Thu ngân sách vượt 2 triệu tỷ đồng sau 8 tháng, trong khi chi đầu tư phát triển tăng mạnh, đang mở thêm dư địa cho thị trường vật liệu xây dựng. Tuy nhiên, doanh nghiệp chỉ thực sự hưởng lợi nếu vốn được giải ngân nhanh, giá vật liệu ổn định và sức cầu đủ lớn.
Dòng tiền đầu tư công tạo lực kéo mới
Trong 8 tháng năm 2026, tổng thu ngân sách nhà nước ước đạt hơn 2.023 nghìn tỷ đồng, bằng 80% dự toán năm và tăng 16% so với cùng kỳ. Thu nội địa đạt gần 1.753 nghìn tỷ đồng, tăng 16,6%; thu từ dầu thô đạt gần 44 nghìn tỷ đồng, tăng 31,5%; thu cân đối từ hoạt động xuất nhập khẩu đạt gần 224 nghìn tỷ đồng, tăng 7,9%.
Đáng chú ý hơn với thị trường hàng hóa là ở phía chi, khi tổng chi ngân sách 8 tháng đạt khoảng hơn 1.608 nghìn tỷ đồng, tăng 13,3%. Trong đó, chi đầu tư phát triển đang tăng với tốc độ cao, tạo thêm kỳ vọng về một vòng quay mới của dòng tiền từ ngân sách sang xây dựng, hạ tầng và vật liệu.
Theo số liệu của cơ quan quản lý, giải ngân vốn đầu tư công 8 tháng đạt hơn 477 nghìn tỷ đồng, tương đương 46,7% kế hoạch Thủ tướng giao. Con số này cho thấy tốc độ giải ngân đã có cải thiện trong những tháng gần đây, nhưng đồng thời cũng phản ánh phần vốn còn phải giải ngân trong những tháng cuối năm vẫn rất lớn và áp lực giải ngân là không hề nhỏ.
Đây chính là phần mà thị trường vật liệu xây dựng đang khát khao chờ đợi. Bởi khác với các khoản chi tiêu thường xuyên, đầu tư phát triển có độ lan tỏa lớn tới nhu cầu thép, xi măng, đá, cát, nhựa đường, kính, gạch, thiết bị xây dựng và dịch vụ vận tải,…
Đầu tư công lực kéo cho thị trường vật liệu (ảnh: Đinh Phương)
Theo đánh giá của MBS, năm 2026 được xem là năm bản lề của chu kỳ đầu tư công trung hạn 2026-2030. Tổng kế hoạch đầu tư công giai đoạn 2026-2030 dự kiến khoảng trên 8,3 triệu tỷ đồng, cao hơn nhiều so với giai đoạn trước. Đây được xem là nền tảng quan trọng tạo việc làm và đơn hàng cho các doanh nghiệp xây dựng hạ tầng cũng như nhóm doanh nghiệp vật liệu xây dựng.
Thực tế thị trường và các doanh nghiệp trong lĩnh vực đã bắt đầu phản ứng, khi sản xuất và tiêu thụ sắt thép, xi măng tăng mạnh trong năm nay, nhu cầu trong nước cải thiện, đặc biệt tại những địa bàn có các dự án cao tốc, sân bay, đường vành đai, đô thị và công trình hạ tầng quy mô lớn.
Ở ngành xi măng, tiêu thụ nội địa cũng đang trở thành điểm sáng. Sau giai đoạn chững lại, thị trường tháng 7 ghi nhận sự phục hồi đồng thời ở sản xuất, tiêu thụ trong nước và xuất khẩu, trong đó nhu cầu nội địa đóng vai trò dẫn dắt.
Như vậy, “cú hích” từ đầu tư công không còn chỉ nằm trên kỳ vọng mà đang bắt đầu chuyển thành nhu cầu thực tế đối với một số nhóm vật liệu. Vấn đề còn lại là mức độ lan tỏa và khả năng chuyển hóa nhu cầu thành doanh thu, lợi nhuận của doanh nghiệp.
Không phải doanh nghiệp vật liệu nào cũng hưởng lợi như nhau
Một điểm đáng chú ý của chu kỳ hiện nay là thị trường vật liệu xây dựng bước vào giai đoạn tăng trưởng nhưng không đồng nghĩa tất cả doanh nghiệp đều cùng hưởng lợi. Theo phân tích trên thị trường, kết quả kinh doanh quý II/2026 cho thấy sự phân hóa rõ giữa các doanh nghiệp vật liệu. Đầu tư công và xây dựng phục hồi tạo thêm sức cầu, nhưng doanh nghiệp có vị trí gần dự án, năng lực cung ứng lớn, kiểm soát được nguyên liệu và chi phí vận chuyển sẽ có lợi thế hơn.
Đối với thép, triển vọng tiêu thụ đang được hỗ trợ đồng thời bởi đầu tư công và sự phục hồi của xây dựng dân dụng. MBS từng dự báo sản lượng thép của Hòa Phát năm 2026 có thể đạt khoảng gần 15 triệu tấn, tăng 23%, cho thấy kỳ vọng về một chu kỳ tăng trưởng sản lượng tương đối mạnh của doanh nghiệp đầu ngành.
Nhưng câu chuyện không chỉ là sản lượng bởi giá nguyên liệu, năng lượng, logistics và khả năng cạnh tranh về giá sẽ quyết định biên lợi nhuận. Với xi măng, áp lực chi phí logistics và các yếu tố đầu vào vẫn là rủi ro đáng lưu ý dù nhu cầu tăng.
Diễn biến giá vật liệu cũng cho thấy một mặt trái của “sóng” đầu tư công. Báo cáo của Viện Kinh tế - Tài chính cho biết giá nhiều loại vật liệu xây dựng đã tăng đáng kể trong những tháng đầu năm, khiến chi phí xây dựng tăng và biên lợi nhuận của một số doanh nghiệp bị thu hẹp do giá nguyên vật liệu tăng nhanh hơn tốc độ điều chỉnh đơn giá hợp đồng. Dự báo giá vật liệu trong các tháng tiếp theo vẫn neo ở mức cao, dù tốc độ tăng có thể chậm lại.
Điều này tạo ra nghịch lý, đầu tư công tăng giúp doanh nghiệp có thêm đơn hàng, nhưng nếu giá vật liệu tăng quá nhanh thì nhà thầu lại chịu áp lực chi phí, còn chủ đầu tư phải đối mặt với nguy cơ tổng mức đầu tư và giá thành công trình tăng.
Trong khi thời gian qua, Bộ Xây dựng cũng đã yêu cầu tăng cường quản lý, bình ổn giá vật liệu xây dựng và công bố giá kịp thời khi thị trường có biến động. Đây là yếu tố quan trọng để hạn chế tình trạng giá tăng bất thường làm ảnh hưởng tới tiến độ và hiệu quả các dự án.
Ở góc độ tài chính, dòng vốn cũng đang dịch chuyển theo hướng hỗ trợ xây dựng và hạ tầng. Tính đến cuối quý I/2026, tín dụng dành cho lĩnh vực xây dựng và hạ tầng được ghi nhận tăng tới 47% so với cùng kỳ, cho thấy ngân hàng đang có xu hướng mở rộng dòng vốn vào những lĩnh vực gắn với nhu cầu đầu tư và sản xuất thực.
Trong khi đó, tín dụng bất động sản cũng tăng nhanh nhưng được cơ quan quản lý theo dõi chặt. Đây là yếu tố quan trọng với thị trường vật liệu, bởi ngoài đầu tư công, bất động sản dân dụng vẫn là một chân kiềng lớn của nhu cầu thép, xi măng và vật liệu hoàn thiện. Theo JLL Việt Nam, thị trường bất động sản năm 2026 đang chuyển mạnh hơn sang nhu cầu ở thực, giá trị sử dụng và phát triển bền vững thay vì phụ thuộc vào kỳ vọng tăng giá đơn thuần.
Về dài hạn, yêu cầu đối với ngành vật liệu còn lớn hơn câu chuyện tăng sản lượng. Kết luận 83-KL/TW về phát triển công nghiệp vật liệu Việt Nam mới đây nhấn mạnh yêu cầu hiện đại hóa ngành vật liệu xây dựng, sử dụng tiết kiệm năng lượng và tài nguyên, phát triển vật liệu không nung, vật liệu tái chế, vật liệu thân thiện môi trường và khắc phục tình trạng dư thừa công suất.
Với ngành thép, chiến lược phát triển đến năm 2030 cũng đặt mục tiêu nâng sản lượng thép thành phẩm lên khoảng 32-33 triệu tấn/năm, đồng thời tăng tỷ trọng sản phẩm chất lượng cao, đáp ứng tốt hơn nhu cầu trong nước và từng bước thay thế thép nhập khẩu.
Điều đó cho thấy “sóng” đầu tư công lần này không chỉ tạo cơ hội bán thêm hàng. Nó buộc doanh nghiệp vật liệu phải chuẩn bị năng lực sản xuất, logistics, vốn lưu động và công nghệ để đáp ứng những dự án có quy mô ngày càng lớn, trong khi vẫn kiểm soát được giá thành và tiêu chuẩn môi trường.
Thu ngân sách tăng mạnh đang tạo nền tảng tài khóa tích cực cho nền kinh tế, nhưng với thị trường vật liệu xây dựng, giá trị lớn nhất nằm ở khả năng chuyển nguồn lực đó thành các công trình cụ thể. Nếu giải ngân đầu tư công tiếp tục tăng tốc trong những tháng cuối năm, thép, xi măng và nhiều nhóm vật liệu có thể bước vào một chu kỳ nhu cầu mới. Tuy nhiên, doanh nghiệp có thực sự biến được “sóng” đầu tư công thành tăng trưởng lợi nhuận hay không sẽ phụ thuộc vào ba yếu tố: tốc độ giải ngân, mặt bằng giá vật liệu và năng lực cạnh tranh của từng doanh nghiệp.
Phượng Hòa