Nửa đầu năm 2024, ngành xuất khẩu thủy sản bước đầu đã ghi nhận những tín hiệu hồi phục trên mức nền thấp của năm trước, lạm phát tại các thị trường có dấu hiệu hạ nhiệt. Các thị trường chính kỳ vọng sẽ phục hồi vào nửa cuối năm. Tuy nhiên còn nhiều yếu tố ngoại cảnh có thể tác động như mức thuế chống bán phá giá, căng thẳng chính trị làm giá cước phi mã, thẻ vàng IUU,...
Xuất khẩu hồi phục trên mức nền thấp
Xuất khẩu thuỷ sản nửa đầu năm 2024 đã ghi nhận những tín hiệu phục hồi trên mức nền thấp cùng kỳ. Luỹ kế 5 tháng đầu năm xuất khẩu thủy sản đạt 3,6 tỷ USD, tăng 6,5% so với cùng kỳ năm 2023. Xuất khẩu thuỷ sản chưa thể phục hồi đáng kể do tình hình kinh tế các nước đang hồi phục khá chậm, căng thẳng địa chính trị, cạnh tranh với thuỷ sản từ nhiều nước, nguồn cung trong nước cũng không dồi dào do các yếu tố khí hậu, trình độ nuôi trồng chưa cao.
Trong 5 tháng đầu năm không có nhiều biến động trong cơ cấu xuất khẩu giữa các thị trường. Chiếm tỷ trọng lớn nhất vẫn là 2 thị trường Mỹ và Nhật Bản với tỷ trọng lần lượt là 17.1% và 16.2%, một vài thị trường mới nổi có sự tăng trưởng tuy nhiên đóng góp là không đáng kể. Đa số các thị trường đều có sự phục hồi so với cùng kỳ, thị trường Mỹ giảm mạnh trong năm ngoái đã hồi phục giúp kết quả kinh doanh của các doanh nghiệp xuất khẩu tới thị trường này có diễn biến tích cực.
Về sản phẩm, các sản phẩm xuất khẩu chính đều ghi nhận sự tăng trưởng từ mức nền thấp cùng kỳ. Các mặt hàng chủ lực là tôm và cá tra vẫn duy trì tăng trưởng dương trước áp lực cạnh tranh từ nhiều thị trường khác.
Đối với xuất khẩu cá tra, theo VASEP lũy kế 5 tháng đầu năm 2024, xuất khẩu cá tra mang về gần 755 triệu USD, tăng nhẹ 2% YoY. Thị trường xuất khẩu cá tra chính là Mỹ hồi phục, theo VASEP cho biết người tiêu dùng tại Hoa Kỳ đang tăng nhu cầu tiêu thụ các sản phẩm cá thịt trắng, đặc biệt là cá tra từ Việt Nam, bên cạnh đó nguồn cung một vài cá thịt trắng khác như cá rô phi khan hiếm cũng giúp cá tra Việt Nam hưởng lợi. Thị trường EU do ảnh hưởng từ căng thẳng chính trị cùng với yêu cầu tiêu chuẩn khắt khe với các sản phẩm nên vẫn chưa có diễn biến tích cực. Các thị trường còn lại gần như đi ngang và giảm nhẹ do kinh tế phục hồi chậm và cạnh tranh với cá tra và cá thịt trắng nói chung từ nhiều thị trường khác.
Xuất khẩu tôm cũng mang lại những tín hiệu tích cực trong bối cảnh kinh tế phục hồi chậm và cạnh tranh ngày càng gia tăng. Theo VASEP lũy kế 5 tháng đầu năm 2024, xuất khẩu tôm mang về gần 1.3 tỷ USD, tăng 7% YoY. Thị trường Trung Quốc chứng kiến mức tăng mạnh nhất với mức tăng 21% YoY do nước này hạn chế nguồn cung tôm từ Ecuador vì phát hiện dư lượng chất sulfite và giá cước tăng, tuy nhiên trong tháng gần đây ghi nhận sụt giảm do nguồn cung dồi dào trở lại, cạnh tranh giá với các đối thủ nước khác. Các thị trường còn lại không mấy khả quan, thị trường Mỹ đi ngang còn thị trường Nhật Bản và Hàn Quốc thậm chí ghi nhận giảm so với cùng kỳ.
Kết quả kinh doanh doanh nghiệp thuỷ sản phục hồi
Các doanh nghiệp thuỷ sản nhìn chung đều có sự phục hồi theo sự phục hồi của toàn ngành, tuy nhiên mức độ phục hồi phụ thuộc vào các yếu tố như sản phẩm chủ lực, thị trường chính hay chất lượng sản phẩm, khả năng mở rộng thị trường. Sản lượng xuất khẩu đã có sự hồi phục tích cực tuy nhiên giá xuất khẩu chưa có sự cải thiện nên dù doanh thu tăng trưởng mạnh nhưng lợi nhuận không tăng trưởng tương ứng. Các doanh nghiệp xuất khẩu tôm có kết quả tích cực hơn xuất khẩu cá tra, nhiều doanh nghiệp cũng đã báo lãi tăng trưởng so với cùng kỳ.
Các doanh nghiệp xuất khẩu cá tra ghi nhận những kết quả trái ngược trong quý 1, VHC quay lại đà tăng trưởng doanh thu trên mức nền thấp cùng kỳ nhờ hưởng lợi từ thị trường xuất khẩu chính là Mỹ hồi phục, trong khi đó ANV và IDI vẫn gặp khó trong quý đầu năm do thị trường Trung Quốc hồi phục chậm cùng với cạnh tranh gay gắt với thuỷ sản từ các quốc gia khác. Bên cạnh đó, do giá cá xuất khẩu vẫn chưa hồi phục cùng với giá cước vận tải leo thang nên lợi nhuận của các doanh nghiệp cá tra tiếp tục đi lùi trong quý này.
Các doanh nghiệp xuất khẩu tôm ghi nhận tín hiệu tích cực hơn cá tra trong quý 1 nhờ tăng trưởng tích cực của xuất khẩu tôm trong quý 1/2024. Các doanh nghiệp xuất khẩu tôm như FMC, MPC, CMX đều ghi nhận tăng trưởng doanh thu mạnh mẽ, đặc biệt tại thị trường Trung Quốc với sản lượng tăng mạnh nhưng lại ít ảnh hưởng bởi gia tăng giá cước. Kết thúc quý 1/2024, các doanh nghiệp xuất khẩu tôm lớn đều ghi nhận tăng trưởng lợi nhuận tích cực so với cùng kỳ.
Nhiều triển vọng trong nửa cuối năm
Năm 2024, mục tiêu của ngành thủy sản là đạt kim ngạch xuất khẩu 10 tỷ USD. 5 tháng đầu năm mới chỉ đạt 36% kế hoạch tuy nhiên kỳ vọng xuất khẩu sẽ đẩy mạnh vào dịp cuối năm khi nhu cầu tăng cao tại các ngày lễ, tết. Về triển vọng ngành nửa cuối năm 2024, KBSV đánh giá các thị trường lớn đều bắt đầu có những tín hiệu phục hồi tuy nhiên tốc độ hồi phục chậm và còn nhiều yếu tố khó đoán. Các NHTW lớn đã bắt đầu cho thấy động thái cắt giảm lãi suất, điển hình như ECB đã cắt giảm lãi suất vào đầu tháng 6, FED cũng kỳ vọng sẽ có đợt hạ lãi suất vào nửa cuối năm nay là những yếu tố tích cực hơn cho sức mua tiêu dùng. Việc Mỹ công nhận Việt Nam là nền kinh tế thị trường cũng có tác động tích cực cho các doanh nghiệp xuất khẩu từ Việt Nam.
Tuy nhiên ngành thuỷ sản còn nhiều yếu tố ngoại cảnh khó dự đoán có ảnh hưởng đến ngành như mức thuế chống bán phá; căng thẳng chính trị làm giá cước vận tải tăng phi mã; thẻ vàng IUU ảnh hưởng tới xuất khẩu sang EU. Bên cạnh đó, thuỷ sản Việt Nam ngày càng phải cạnh tranh với thuỷ sản giá rẻ từ các nước khác, đòi hỏi các doanh nghiệp phải nâng cao năng lực chế biến sâu.
Đối với thị trường Mỹ, toàn ngành đang chờ những quyết định chính thức về mức thuế chống trợ cấp và chống bán phá giá, ngoài ra thị trường này đang phải cạnh tranh quyết liệt với tôm Ecuador với lợi thế gần hơn và giá thành rẻ hơn so với tôm Việt Nam. Xuất khẩu sang Trung Quốc lại hưởng lợi nhờ lợi thế địa lý và nước này đang hạn chế nguồn tôm từ Ecuador và Ấn Độ do có dư lượng sulfite. Thị trường Nhật Bản dù nhu cầu phục hồi chậm nhưng lại ưa chuộng các sản phẩm chế biến sâu, đây là lợi thế của tôm Việt Nam so với tôm từ các nước khác, doanh nghiệp nào có khả năng chế biến sâu tập trung vào thị trường này sẽ hưởng lợi.
Tăng trưởng doanh thu các doanh nghiệp xuất khẩu cá tôm
Các doanh nghiệp tôm đều tìm những hướng đi riêng cho mình trong bối cảnh xuất khẩu hồi phục chậm và gặp nhiều cạnh tranh với tôm từ Ecuador và Ấn Độ. FMC tập trung vào tôm chế biến sâu, đánh mạnh vào thị trường Nhật Bản. MPC gặp khó tại thị trường Mỹ nên đã có ý định quay về thị trường nội địa khi hợp tác chiến lược với chuỗi Bách Hoá Xanh. CMX lại có ý định mở thêm mảng chế biến cá và xuất khẩu sang thị trường Hàn Quốc khi hợp tác với chuỗi siêu thị lớn nhất nước này là Emart.
Đối với ngành xuất khẩu cá tra, sự phục hồi của thị trường chính là Mỹ giúp xuất khẩu cá tra có nhiều kỳ vọng trong nửa cuối năm, bên cạnh đó Mỹ và phương Tây cũng ban sắc lệnh cấm cá minh thái từ Nga giúp cá tra Việt Nam hưởng lợi. Giá cá tra xuất khẩu dự báo cũng sẽ có khả năng hồi phục nhẹ trong nửa cuối năm do thiếu hụt nguồn cung nguyên nhân do giá thấp cùng với thời tiết bất lợi khiến nhiều hộ nông dân hạn chế thả nuôi mới. Tuy nhiên xuất khẩu tới các thị trường Mỹ, EU bị ảnh hưởng khá nhiều khi giá cước tăng cao, ảnh hưởng lớn đến lợi nhuận các công ty.
Tăng trưởng doanh thu các doanh nghiệp xuất khẩu cá tra
Các doanh nghiệp xuất khẩu cá tra đều kỳ vọng hồi phục vào nửa cuối năm khi các nền kinh tế lớn hồi phục nhu cầu. Chúng tôi nhận thấy VHC là doanh nghiệp đầu ngành, có khả năng mở rộng thị trường và quản lý chi phí tốt, đặc biệt hưởng thuế chống bán phá giá bằng 0 tại thị trường Mỹ nên sẽ có triển vọng kinh doanh tích cực nhất trong các doanh nghiệp xuất khẩu cá tra. Các doanh nghiệp như IDI, ANV cũng được kỳ vọng sẽ hồi phục xuất khẩu tuy nhiên triển vọng sẽ kém hơn so với VHC.
Về cơ hội trên thị trường chứng khoán, KBSV cho rằng về mặt bằng định giá, đa số các cổ phiếu thuỷ sản đang ở gần mức P/B trung bình 5 năm phản ánh kỳ vọng trung lập của thị trường đối với các cổ phiếu này trong thời gian tới. Với triển vọng phục hồi chậm cùng với nhiều yếu tố ngoại cảnh bất định, trong những nhịp điều chỉnh có thể tập trung vào các cổ phiếu đầu ngành, có lợi thế cạnh tranh vững chắc như VHC, FMC, bên cạnh đó cũng có thể mở mua khi những yếu tố ngoại cảnh như thuế chống bán phá giá, thẻ vàng IUU, giá cước vận chuyển có những thông tin tích cực hơn.
Trung Anh