Có thể nói, ngân hàng mới là “ông chủ” thật sự của các dự án BOT. Trong khi đó, cơ quan quản lý lại tạo cơ chế hướng đến việc để dòng tiền thu phí tự động không dừng (ETC) chỉ chảy vào 1 ngân hàng.
Theo thống kê của NHNN, tính đến giữa tháng 3/2018, có 27 đơn vị cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán được cấp phép tại Việt Nam, trong đó có hơn 20 đơn vị là ví điện tử. Còn lại là các dịch vụ khác như chuyển mạch tài chính, bù trừ điện tử, cổng thanh toán...
Ngân hàng "mong mỏi" vào cuộc
Theo ước tính sơ bộ của NHNN, hiện dư nợ cho vay BOT vào khoảng hơn 100 ngàn tỷ đồng, trong đó riêng 4 tổ chức tín dụng: BIDV, Vietinbank, Vietcombank và SHB chiếm tới khoảng 90% dư nợ toàn ngành và rơi vào khoảng 80.000 - 90.000 tỷ đồng. Việc triển khai thu phí không dừng vốn được giới nhà băng ủng hộ mạnh mẽ suốt mấy năm nay bởi quan điểm “muốn tiền tươi thóc thật” chảy về nhà.
 |
| Với việc thu phí tiền mặt, mất thời gian khiến trạm thu phí nhiều lần bị ách tắc. |
Tuy nhiên, với việc Bộ GTVT thí điểm theo hướng khuyến khích người tham gia giao thông mở tài khoản giao thông thanh toán BOT chỉ qua một ngân hàng để công ty VETC có thể thực hiện khấu trừ nhanh khiến chính các ngân hàng trong cuộc khác đều bức xúc.
“Điểm vô lý không thể một ông cho vay còn một ông thu tiền. Bộ GTVT làm gì cũng phải cân nhắc cho hợp lý hài hòa lợi ích, tiền thu được phải chảy về ngân hàng đã cho doanh nghiệp vay làm đoạn đường BOT đó mới hợp lý”, một đại diện ngân hàng chia sẻ.
Cũng theo ông này, xét đến cùng không thể một bên cho vay, một bên khác lại thu tiền. “Cách hay nhất cần có một tài khoản giao thông chung và cho phép khấu trừ thậm chí có thể ghi nợ trong một thời gian nhất định như 10 ngày chẳng hạn. Nếu chủ giao thông mà không có tài khoản liên thông hay chuyển tiền vào sẽ tính lãi và chịu phạt. Còn tiền làm BOT vay ngân hàng thì nên chảy về chính ngân hàng đó”, đại diện này đề xuất.
Chia sẻ trên Tiền Phong, ông Lê Đức Thọ, Chủ tịch Ngân hàng Công thương VietinBank cho biết cả năm nay, giới ngân hàng và VietinBank đều rất mong mỏi các doanh nghiệp BOT thực hiện thu phí không dừng càng nhanh càng tốt. Trên thực tế, việc đầu tư trạm thu phí không dừng luôn được ngân hàng sẵn sàng hỗ trợ triển khai, bởi theo quan điểm: đã cho vay cả một con bò, tiếc gì sợi dây thừng. “Chúng tôi đã chuẩn bị tất cả về mặt công nghệ và xác định sẽ hỗ trợ tối đa trong việc thu phí BOT qua tài khoản”, ông Thọ khẳng định.
Còn theo một lãnh đạo Công ty NAPAS - đơn vị chịu trách nhiệm về chuyển mạch quốc gia và thanh toán liên ngân hàng (trực thuộc NHNN) thông tin: Quý 4/ 2018, NHNN đã ban hành chuẩn VCCS ứng dụng công nghệ chip cho thẻ nội địa, chuẩn này có thể ứng dụng cho việc thu phí không dừng trong giao thông.
Theo đó, các ngân hàng lớn như Vietcombank, Vietinbank... hoàn toàn có thể cung cấp cho ngành giao thông giải pháp cũng như trang thiết bị đầu cuối và Napas sẽ xử lý chuyển mạch các giao dịch này để thực hiện thu phí không dừng trong giao thông. “Như vậy, các thẻ ATM nội địa của các ngân hàng trong lộ trình chuyển đổi chip có thể thanh toán thu phí không dừng mà các bên liên quan không phải đầu tư phát hành thêm phương tiện thanh toán khác để dùng trong giao thông nữa. Vấn đề cơ bản nhất là cần có sự phối hợp giữa ngành giao thông và ngân hàng để đưa ra một giải pháp tổng thể, hỗ trợ tiện lợi nhất cho người dùng”, vị này khẳng định
Tạo cơ chế "độc quyền" cho một ngân hàng?
Với việc Tổng cục Đường bộ (Bộ GTVT) ký hợp đồng độc quyền cung cấp dịch vụ thu phí tự động không dừng giai đoạn 1 với Cty TNHH Thu phí tự động (VETC), tài khoản thu phí của VETC và tài khoản giao thông của chủ phương tiện sẽ cùng một ngân hàng. Trong khi đó, chủ ô tô muốn dùng dịch vụ thu phí tự động phải chuyển tiền trước vào tài khoản giao thông, nhưng không được tính lãi. Điều này không chỉ khiến chủ xe không hào hứng nộp tiền trước để sử dụng thu phí tự động, các ngân hàng khác cho vay vốn làm BOT giao thông cũng không ủng hộ.
Một lãnh đạo doanh nghiệp đầu tư BOT đường bộ ở phía Bắc thừa nhận, hiện các dự án BOT giao thông đều do các ngân hàng khác nhau cung cấp vốn. Tuy nhiên, khi triển khai thu phí tự động, Tổng cục Đường bộ lại tạo cơ chế mở tài khoản chỉ ở một ngân hàng như thế là độc quyền. Với việc chủ xe phải chuyển tiền trước vào tài khoản giao thông như hiện nay, cả nước có 3,8 triệu ô tô, mỗi xe chỉ cần nộp trước 100 nghìn đồng vào tài khoản, số tiền mặt nhàn rỗi đã rất lớn. Cùng đó, hằng ngày bình quân mỗi trạm cũng thu vài tỷ đồng, cả nước hiện có hơn 80 trạm thu phí, đó là dòng tiền mặt hằng ngày không nhỏ.
“Tuy nhiên, tất cả dòng tiền đó hiện mới đổ vào 1 ngân hàng, trong khi những ngân hàng khác cấp vốn lại không được tham gia, khiến các ngân hàng không đồng tình”, lãnh đạo một doanh nghiệp BOT nói. Nếu đúng lộ trình đặt ra về triển khai thu phí không dừng, toàn bộ trạm thu phí trên Quốc lộ 1 và đường Hồ Chí Minh, hai tuyến đường huyết mạch, lưu lượng phương tiện nhiều nhất sẽ rơi vào một đơn vị thu phí.
Được biết, từ năm 2015, Bộ GTVT đã rục rịch tính chuyện thu phí không dừng, trước hết trên QL1 và QL14 qua Tây Nguyên. Cũng thời điểm này, Tổng cục Đường bộ Việt Nam đã ký hợp đồng độc quyền (chỉ có 1 nhà đầu tư thực hiện) với Công ty TNHH Thu phí tự động VETC (Công ty VETC- Công ty con của Công ty CP Tasco) thực hiện. Toàn bộ số tiền thu phí không dừng từ VETC sẽ được đổ về tài khoản của VETC tại BIDV, sau đó mới đổ về tài khoản của các ngân hàng rót vốn cho BOT.
Đại diện một nhà đầu tư BOT phía Bắc bày tỏ, bản thân doanh nghiệp cũng nhận thấy, việc thu phí theo công nghệ ETC là rất hiện đại. Và, đến nay, doanh nghiệp cũng đang triển khai tại 50% số làn trên tuyến.
Tuy nhiên, việc thanh toán qua thẻ ETC không tiện lợi. Bởi, người dùng sẽ phải nộp tiền vào tài khoản ETC của Công ty VETC mở tại ngân hàng BIDV, dù người dùng đã có tài khoản tại các ngân hàng khác nhau. Như vậy, vô hình trung tạo cơ hội cho VETC và ngân hàng “ôm” tiền nhàn rỗi của người dân. Với lượng xe lên đến 3,8 triệu ô tô, dù mỗi người chỉ nạp vào số tiền nhỏ vài trăm nghìn đồng thì tổng số cũng trở thành số tiền rất lớn.
Hơn nữa, nếu triển khai thu phí ETC thì nhà đầu tư BOT sẽ giao toàn bộ quyền thu phí cho Công ty VETC. Điều này đồng nghĩa với việc, nhà đầu tư bỏ hàng nghìn tỷ đồng ra làm dự án, xong lại giao cho một công ty khác quản lý, thu phí nên nhiều nhà đầu tư BOT không yên tâm, cảm thấy có rủi ro.
Đề cập đến lý do mà nhiều lái xe còn chưa hào hứng dán thẻ ETC để sử dụng thu phí không dừng, hầu hết các lái xe đều cho rằng, việc chuyển sang sử dụng thẻ ETC khá bất cập.
Trong khi đó, Nhà nước cũng như nhà đầu tư ETC không có bất kỳ cơ chế khuyến khích nào để người dân ủng hộ.
Về phía VETC, đơn vị này cho rằng, tốc độ xử lý của hệ thống liên ngân hàng mất 0,9 - 2 giây, còn hệ thống thu phí tự động yêu cầu phải 0,6 giây. Do đó, không thể xử lý chuyển tiền trực tiếp từ tài khoản cá nhân từ các ngân hàng của chủ xe sang thanh toán phí. Vì vậy, chủ xe phải chuyển tiền trước vào tài khoản giao thông mới dùng được thu phí tự động. Điều này, theo chủ đầu tư BOT, chỉ là “nguỵ biện” cho cơ chế độc quyền. Vì yếu tố này không khó xử lý, các nước đều tạo liên thông 1 tài khoản cho mọi giao dịch, kể cả trả phí giao thông, xử phạt nguội, không lý gì Việt Nam không làm được.
Ông Nguyễn Văn Huyện, Tổng cục trưởng Tổng cục Đường bộ Việt Nam cho biết, đến thời điểm này, vẫn còn tới 500 làn thu phí cần phải lắp đặt công nghệ ETC. Bên cạnh đó, dự án thu phí không dừng giai đoạn 2 gồm 23 trạm, hiện công tác đấu thầu để lựa chọn nhà cung cấp cũng đang bị chậm do nhiều thủ tục.
Lý do chậm trễ cũng được Tổng cục Đường bộ chỉ ra, đầu tiên là do phương án tài chính và năng lực của nhà cung cấp dịch vụ không đảm bảo.
Nguồn thu hàng tháng từ dự án của VETC, nhà cung cấp dịch vụ đang phải bù lỗ hàng tháng 8-9 tỷ đồng. Đến nay, VETC phải bù lỗ 160 tỷ đồng. Vì lý do này, đến giữa năm 2018, BIDV (ngân hàng cung cấp tín dụng cho dự án) đã ngừng cung cấp tín dụng nên VETC không có tiền nhập vật tư, lắp đặt thiết bị theo tiến độ.
Nguyên An