Nghị định 384/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 1/1/2027, lần đầu thiết lập khuôn khổ pháp lý riêng về xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa sản xuất và lưu thông trong nước. Quy định mới không chỉ đặt ra yêu cầu minh bạch thông tin sản phẩm mà còn buộc doanh nghiệp rà soát toàn bộ chuỗi cung ứng, quy trình sản xuất và hồ sơ chứng minh nguồn gốc hàng hóa.
Lần đầu có quy định riêng về xuất xứ hàng hóa nội địa
Việc hoàn thiện hành lang pháp lý về xuất xứ hàng hóa đang đặt ra yêu cầu mới đối với cộng đồng doanh nghiệp, nhất là trong bối cảnh hàng hóa sản xuất, gia công và lưu thông trên thị trường ngày càng đa dạng, chuỗi cung ứng có sự tham gia của nhiều chủ thể.
Mới đây, tại TP Hồ Chí Minh, Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) tổ chức Hội nghị đánh giá công tác quản lý nhà nước về xuất xứ hàng hóa và phổ biến các văn bản quy phạm pháp luật liên quan. Hội nghị có sự tham dự của đại diện các Sở Công Thương, hiệp hội ngành hàng và hơn 150 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực sản xuất, chế biến, kinh doanh, xuất nhập khẩu.
Tâm điểm của hội nghị là Nghị định số 384/2026/NĐ-CP ngày 9/10/2026 của Chính phủ, quy định xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa sản xuất và lưu thông trong nước. Văn bản này sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 1/1/2027.
Trao đổi tại hội nghị, bà Trịnh Thị Thu Hiền, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho biết, trước đây Việt Nam đã ban hành nhiều quy định về xuất xứ hàng hóa phục vụ hoạt động xuất nhập khẩu, đặc biệt là xác định xuất xứ để hưởng ưu đãi thuế quan theo các hiệp định thương mại tự do (FTA).
Tuy nhiên, đối với hàng hóa sản xuất và lưu thông trong nước, chưa có một khuôn khổ pháp lý riêng, thống nhất và đầy đủ để doanh nghiệp tự xác định, công bố xuất xứ Việt Nam.
Bà Trịnh Thị Thu Hiền, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương).
Nghị định 384/2026/NĐ-CP được ban hành nhằm bổ sung khoảng trống này, thiết lập hệ thống tiêu chí xác định xuất xứ minh bạch, có căn cứ và phù hợp với pháp luật hiện hành. Qua đó, doanh nghiệp có cơ sở xác định, công bố thông tin sản phẩm, trong khi cơ quan quản lý có căn cứ để kiểm tra, giám sát việc thực hiện.
Trong đó, quy định mới hướng đến ngăn chặn tình trạng giả mạo xuất xứ, gian lận thương mại và chuyển tải bất hợp pháp, qua đó bảo vệ uy tín, thương hiệu hàng hóa Việt Nam. Song song với nghị định này, Bộ Công Thương đang xây dựng dự thảo thay thế Nghị định số 31/2018/NĐ-CP về xuất xứ hàng hóa, nhằm tiếp tục hoàn thiện quy định đối với hoạt động xuất nhập khẩu, đáp ứng yêu cầu thực tiễn và các cam kết quốc tế.
Việc hoàn thiện đồng thời hai khuôn khổ pháp lý được kỳ vọng tạo sự đồng bộ trong quản lý xuất xứ hàng hóa, hỗ trợ doanh nghiệp trong hoạt động sản xuất, kinh doanh và nâng cao khả năng đáp ứng các quy tắc xuất xứ trong thương mại quốc tế.
Đại biểu tham gia hội nghị.
Một trong những nội dung doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý là trách nhiệm xác định và thể hiện thông tin xuất xứ không chỉ thuộc về nhà sản xuất cuối cùng mà liên quan đến nhiều chủ thể trong chuỗi sản xuất, kinh doanh.
Theo nội dung được phổ biến tại hội nghị, các chủ thể liên quan gồm nhà sản xuất, thương nhân, đơn vị gia công, lắp ráp, nhà cung cấp nguyên liệu, doanh nghiệp sở hữu thương hiệu và những tổ chức, cá nhân thể hiện thông tin xuất xứ trên nhãn hàng hóa hoặc tài liệu liên quan.
Đối với nhà sản xuất, việc xác định tiêu chí xuất xứ phải được thực hiện đối với từng sản phẩm. Doanh nghiệp cần quản lý đầy đủ thông tin về nguyên liệu đầu vào, nguồn cung cấp, quy trình sản xuất và các khoản chi phí liên quan trong trường hợp áp dụng tiêu chí hàm lượng giá trị Việt Nam.
Trong khi đó, đơn vị gia công, lắp ráp và nhà cung cấp nguyên liệu phải cung cấp thông tin chính xác về nguồn nguyên liệu, công đoạn sản xuất cùng chứng từ liên quan. Đây là căn cứ để doanh nghiệp ở các công đoạn tiếp theo đánh giá khả năng đáp ứng tiêu chí xuất xứ.
Đặc biệt, Điều 7 Nghị định 384/2026/NĐ-CP quy định một số công đoạn không được xem xét khi xác định xuất xứ nếu được thực hiện riêng rẽ hoặc kết hợp với nhau theo quy định. Các công đoạn này bao gồm bảo quản hàng hóa trong quá trình vận chuyển, lưu kho; làm sạch, tẩy gỉ, tẩy dầu mỡ; thay đổi bao bì, đóng gói đơn giản; dán nhãn; phân loại, sàng lọc; lắp ráp đơn giản và kiểm tra, thử nghiệm đơn giản.
Điều đó có nghĩa, một sản phẩm được đưa về Việt Nam để đóng gói, dán nhãn, phân loại hoặc thực hiện một số công đoạn gia công đơn giản không mặc nhiên được xác định có xuất xứ Việt Nam.
Đối với thương nhân, doanh nghiệp phân phối và chủ sở hữu nhãn hiệu, trách nhiệm cũng không dừng ở việc thể hiện thông tin trên bao bì hay tài liệu quảng bá. Các chủ thể phải bảo đảm thông tin công bố chính xác, trung thực và có hồ sơ chứng minh phù hợp.
Ngay cả khi sử dụng thông tin xuất xứ do nhà cung cấp cung cấp, doanh nghiệp trực tiếp thể hiện xuất xứ Việt Nam vẫn không được miễn trừ trách nhiệm đối với thông tin mình công bố. Do đó, việc xây dựng hệ thống lưu trữ hồ sơ có khả năng truy xuất, đối chiếu trở thành yêu cầu quan trọng. Hồ sơ cần bao gồm hóa đơn đầu vào, bảng kê nguyên vật liệu, thông tin nhà cung cấp, mô tả quy trình sản xuất, chứng từ chi phí và các tài liệu chứng minh tiêu chí xuất xứ.
Minh bạch nguồn gốc để bảo vệ doanh nghiệp làm ăn chân chính
Từ góc độ doanh nghiệp, chị Lê Na, đại diện nhãn hàng ICEgel đánh giá Nghị định 384/2026/NĐ-CP là bước tiến tích cực trong hoàn thiện khung pháp lý quản lý xuất xứ hàng hóa tại Việt Nam.
Theo chị Na, việc đưa ra các tiêu chí rõ ràng hơn sẽ góp phần hạn chế gian lận xuất xứ, tạo môi trường cạnh tranh công bằng và bảo vệ uy tín hàng hóa Việt Nam trên thị trường. Minh bạch nguồn gốc không chỉ là yêu cầu tuân thủ pháp luật mà còn là nền tảng xây dựng niềm tin với người tiêu dùng. Khi thông tin xuất xứ được thể hiện rõ ràng, trung thực và có căn cứ, người mua có thêm cơ sở lựa chọn sản phẩm; đồng thời, những doanh nghiệp đầu tư thực chất vào sản xuất, kinh doanh và phát triển thương hiệu được bảo vệ trước sự cạnh tranh không lành mạnh.
Đại diện ICEgel cho rằng, doanh nghiệp cần chủ động rà soát toàn bộ chuỗi cung ứng, từ nguồn nguyên liệu, nhà cung cấp đến quy trình sản xuất, gia công và hoàn thiện sản phẩm. Việc lưu trữ hóa đơn, chứng từ và hồ sơ chứng minh xuất xứ phải được thực hiện đầy đủ, bảo đảm thông tin trên nhãn hàng hóa và tài liệu liên quan chính xác.
Chị Na cũng đề xuất cơ quan quản lý tiếp tục hướng dẫn cụ thể theo từng ngành hàng, tăng cường tập huấn và hỗ trợ doanh nghiệp triển khai quy định mới, đồng thời đẩy mạnh kiểm tra, xử lý nghiêm hành vi gian lận xuất xứ.
Nghị định 384/2026/NĐ-CP là bước tiến tích cực trong hoàn thiện khung pháp lý quản lý xuất xứ hàng hóa tại Việt Nam.
Ở lĩnh vực may mặc, bà Nguyễn Thị Nhung, một doanh nghiệp hoạt động tại TP Hồ Chí Minh cho rằng, việc xác định xuất xứ cần được nhìn nhận xuyên suốt quá trình hình thành sản phẩm, thay vì chỉ căn cứ vào địa điểm hoàn thiện hoặc đóng gói.
Theo bà Nhung, doanh nghiệp phải nắm rõ các tiêu chí như chuyển đổi mã số HS, hàm lượng giá trị Việt Nam và quy định liên quan đến công đoạn gia công, chế biến. Đặc biệt, ngành may mặc cần chú trọng kiểm soát nguồn nguyên liệu, nhà cung cấp và quy trình sản xuất để có đủ căn cứ chứng minh xuất xứ khi cơ quan có thẩm quyền yêu cầu.
Bà Nhung nhấn mạnh, quản lý hồ sơ xuất xứ cần trở thành một phần thường xuyên trong quy trình quản trị sản xuất, kinh doanh. Đây không chỉ là giải pháp hạn chế rủi ro vi phạm mà còn giúp doanh nghiệp nâng cao tính chuyên nghiệp, uy tín và sức cạnh tranh.
Với thời điểm Nghị định 384/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 1/1/2027, doanh nghiệp cần sớm rà soát danh mục hàng hóa đang sản xuất, kinh doanh có nhu cầu thể hiện xuất xứ Việt Nam, đối chiếu từng sản phẩm với tiêu chí tương ứng để xác định khả năng đáp ứng.
Cùng với đó, cần kiểm tra nguồn nguyên liệu, hợp đồng với nhà cung cấp, quy trình gia công, sản xuất và các công đoạn hoàn thiện. Những thông tin còn thiếu phải được bổ sung, đối chiếu trước khi công bố xuất xứ.
Doanh nghiệp cũng cần phân công bộ phận phụ trách hồ sơ, tăng cường phối hợp giữa các bộ phận mua hàng, sản xuất, kế toán, pháp chế và kinh doanh. Với những đơn vị sử dụng nguyên liệu nhập khẩu hoặc thuê gia công một phần sản phẩm, việc yêu cầu đối tác cung cấp đầy đủ chứng từ, thông tin trong chuỗi cung ứng càng cần được chú trọng.
Một điểm quan trọng khác là doanh nghiệp phải phân biệt quy định xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa sản xuất, lưu thông trong nước theo Nghị định 384/2026/NĐ-CP với quy tắc xuất xứ áp dụng cho hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu theo Nghị định 31/2018/NĐ-CP và các FTA. Việc đáp ứng tiêu chí theo khuôn khổ dành cho hàng hóa lưu thông trong nước không mặc nhiên đồng nghĩa với việc đáp ứng quy tắc xuất xứ để hưởng ưu đãi thuế quan theo một FTA cụ thể.
Tại hội nghị, các đại biểu cũng đề nghị Bộ Công Thương, các bộ, ngành và địa phương tăng cường phối hợp với hiệp hội ngành hàng, cộng đồng doanh nghiệp; đồng thời làm rõ phương pháp xác định xuất xứ, tiêu chí gia công, chế biến đơn giản và cơ chế hướng dẫn phù hợp với đặc thù từng lĩnh vực.
Bà Trịnh Thị Thu Hiền cho biết, Cục Xuất nhập khẩu ghi nhận các ý kiến đóng góp để tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện dự thảo thông tư hướng dẫn, bảo đảm quy định khi ban hành phù hợp thực tiễn và tạo thuận lợi cho doanh nghiệp.
Việc xác định xuất xứ bằng tiêu chí rõ ràng, có hồ sơ chứng minh và được kiểm soát xuyên suốt chuỗi cung ứng được kỳ vọng góp phần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, bảo vệ doanh nghiệp sản xuất chân chính và củng cố niềm tin của người tiêu dùng đối với hàng Việt.
Thiên An