sánh với các quốc gia có ngành chế tác nữ trang phát triển mạnh. Những nước đứng đầu như Trung Quốc, Ấn Độ và Thổ Nhĩ Kỳ đều vận hành các sàn giao dịch vàng quy mô lớn, giúp bảo đảm nguồn cung vàng nguyên liệu ổn định cho sản xuất và xuất khẩu.

Điều này không chỉ tạo điều kiện để doanh nghiệp chế tác phát triển, mở rộng thị trường mà còn mang lại nguồn thu ngoại tệ và tạo hàng triệu việc làm trong lĩnh vực kim hoàn.

Ngược lại, ngành chế tác nữ trang của Việt Nam dù được đánh giá có tiềm năng rất lớn, từ tay nghề thợ đến khả năng thiết kế, lại đang bị kìm hãm bởi tình trạng thiếu hụt nguyên liệu kéo dài. Việc phụ thuộc vào nhập khẩu nhỏ lẻ khiến chi phí nguyên liệu cao, nguồn cung thiếu ổn định và doanh nghiệp Việt khó cạnh tranh với các đối thủ trong khu vực.

 Ông Bảng cho rằng việc thành lập sàn giao dịch vàng không chỉ tạo nền tảng minh bạch cho hoạt động đầu tư, mà quan trọng hơn là tháo gỡ điểm nghẽn nguyên liệu của ngành chế tác. Khi có một sàn vàng quốc gia vận hành theo chuẩn quốc tế, Việt Nam có thể từng bước xây dựng chuỗi cung ứng vàng hoàn chỉnh và hướng đến mục tiêu trở thành trung tâm chế tác, xuất khẩu nữ trang chất lượng cao trong khu vực.

Góc nhìn quản lý nhà nước và yêu cầu về cơ chế vận hành

Ở góc độ quản lý, ông Đào Xuân Tuấn, Cục trưởng Cục Quản lý Ngoại hối, cho biết đề xuất thành lập sàn giao dịch vàng đang thu hút sự quan tâm lớn bởi công cụ này có khả năng tạo ra bước thay đổi quan trọng cho thị trường vàng Việt Nam.

Một sàn giao dịch vận hành theo chuẩn quốc tế không chỉ giúp tăng tính minh bạch và chuẩn hóa các giao dịch mà còn có thể giảm tình trạng phân mảnh vốn tồn tại lâu nay, khi thị trường chủ yếu hoạt động dựa trên mạng lưới cửa hàng và doanh nghiệp tư nhân rải rác, thiếu một cơ chế xác lập giá thống nhất.

Tuy vậy, ông Tuấn nhấn mạnh rằng mô hình sàn vàng chỉ có thể phát huy hiệu quả khi đi kèm một khung pháp lý đầy đủ, một thiết kế vận hành hợp lý và một cơ chế giám sát chặt chẽ. Đây là điều kiện tiên quyết, rút ra từ cả kinh nghiệm quốc tế lẫn những bài học của chính Việt Nam trong việc quản lý thị trường vàng suốt thời gian qua.

Từ góc nhìn quốc tế, ông Shaokai Fan, Giám đốc khu vực châu Á - Thái Bình Dương kiêm Giám đốc Ngân hàng Trung ương toàn cầu tại Hội đồng Vàng Thế giới, cho biết các nước trên thế giới đang áp dụng nhiều mô hình sàn vàng khác nhau, phản ánh sự đa dạng về điều kiện kinh tế vĩ mô và mức độ phát triển thị trường tài chính.

 Tại Việt Nam, theo ông Fan, có thể cân nhắc lựa chọn mô hình phù hợp bằng cách tham khảo các mô hình đã thành công như Sàn vàng Thượng Hải của Trung Quốc, thị trường vàng tập trung của Ấn Độ, mô hình giao dịch bán buôn - bán lẻ của Thái Lan hay hệ thống sàn vàng được quản lý chặt chẽ của Thổ Nhĩ Kỳ. Những mô hình này đều có điểm chung là đảm bảo tính minh bạch, tạo nơi hình thành giá đáng tin cậy và kết nối thị trường trong nước với thị trường vàng thế giới.

Trong khi đó, ông Vinh Nguyễn, Giám đốc Kinh doanh kim loại quý của StoneX tại Singapore, chỉ ra một thực trạng quan trọng: thị trường vàng Việt Nam lâu nay vận hành gần như tách biệt với thị trường quốc tế. Sự lệch pha thường xuyên giữa giá vàng trong nước và giá thế giới là ví dụ điển hình cho thấy thị trường Việt Nam chưa được liên thông, thiếu công cụ điều tiết và chưa có một hệ thống định giá đáng tin cậy.

Theo ông Vinh Nguyễn, mục tiêu lớn nhất của việc tổ chức thị trường vàng dù có hay không có sàn giao dịch phải là minh bạch giá và củng cố niềm tin của nhà đầu tư. Việc mở sàn vàng chỉ nên được xem là bước khởi đầu; sau đó, cơ quan quản lý cần tiếp tục triển khai các biện pháp điều tiết phù hợp để thị trường vận hành ổn định, bền vững và hạn chế các biến động mang tính đầu cơ.

Ở khía cạnh pháp lý, ông Đào Xuân Tuấn thông tin thêm rằng Quốc hội đã thông qua Luật Đầu tư sửa đổi, trong đó Phụ lục 4 đã loại vàng trang sức khỏi danh mục ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Đây là động thái được đánh giá tích cực, tạo điều kiện thông thoáng hơn cho doanh nghiệp chế tác và kinh doanh trang sức.

 Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh thị trường vàng trong nước thường xuyên chịu tác động mạnh từ tâm lý tích trữ của người dân, trong khi thị trường vàng lại có liên hệ mật thiết với sự ổn định của thị trường tiền tệ và ngoại hối.

Trên cơ sở thay đổi pháp lý này, Ngân hàng Nhà nước sẽ phối hợp với các bộ ngành xây dựng cơ chế quản lý và vận hành thị trường theo hướng minh bạch hơn, bền vững hơn, bảo đảm quyền lợi của nhà đầu tư nhưng vẫn phải phù hợp với mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô của Chính phủ.

Bình Minh