Với nhiều phụ huynh, trường công lập không chỉ là nơi học tập mà còn là niềm tin về chất lượng giáo dục, môi trường an toàn và học phí phù hợp. Việc không vào được trường công lập đồng nghĩa với gánh nặng tài chính và cảm giác "thua cuộc", tạo ra áp lực ngược lên học sinh.
“Con học giỏi nhưng vẫn lo trượt. Cả nhà không ngủ yên suốt tháng nay. Thi vào lớp 10 mà căng thẳng như thi đại học ngày xưa.” - chia sẻ của một phụ huynh ở quận Cầu Giấy phản ánh thực trạng chung của hàng vạn gia đình Hà Nội những ngày này.
Mỗi mùa thi chuyển cấp, đặc biệt là kỳ thi vào lớp 10 THPT công lập ở các đô thị lớn như Hà Nội, lại trở thành một “cuộc chiến” thực sự. Không ít người ví von: “Lọt vào lớp 10 công lập còn khó hơn thi đại học.” Tỷ lệ chọi khốc liệt, áp lực thi cử, kỳ vọng từ gia đình - tất cả khiến học sinh mới 15 tuổi đã phải oằn mình gánh trên vai những nỗi lo vượt quá độ tuổi.
Nhưng câu hỏi đặt ra là: Trách nhiệm này thuộc về ai? Chỉ riêng học sinh và phụ huynh có lỗi khi áp lực quá mức hay cần nhìn sâu vào hệ thống?
Khi ghế công lập không đủ cho nhu cầu chính đáng
Hà Nội có hơn 100.000 học sinh đăng ký thi vào lớp 10 mỗi năm, nhưng chỉ khoảng 60-65% có suất vào trường công lập. Phần còn lại buộc phải chọn trường tư, trung tâm giáo dục thường xuyên hoặc học nghề - những lựa chọn vốn không phải gia đình nào cũng mong muốn hay đủ khả năng chi trả.
Việc quy hoạch hệ thống trường công chưa đáp ứng tốc độ gia tăng dân số đô thị là một nguyên nhân cốt lõi. Dù chính quyền thành phố đã có những nỗ lực xây mới, cải tạo trường lớp, nhưng rõ ràng cung vẫn không theo kịp cầu.
Thi cử - cánh cửa duy nhất?
Hiện tại, học sinh phải thi ba môn - Toán, Văn và Ngoại ngữ - với bài thi mang tính chọn lọc cao. Tuy nhiên, sự thiếu linh hoạt trong tuyển sinh (chủ yếu dựa vào điểm thi) khiến nhiều học sinh giỏi toàn diện nhưng chỉ cần một "trượt vỏ chuối" cũng có thể rớt khỏi cánh cửa công lập.
Trong khi đó, ở nhiều nước phát triển, tuyển sinh trung học phổ thông có thể kết hợp đánh giá quá trình học tập, phỏng vấn, hồ sơ năng lực. Việt Nam vẫn chưa có một hệ thống phân luồng học sinh thực sự hiệu quả và công bằng.
Tâm lý xã hội: Trường công lập là “bảo chứng”?
Với nhiều phụ huynh, trường công lập không chỉ là nơi học tập mà còn là niềm tin về chất lượng giáo dục, môi trường an toàn và học phí phù hợp. Việc không vào được trường công lập đồng nghĩa với gánh nặng tài chính và cảm giác "thua cuộc", tạo ra áp lực ngược lên học sinh.
Xã hội và chính quyền cần nhìn nhận rằng, chính sự phân tầng chất lượng giữa các loại hình trường học mới là nguyên nhân khiến phụ huynh chen chân vào trường công lập đến vậy.
Trách nhiệm thuộc về ai?
Ngành giáo dục cần cải tổ mạnh mẽ hệ thống tuyển sinh: phân luồng hợp lý, giảm lệ thuộc vào kỳ thi “một cửa”, phát triển hồ sơ học tập điện tử để đánh giá toàn diện hơn.
Chính quyền thành phố cần đầu tư đồng bộ vào giáo dục: không chỉ mở rộng trường lớp mà còn nâng cao chất lượng trường ngoài công lập để giảm sự lệch cán cân.
Xã hội cần thay đổi tư duy thành tích, đồng hành với học sinh thay vì tạo áp lực. Con đường vào đời không chỉ có một lối đi.
Câu chuyện thi vào lớp 10 ở Hà Nội không nên chỉ dừng lại ở những giọt nước mắt của học trò hay nỗi lo lắng của phụ huynh. Đã đến lúc, chúng ta cần nhìn nhận đây là vấn đề của hệ thống - nơi mọi cấp, từ quản lý đến nhà trường và gia đình - cần cùng nhau thay đổi. Học sinh không có lỗi khi mệt mỏi với một cuộc đua do người lớn đặt ra.
Đình Sáng