Tiêu dùng nội địa tiếp tục nâng đỡ thị trường tiêu dùng

Tiêu dùng nội địa tiếp tục là điểm tựa tăng trưởng, với thực phẩm giữ vai trò chủ đạo trong chi tiêu hộ gia đình. Dù FMCG (hàng tiêu dùng nhanh) còn chịu áp lực ngắn hạn, xu hướng nâng cấp tiêu dùng và chính sách hỗ trợ đang mở ra kỳ vọng phục hồi.

Thực phẩm tiếp tục giữ vai trò trung tâm trong rổ chi tiêu

Những năm gần đây, kinh tế toàn cầu liên tục chịu tác động từ lạm phát, xung đột địa chính trị và các đợt điều chỉnh chính sách tiền tệ tại những nền kinh tế lớn. Trong bối cảnh nhiều biến động đó, Việt Nam dù không đứng ngoài vòng ảnh hưởng nhưng vẫn duy trì được trạng thái ổn định tương đối.

Đáng chú ý, động lực tăng trưởng đang ngày càng dịch chuyển về phía thị trường trong nước, nơi tiêu dùng nội địa, đặc biệt là các nhóm hàng thiết yếu như thực phẩm và hàng tiêu dùng nhanh, đóng vai trò như một “bộ đệm” quan trọng giúp nền kinh tế giảm thiểu tác động từ bên ngoài.

Theo số liệu của Tổng cục Thống kê, trong chín tháng đầu năm 2025, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng đạt hơn 5.176 nghìn tỷ đồng, tăng 9,5 phần trăm so với cùng kỳ năm trước. Nếu loại trừ yếu tố giá, mức tăng trưởng thực tế vẫn đạt khoảng 7,2 phần trăm, phản ánh sức mua nội địa đang từng bước cải thiện và lấy lại đà tăng trưởng.

Xét trong cơ cấu chung, doanh thu bán lẻ hàng hóa, nhóm gắn trực tiếp với tiêu dùng thực phẩm, đạt gần 3.950 nghìn tỷ đồng, tăng hơn 8 phần trăm so với cùng kỳ. Cùng với đó, doanh thu từ dịch vụ lưu trú, ăn uống và du lịch lữ hành ghi nhận mức tăng trưởng hai chữ số, cho thấy nhu cầu chi tiêu cho đời sống hàng ngày cũng như các hoạt động ăn uống, trải nghiệm đang phục hồi rõ rệt.

Sự cải thiện của sức mua không chỉ đến từ yếu tố thu nhập mà còn gắn liền với tâm lý tiêu dùng tích cực hơn. Nhiều khảo sát quốc tế chỉ ra rằng Việt Nam nằm trong nhóm các quốc gia có mức độ lạc quan cao về triển vọng chi tiêu, với tỷ lệ đáng kể người dân dự định tăng chi tiêu trong thời gian tới. Đây là yếu tố quan trọng tạo nền tảng cho sự phục hồi và mở rộng của thị trường tiêu dùng.

Bên cạnh đó, các chính sách hỗ trợ của Nhà nước như giảm thuế giá trị gia tăng đối với một số nhóm hàng hóa và dịch vụ thiết yếu, cùng với các chương trình kích cầu tiêu dùng, đầu tư hạ tầng logistics và giao thông, đã góp phần giảm chi phí lưu thông hàng hóa và tạo thêm dư địa cho tiêu dùng nội địa.

Nhìn trong bức tranh dài hạn, chi tiêu tiêu dùng của Việt Nam đã tăng trưởng mạnh mẽ suốt hơn một thập kỷ qua, từ khoảng 118 tỷ USD năm 2013 lên trên 258 tỷ USD vào năm 2024.

Giai đoạn 2025 đến 2029, dù nhiều dự báo cho rằng xu hướng tăng trưởng sẽ tiếp tục được duy trì ở mức cao, song trong kịch bản thận trọng, mức tăng trưởng thực tế được kỳ vọng dao động quanh 8 đến 9 phần trăm mỗi năm, do chịu ảnh hưởng của lạm phát, biến động thu nhập và bối cảnh kinh tế toàn cầu chưa hoàn toàn ổn định.

Trong tổng chi tiêu của các hộ gia đình, thực phẩm và đồ uống không cồn vẫn là nhóm chiếm tỷ trọng lớn nhất. Năm 2025, nhóm này chiếm hơn 21 phần trăm ngân sách hộ gia đình, tương đương khoảng 1.467 nghìn tỷ đồng.

Con số này cho thấy vai trò thiết yếu và bền vững của thực phẩm trong đời sống người dân, ngay cả khi người tiêu dùng có xu hướng thắt chặt chi tiêu đối với các mặt hàng không thiết yếu. Chính vì vậy, ngành thực phẩm thường được đánh giá là lĩnh vực có khả năng chống chịu tốt hơn trước các biến động kinh tế.

Đáng chú ý, hành vi tiêu dùng thực phẩm đang thay đổi rõ rệt. Người tiêu dùng ngày càng quan tâm nhiều hơn đến chất lượng, an toàn vệ sinh, nguồn gốc xuất xứ và giá trị dinh dưỡng, thay vì chỉ đặt nặng yếu tố giá cả. Xu hướng này thúc đẩy quá trình nâng cấp toàn diện trong ngành, từ khâu sản xuất, chế biến đến phân phối.

Các doanh nghiệp buộc phải đầu tư mạnh hơn vào tiêu chuẩn chất lượng, hệ thống truy xuất nguồn gốc, bao bì và xây dựng thương hiệu, qua đó tạo ra giá trị gia tăng cao hơn, dù cũng kéo theo áp lực chi phí trong ngắn hạn.

Trong toàn ngành, mảng thực phẩm tươi sống được xem là trụ cột quan trọng và có tính ổn định cao nhất. Quy mô thị trường đã tăng từ khoảng 840 nghìn tỷ đồng năm 2019 lên hơn 1.200 nghìn tỷ đồng năm 2024, với tốc độ tăng trưởng trung bình khoảng 7,5 phần trăm mỗi năm.

Động lực tăng trưởng chủ yếu đến từ nhu cầu chú trọng sức khỏe, xu hướng ưu tiên thực phẩm an toàn và sự phát triển của các kênh phân phối hiện đại. Trong giai đoạn 2025 đến 2029, thị trường thực phẩm tươi sống được dự báo sẽ tiếp tục mở rộng, nhờ tầng lớp trung lưu gia tăng nhanh, quá trình đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ và dòng vốn đầu tư ngày càng lớn vào chuỗi cung ứng lạnh cùng hệ thống logistics bảo quản.

Song song với sự mở rộng về quy mô là sự dịch chuyển trong kênh phân phối. Dù chợ truyền thống và các cửa hàng nhỏ lẻ vẫn giữ vai trò quan trọng, thị phần của siêu thị, siêu thị mini và cửa hàng tiện lợi đang tăng lên nhanh chóng. Người tiêu dùng ngày càng sẵn sàng chi trả mức giá cao hơn để đổi lấy sự tiện lợi, an toàn và trải nghiệm mua sắm tốt hơn.

Đặc biệt, thương mại điện tử trong lĩnh vực thực phẩm tươi sống, dù hiện mới chiếm tỷ trọng khiêm tốn, đang nổi lên như một kênh đầy tiềm năng tại các đô thị lớn, nơi nhu cầu giao hàng nhanh và thói quen mua sắm trực tuyến ngày càng trở nên phổ biến.

FMCG chịu áp lực ngắn hạn nhưng kỳ vọng phục hồi từ tiêu dùng nội địa

So với mảng thực phẩm tươi sống, ngành hàng tiêu dùng nhanh đang phải đối mặt với nhiều sức ép hơn trong ngắn hạn. Những năm gần đây, tăng trưởng FMCG dần dịch chuyển từ dựa trên gia tăng sản lượng sang dựa nhiều hơn vào điều chỉnh giá bán, phản ánh rõ áp lực chi phí đầu vào gia tăng cũng như xu hướng cao cấp hóa trong hành vi tiêu dùng.

Trong nửa đầu năm 2025, FMCG ghi nhận mức tăng trưởng thấp. Giá bán tăng nhưng sản lượng tiêu thụ lại giảm nhẹ, cho thấy người tiêu dùng vẫn giữ tâm lý thận trọng sau một giai đoạn dài thắt chặt chi tiêu và ưu tiên các nhu cầu thiết yếu.

Dù vậy, triển vọng của nửa cuối năm 2025 và bước sang năm 2026 được đánh giá tích cực hơn. Mặt bằng nền thấp của năm trước, cùng với kỳ vọng thu nhập khả dụng cải thiện và sự tiếp sức từ các chính sách hỗ trợ tiêu dùng, đang tạo dư địa để ngành FMCG dần lấy lại đà tăng trưởng.

Trong bức tranh này, Tết vẫn giữ vai trò là giai đoạn cao điểm quan trọng nhất của FMCG. Doanh thu trong dịp Tết thường tăng mạnh và đóng góp khoảng 18 đến 20 phần trăm tổng doanh thu cả năm. Đây là thời điểm người tiêu dùng sẵn sàng chi tiêu nhiều hơn cho các sản phẩm mang tính lễ hội, quà biếu và tiêu dùng trong gia đình, qua đó giúp cải thiện đáng kể doanh số cho toàn ngành.

Một xu hướng nổi bật khác là sự dịch chuyển mạnh mẽ của kênh phân phối FMCG sang các mô hình hiện đại. Tại khu vực đô thị, tỷ trọng của cửa hàng tiện lợi và kênh bán hàng trực tuyến ngày càng gia tăng, trong khi vai trò của chợ truyền thống và các cửa hàng nhỏ lẻ tiếp tục thu hẹp.

Ở khu vực nông thôn, dù tốc độ hiện đại hóa diễn ra chậm hơn, xu hướng này cũng đang dần hình thành nhờ hạ tầng bán lẻ được cải thiện và sự mở rộng của các chuỗi cửa hàng hiện đại. Quá trình chuyển dịch này mở ra cơ hội cho doanh nghiệp FMCG tăng độ phủ thị trường, tối ưu chi phí phân phối và nâng cao hiệu quả kinh doanh trong dài hạn.

Dù triển vọng chung của ngành thực phẩm vẫn được đánh giá tích cực, bức tranh lợi nhuận lại cho thấy sự phân hóa ngày càng rõ nét giữa các doanh nghiệp. Một số doanh nghiệp tận dụng tốt xu hướng tiêu dùng mới, chủ động đa dạng hóa sản phẩm và thị trường, đồng thời kiểm soát chi phí hiệu quả, từ đó duy trì được đà tăng trưởng lợi nhuận.

Ngược lại, không ít doanh nghiệp vẫn chịu áp lực lớn từ giá nguyên liệu neo cao, biên lợi nhuận bị thu hẹp và sức mua nội địa phục hồi chậm hơn kỳ vọng. Thực tế này cho thấy ngành thực phẩm không còn là một “vùng an toàn tuyệt đối”, mà ngày càng đòi hỏi các chiến lược dài hạn và khả năng thích ứng linh hoạt.

Trong bối cảnh kinh tế còn nhiều biến động, tiêu dùng nội địa tiếp tục khẳng định vai trò trụ cột trong việc nâng đỡ ngành thực phẩm cũng như nền kinh tế Việt Nam. Nhu cầu thiết yếu mang tính bền vững, xu hướng nâng cấp chất lượng tiêu dùng, quá trình hiện đại hóa kênh phân phối và sự hỗ trợ từ chính sách được xem là những động lực chính thúc đẩy tăng trưởng của ngành trong giai đoạn 2025 đến 2026.

Tuy nhiên, các thách thức liên quan đến chi phí, biến động giá nguyên liệu và áp lực cạnh tranh sẽ vẫn hiện hữu, buộc doanh nghiệp phải liên tục đổi mới, nâng cao năng lực quản trị và khả năng thích ứng để bước vào giai đoạn tăng trưởng mới một cách bền vững.

Quang Anh