Sau giai đoạn nhiều biến động thu nhập của người lao động đã phần nào được cải thiện, tạo động lực kích thích tiêu dùng trong nước tăng tốc. Sức mua cải thiện không chỉ phản ánh niềm tin của người dân mà còn mở ra dư địa tăng trưởng mới cho thị trường bán lẻ.
Thu nhập phục hồi tạo lực đẩy cho tiêu dùng nội địa
Sau giai đoạn nền kinh tế chịu tác động từ suy giảm đơn hàng xuất khẩu, lạm phát toàn cầu và tâm lý thắt chặt chi tiêu của người dân, bức tranh tiêu dùng trong nước đang xuất hiện nhiều tín hiệu tích cực. Điểm đáng chú ý nhất là sự cải thiện của thu nhập người lao động – yếu tố được xem là “động cơ” quan trọng nhất của sức mua.
Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), trong 6 tháng đầu năm 2026, thu nhập bình quân tháng của người lao động đạt khoảng gần 9 triệu đồng, tăng gần 10% so với cùng kỳ năm trước. Thu nhập tăng ở cả khu vực thành thị và nông thôn, trong đó nhóm lao động trong lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo, thương mại và dịch vụ ghi nhận mức cải thiện rõ rệt nhờ hoạt động sản xuất, kinh doanh phục hồi và nhu cầu tuyển dụng tăng lên.
Sức mua cải thiện tập trung vào hàng thiết yếu
Cùng với thu nhập, thị trường lao động cũng có những chuyển biến tích cực. Tỷ lệ thất nghiệp duy trì ở mức thấp, số lao động tìm được việc làm tiếp tục tăng, đặc biệt trong các ngành sản xuất, logistics, bán lẻ, lưu trú và dịch vụ. Việc làm ổn định hơn giúp nhiều hộ gia đình mạnh dạn mở rộng chi tiêu thay vì duy trì tâm lý tiết kiệm như giai đoạn 2023–2024.
Sự cải thiện này nhanh chóng phản ánh vào các chỉ tiêu tiêu dùng, theo số liệu của Cục Thống kê, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng 6 tháng đầu năm 2026 đạt khoảng 3,9 triệu tỷ đồng, tăng 12,9% so với cùng kỳ năm 2025. Đây là mức tăng cao hơn đáng kể so với cùng kỳ năm trước và cho thấy sức cầu nội địa đang dần lấy lại vai trò là một trong những động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế.
Nếu nhìn sâu vào cơ cấu, doanh thu bán lẻ hàng hóa vẫn chiếm tỷ trọng lớn nhất, bên cạnh sự phục hồi mạnh của các nhóm dịch vụ lưu trú, ăn uống, du lịch và vui chơi giải trí. Điều này cho thấy người tiêu dùng không chỉ tăng chi cho các nhu cầu thiết yếu mà còn sẵn sàng chi tiêu nhiều hơn cho các hoạt động nâng cao chất lượng cuộc sống.
Đáng chú ý, sự phục hồi của tiêu dùng không còn tập trung ở một số đô thị lớn mà đang lan tỏa sang nhiều địa phương và các vùng lân cận. Điều này phản ánh quá trình phục hồi thu nhập diễn ra tương đối đồng đều giữa các khu vực, tạo nền tảng cho thị trường bán lẻ mở rộng quy mô.
Chuyên gia kinh tế - PGS.TS Đinh Trọng Thịnh nhìn nhận: Mối quan hệ giữa thu nhập và sức mua luôn mang tính hai chiều. Khi thu nhập tăng, người dân có xu hướng nâng mức chi tiêu, qua đó thúc đẩy doanh thu của doanh nghiệp bán lẻ, dịch vụ và sản xuất. Ngược lại, hoạt động sản xuất – kinh doanh phát triển sẽ tạo thêm việc làm, nâng thu nhập và tiếp tục kích thích tiêu dùng. Chu kỳ này được xem là yếu tố quan trọng giúp duy trì tăng trưởng kinh tế bền vững.
Tuy nhiên, khác với giai đoạn trước đại dịch khi tiêu dùng tăng chủ yếu nhờ mở rộng tín dụng và tăng trưởng nóng, xu hướng hiện nay được đánh giá là bền vững hơn bởi xuất phát từ sự cải thiện của thu nhập thực tế và niềm tin tiêu dùng.
Không chỉ các chỉ tiêu thống kê cho thấy sức mua cải thiện, nhiều khảo sát thị trường cũng ghi nhận tâm lý người tiêu dùng đang tích cực hơn. Theo các báo cáo của NielsenIQ, người tiêu dùng Việt Nam vẫn duy trì sự thận trọng trong quản lý tài chính cá nhân, nhưng xu hướng cắt giảm chi tiêu đã giảm đáng kể so với giai đoạn 2023–2024. Thay vì chỉ tập trung vào hàng hóa giá rẻ, người tiêu dùng bắt đầu ưu tiên những sản phẩm có chất lượng tốt hơn, có thương hiệu rõ ràng và mang lại giá trị lâu dài.
Trong khi đó, khảo sát của Kantar Worldpanel cho thấy tần suất mua sắm của các hộ gia đình đang tăng trở lại, đặc biệt ở nhóm hàng tiêu dùng nhanh (FMCG), thực phẩm tươi sống và các sản phẩm chăm sóc sức khỏe. Người tiêu dùng có xu hướng cân nhắc kỹ hơn trước khi mua nhưng sẵn sàng chi trả nếu sản phẩm đáp ứng tốt nhu cầu và mang lại trải nghiệm tích cực.
Điều này cũng lý giải vì sao nhiều doanh nghiệp bán lẻ lớn tiếp tục mở rộng hệ thống cửa hàng trong nửa đầu năm 2026. Các chuỗi siêu thị, cửa hàng tiện lợi và bán lẻ hiện đại không chỉ gia tăng điểm bán tại các thành phố lớn mà còn mở rộng về khu vực cấp tỉnh, nơi thu nhập bình quân của người dân đang được cải thiện và nhu cầu tiêu dùng hiện đại ngày càng tăng.
Theo Hiệp hội Các nhà bán lẻ Việt Nam (AVR), sức mua hiện nay không còn phụ thuộc hoàn toàn vào các chương trình khuyến mại ngắn hạn. Điều doanh nghiệp quan tâm hơn là khả năng duy trì thu nhập ổn định của người dân, bởi đây mới là yếu tố quyết định xu hướng tiêu dùng trong trung và dài hạn.
Thực tế cho thấy, trong bối cảnh lạm phát được kiểm soát, lãi suất có xu hướng ổn định và thu nhập người lao động tiếp tục cải thiện, tiêu dùng nội địa đang có nhiều điều kiện để trở thành động lực quan trọng cho tăng trưởng kinh tế năm 2026.
Tuy vậy, sự phục hồi của sức mua vẫn chưa đồng đều giữa các nhóm ngành hàng. Trong khi nhóm hàng thiết yếu, thực phẩm và dịch vụ ghi nhận mức tăng trưởng tích cực thì nhiều ngành hàng có giá trị lớn vẫn chịu ảnh hưởng bởi tâm lý thận trọng của người tiêu dùng. Điều này đặt ra yêu cầu đối với doanh nghiệp bán lẻ là phải thích ứng nhanh hơn với xu hướng tiêu dùng mới, đồng thời xây dựng chiến lược sản phẩm và giá cả phù hợp với từng phân khúc khách hàng.
Những thay đổi này đang mở ra một giai đoạn cạnh tranh mới trên thị trường bán lẻ, nơi doanh nghiệp không chỉ cần tận dụng đà phục hồi của sức mua mà còn phải nắm bắt đúng nhu cầu và hành vi tiêu dùng đang thay đổi nhanh chóng.
Sức mua phục hồi mở ra cơ hội mới cho doanh nghiệp
Sự cải thiện của thu nhập không chỉ tạo động lực cho tiêu dùng nội địa mà còn đang làm thay đổi cục diện của thị trường bán lẻ. Khi người tiêu dùng sẵn sàng mở hầu bao hơn, doanh nghiệp cũng đứng trước cơ hội gia tăng doanh thu, mở rộng thị phần và phát triển các mô hình kinh doanh mới. Tuy nhiên, đi cùng với cơ hội là áp lực cạnh tranh ngày càng lớn, khi hành vi tiêu dùng đã thay đổi đáng kể sau những biến động kinh tế những năm gần đây.
Theo các chuyên gia của NielsenIQ, người tiêu dùng Việt Nam đã bước sang giai đoạn “chi tiêu có chọn lọc”. Nếu trước đây yếu tố giá rẻ là ưu tiên hàng đầu thì hiện nay, người mua quan tâm nhiều hơn đến tổng giá trị nhận được từ sản phẩm, bao gồm chất lượng, độ an toàn, nguồn gốc xuất xứ, dịch vụ hậu mãi và trải nghiệm mua sắm.
Sự cải thiện của thu nhập không chỉ tạo động lực cho tiêu dùng nội địa mà còn đang làm thay đổi cục diện của thị trường bán lẻ
Xu hướng này đang tạo ra sự dịch chuyển trong cơ cấu tiêu dùng. Các nhóm hàng thiết yếu, thực phẩm tươi sống, thực phẩm chế biến, sản phẩm chăm sóc sức khỏe, hàng tiêu dùng nhanh (FMCG) và dịch vụ ăn uống tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực. Trong khi đó, các nhóm hàng có giá trị cao như điện máy, nội thất hay hàng xa xỉ phục hồi chậm hơn do người tiêu dùng vẫn cân nhắc kỹ trước các khoản chi lớn.
Báo cáo của Kantar Worldpanel cũng cho thấy người tiêu dùng ngày càng ưu tiên các thương hiệu có uy tín, đồng thời gia tăng xu hướng mua sắm đa kênh. Một bộ phận khách hàng tìm hiểu thông tin trên nền tảng số nhưng vẫn lựa chọn mua trực tiếp tại siêu thị hoặc cửa hàng để trải nghiệm sản phẩm. Ngược lại, nhiều khách hàng đến cửa hàng để xem sản phẩm nhưng hoàn tất giao dịch trên nền tảng trực tuyến nhằm tận dụng các chương trình ưu đãi.
Điều này buộc doanh nghiệp bán lẻ phải chuyển từ tư duy phát triển đơn kênh sang xây dựng hệ sinh thái bán hàng tích hợp (omnichannel), kết nối cửa hàng vật lý với thương mại điện tử, ứng dụng di động, mạng xã hội và các nền tảng thanh toán số.
Thực tế trên thị trường cho thấy nhiều doanh nghiệp bán lẻ lớn đã tăng tốc mở rộng mạng lưới ngay từ đầu năm 2026. Các chuỗi của WinCommerce, Saigon Co.op, Central Retail Việt Nam, Bách Hóa Xanh hay MM Mega Market tiếp tục đầu tư mở mới điểm bán, nâng cấp hệ thống logistics và đẩy mạnh chuyển đổi số nhằm đáp ứng nhu cầu tiêu dùng ngày càng đa dạng.
Không chỉ mở rộng quy mô, các doanh nghiệp còn thay đổi chiến lược cạnh tranh. Nếu trước đây khuyến mại và giảm giá được xem là công cụ chủ đạo để thu hút khách hàng thì hiện nay nhiều nhà bán lẻ tập trung hơn vào xây dựng chương trình khách hàng thân thiết, phân tích dữ liệu tiêu dùng, cá nhân hóa ưu đãi và nâng cao trải nghiệm mua sắm.
Theo Hiệp hội Các nhà bán lẻ Việt Nam (AVR), sức mua phục hồi sẽ tạo dư địa tăng trưởng tích cực cho ngành bán lẻ trong những tháng cuối năm 2026. Tuy nhiên, doanh nghiệp chỉ có thể tận dụng tốt cơ hội nếu đầu tư vào quản trị chuỗi cung ứng, ứng dụng công nghệ và nâng cao chất lượng dịch vụ. Trong bối cảnh chi phí vận hành, logistics và nhân công vẫn ở mức cao, lợi thế cạnh tranh sẽ không còn đến từ việc giảm giá bằng mọi cách mà từ khả năng tối ưu hiệu quả hoạt động.
Ở góc độ chính sách, các chuyên gia cho rằng việc Chính phủ tiếp tục duy trì ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, hỗ trợ sản xuất, thúc đẩy đầu tư công và cải thiện môi trường kinh doanh sẽ tiếp tục tạo nền tảng cho thu nhập của người lao động tăng lên trong thời gian tới. Khi việc làm được duy trì ổn định và niềm tin tiêu dùng cải thiện, thị trường bán lẻ sẽ có thêm động lực để phát triển.
Dù vậy, áp lực cạnh tranh giữa các kênh bán lẻ ngày càng gay gắt; chi phí mặt bằng, logistics và chuyển đổi số tiếp tục gia tăng; trong khi người tiêu dùng ngày càng khắt khe hơn về chất lượng sản phẩm cũng như trách nhiệm xã hội và môi trường của doanh nghiệp. Những yếu tố này đòi hỏi doanh nghiệp phải đổi mới mô hình kinh doanh thay vì chỉ dựa vào mở rộng quy mô.
Các chuyên gia nhận định rằng từ nay đến cuối năm 2026, tiêu dùng nội địa nhiều khả năng tiếp tục giữ vai trò là một trong những động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế. Các dịp cao điểm như năm học mới, mùa mua sắm cuối năm và Tết Nguyên đán sẽ góp phần thúc đẩy doanh thu bán lẻ, đặc biệt ở các nhóm hàng thiết yếu, thực phẩm, điện tử tiêu dùng, thời trang và dịch vụ.
Tuy nhiên, triển vọng tăng trưởng sẽ không phân bổ đồng đều. Doanh nghiệp có năng lực quản trị tốt, nắm bắt nhanh xu hướng tiêu dùng, đầu tư mạnh cho chuyển đổi số và xây dựng được chuỗi cung ứng hiệu quả sẽ có nhiều cơ hội gia tăng thị phần. Ngược lại, những doanh nghiệp chậm đổi mới sẽ chịu áp lực lớn hơn khi thị trường bước vào giai đoạn cạnh tranh bằng chất lượng và trải nghiệm thay vì chỉ bằng giá bán.
Thu nhập cải thiện đang tạo lực đẩy quan trọng cho tiêu dùng nội địa và thị trường bán lẻ. Để biến đà phục hồi thành tăng trưởng bền vững, doanh nghiệp cần đổi mới mô hình kinh doanh, còn chính sách phải tiếp tục hỗ trợ nâng cao sức mua và củng cố niềm tin của người tiêu dùng.
Phượng Hòa