Thị trường dần ổn định, trái phiếu doanh nghiệp sẽ thu hút sự quan tâm của nhà đầu tư

Nỗ lực tháo gỡ khó khăn với việc ban hành nghị định 08 sửa đổi nghị định 65 đã giúp thị trường trái phiếu doanh nghiệp dần đi vào ổn định. VCBS cho rằng trong bối cảnh lãi suất huy động có xu hướng tạo đáy, nhà đầu tư có thể cân nhắc chuyển dịch vốn sang các kênh đầu tư đem lại mức sinh lời cao hơn như trái phiếu doanh nghiệp.

Nỗ lực tháo gỡ khó khăn

Ngày 5/3/2023 Chính phủ đã ban hành Nghị định số 08/2023/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung và ngưng hiệu lực thi hành một số điều tại các Nghị định quy định về chào bán, giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ tại thị trường trong nước và chào bán trái phiếu doanh nghiệp ra thị trường quốc tế.

Trong đó, các điểm được quan tâm là quy định có thể đàm phán với người sở hữu trái phiếu để thanh toán gốc, lãi trái phiếu đến hạn bằng tài sản khác và gia hạn thời điểm thực hiện một số điểm trong nghị định 65 tới hết ngày 31/12/2023.

Trong 2023, có 315 đợt phát hành TPDN trong nước với tổng giá trị phát hành đạt 311.240 tỷ đồng (+20,23% yoy). Trong đó: 286 đợt phát hành riêng lẻ với tổng giá trị là 274.170 tỷ đồng tiếp tục là hình thức chủ đạo (88,1%); 29 đợt phát hành ra công chúng giá trị 37.070 tỷ đồng (chiếm 11,9% tổng GTPH).

Các đợt phát hành ra công chúng chủ yếu tập trung vào một số ngân hàng và các tập đoàn lớn và các pháp nhân liên quan. Cuối năm 2023 ghi nhận 1 đợt chào bán trái phiếu quốc tế của Tập đoàn Vingroup với tổng khối lượng 250 triệu USD, kỳ hạn 5 năm.

Quy mô thị trường tiếp tục thu hẹp. Tính tới ngày 31/12/23, dư nợ TPDN đăng ký lưu ký đạt 1.023.568 tỷ đồng tương ứng với khoảng 10,4% quy mô nền kinh tế.

Kỳ hạn phát hành trung bình toàn thị trường không có nhiều thay đổi so với năm trước: khoảng 4,26 năm. Tuy nhiên, lãi suất phát hành trung bình giảm xuống từ 9,63% trong năm trước xuống 8,64% trong năm nay, trong bối cảnh xu hướng giảm của mặt bằng lãi suất huy động và lãi suất cho vay chiếm ưu thế chủ đạo.

Theo dữ liệu chuyên trang thông tin TPDN, trong 2023, khối lượng trái phiếu mua lại trước hạn đạt 247.425 tỷ đồng (+9,7% YoY). Lượng mua lại trái phiếu tiếp tục duy trì đến từ cả 2 phía nhà phát hành chủ động mua lại và nhà đầu tư yêu cầu mua lại.

Bên cạnh nhóm Ngân hang ghi nhận hoạt động mua lại trước hạn thường kỳ, một số doanh nghiệp ghi nhận giá trị mua lại trước hạn lớn như: ATKC, HKBC, YMGC VCBS cho rằng xu hướng mua lại trước hạn vẫn có thể tiếp diễn trong năm 2024; tuy nhiên, khối lượng dự báo giảm khi hoạt động mua lại trước hạn đã được thực hiện nhiều trong năm 2023, 2024.

Theo cổng thông tin TPDN, tính tới ngày 31/12/2023, có 284 lượt công bố liên quan tới 189 trái phiếu chậm thanh toán gốc, lãi và chậm thanh toán mua trước hạn; giá trị trái phiếu doanh nghiệp đã được đàm phán thay đổi, điều kiện trái phiếu đạt 103.900 tỷ đồng chủ yếu ngành bất động sản, năng lượng.

Đáng chú ý, ngày 19/07 hệ thống giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ đi vào hoạt động. Trong năm 2023, có khoảng 870 TP được niêm yết. Hệ thống do Sở giao dịch chứng khoán Hà Nội vận hành, Vietcombank là ngân hàng thanh toán cho các giao dịch.

Giá trị giao dịch cải thiện theo thời gian và vẫn đang trong xu hướng mở rộng. Đặc biệt, thanh khoản thị trường kết thúc tháng 12 đạt khoảng 5.000 tỷ VNĐ/phiên, cho thấy thị trường thu hút được sự quan tâm nhiều từ các nhà đầu tư, đặc biệt là nhà đầu tư tổ chức.

Mặt bằng lãi suất thấp tạo điều kiện thuận lợi cho thị trường

Trong giai đoạn nền kinh tế trong quá trình phục hồi, việc duy trì mặt bằng lãi suất thấp là mục tiêu được ưu tiên. Đồng thời, việc duy trì mặt bằng lãi suất huy động ở mức thấp trong thời gian đủ lâu là cần thiết để kéo giảm mặt bằng lãi suất cho vay vốn chưa giảm đủ nhiều đối với các hoạt động của nền kinh tế.

Quá trình xử lý TPDN đến hạn vẫn cần rất nhiều nguồn lực và điều kiện tiên quyết để quá trình diễn tiến nhanh hơn là mặt bằng lãi suất ổn định ở mức thấp.

Trong bối cảnh lãi suất huy động có xu hướng tạo đáy, nhà đầu tư có thể cân nhắc chuyển dịch vốn sang các kênh đầu tư đem lại mức sinh lời cao hơn. Điều này góp phần hỗ trợ thị trường TPDN, nếu trong điều kiện thị trường TPDN dần ổn định, và thu hút niềm tin và sự quan tâm của nhà đầu tư.

Với dự báo lãi suất huy động có thể ổn định ở mặt bằng thấp trong năm tới, cùng lãi suất cho vay còn dự địa giảm thêm tại một số ngành nghề, và nhóm doanh nghiệp: chi phí huy động vốn bằng trái phiếu có thể giảm, đặc biệt với phần lãi suất tham chiếu.

VCBS cho rằng chi phí huy động vốn của doanh nghiệp có thể duy trì ở mức thấp trong ít nhất 1-2 Quý tới trong tương lai. Tuy nhiên, sẽ có sự khác biệt giữa nhóm tổ chức phát hành danh tiếng, và nhóm tổ chức có lịch sử chậm trả lãi. Ngoài ra, khả năng tiếp cận vốn của nhóm doanh nghiệp Bất động sản có thể sẽ vẫn gặp những khó khăn nhất định.

Biến động lãi suất cho vay có độ trễ so với lãi suất huy động. Do đó, năm 2023 khi lãi suất huy động đã giảm 250-270 điểm, dư địa giảm thêm đối với lãi suất cho vay vẫn còn. Đồng thời, giai đoạn này các ngân hàng sẽ cân nhắc hạ lãi suất cho một số nhóm doanh nghiệp có triển vọng kinh doanh tốt để tái cấu trúc nợ hỗ trợ khách hàng vượt qua giai đoạn khó khăn.

Áp lực đáo hạn vẫn còn lớn nhưng đang tiếp tục được xử lý

Hiện quy mô dư nợ toàn thị trường TPDN chưa tới 15% GDP; trong đó, riêng TPDN riêng lẻ khoảng ~10,4% GDP (khoảng 1.023 nghìn tỷ đồng), còn khá khiêm tốn so với các nước trong khu vực và cũng cách xa mục tiêu đề ra vào năm 2025. Trong năm 2024, chuyên gia tại VCBS dự báo quy mô thị trường TPDN đi vào trạng thái ổn định do lượng trái phiếu mua lại trước hạn dự báo ngừng tăng. Trong khi đó, lượng phát hành mới dần khả quan hơn, sau giai đoạn làm quen luật và nghị định.

Các sản phẩm xếp hạng tín nhiệm trái phiếu cũng góp phần tăng lượng phát hành trái phiếu ra công chúng. Khối lượng giao dịch trên thị trường thứ cấp tiếp tục phát triển, từ đó góp phần thúc đẩy khối lượng trái phiếu phát hành. Tuy nhiên, nghị định 08 chưa có thêm thông tin gia hạn điều kiện đàm phán trái phiếu, có thể khiến ảnh hưởng đến quá trình đàm phán của doanh nghiệp.

Về phía cầu, nhà đầu tư tổ chức vẫn chiếm ưu thế chủ đạo trên thị trường. TPCP vẫn được nhà đầu tư tổ chức ưu tiên lựa chọn khi xét tới rủi ro và lợi nhuận. Ngoài ra, đối với nhà đầu tư cá nhân, vẫn cần thêm thời gian để lấy lại niềm tin thị trường

VCBS cho rằng việc triển khai xây dựng hệ thống giao dịch trái phiếu cùng các nỗ lực cải thiện tính minh bạch thị trường, là nền tảng vững chắc cho thị trường trái phiếu phát triển bền vững trong tương lai.

Trong 1.023 nghìn tỷ đồng dự nợ TPDN ở thời điểm tháng 12/2023, khối lượng dư nợ lớn nhất thuộc về ngành Ngân hàng (34%), và Bất động sản (33%).

Ngành Bất động sản tiếp tục ghi nhận làn sóng mua lại trái phiếu trước hạn. Điểm tích cực giai đoạn này là giải pháp ngắn hạn về việc cho phép thay đổi điều khoản trái phiếu nhằm giúp doanh nghiệp có thêm thời gian xử lý trái phiếu đến hạn.

Tuy nhiên, Khối lượng TPDN đáo hạn còn lại vẫn khá lớn, và tập trung nhiều vào năm 2024 và 2025. Trong khi đó, hiện nay chưa có thêm thông tin về việc tiếp tục gia hạn sau khi Nghị định 08 hết hiệu lực thi hành. Điều này có thể ảnh hướng tới quá trình đàm phán gia hạn, cũng như xử lý thanh toán gặp khó khăn nhất định. Tuy nhiên, với dự báo lãi suất có thể tạo đáy và dần ổn định ở mặt bằng thấp, tạo điều kiện thuận lợi giảm chi phí vốn cũng như giảm bớt áp lực phát hành mới.

Trung Anh