Có chăng, bởi có mức thu nhập quá lớn trên nền tảng thương mại xã hội như Tiktok mà nhiều người, trong đó phần lớn người trẻ lao vào kiếm tiền bằng mọi giá. Thậm chí nhiều người thay đổi cả liêm sỉ, danh dự, lương tri, đạo đức, kể cả đứng trên pháp luật để kiếm tiền.
Rất nhiều clip có nội dung "nhảm nhí" của Tiktoker “vua quạt” được đăng tải thu hút hàng nghìn lượt xem. Ảnh chụp màn hình
Sự có mặt của Tiktok tại Việt Nam đã giúp nhiều người bán hàng thu được lợi ích. Xét về mặt kinh tế, thương mại xã hội đang đóng góp tích cực vào sự thịnh vượng chung cho nhiều người, giúp tạo ra trào lưu văn hoá bán hàng mới nhiều giá trị. Thế nhưng, bất chấp mặt tích cực đó, có nhiều “con sâu” đang làm cho không gian bán hàng trên Tiktok trở nên hết sức “bẩn” và khiến cho môi trường thương mại trực tuyến ngày càng thiếu đi văn minh.
Dùng chiêu trò “bẩn” để bán hàng
Thời gian qua, trên Tiktok xuất hiện khá nhiều cá nhân livestream bán hàng, có người còn trở thành “hiện tượng” thu hút hàng ngàn người xem, like và mua sản phẩm. Lợi dụng lợi thế của mạng xã hội này, nhiều hiện tượng Tiktoker đã dùng các chiêu trò, thậm chí “kích động” bằng cách phê phán nhóm này nhóm kia, thậm chí thoá mạ nhau để hút khách hàng, câu view; buôn bán hàng giả, hàng cấm, thổi phồng bản chất sản phẩm… Đó là những hành vi vi phạt pháp luật, bất chấp luân thường đạo lý.
Với nhận thức “miễn sao bán được hàng”, nhiều Tiktoker nghĩ rằng họ có thể làm gì cũng được, dù phản cảm, dù bị cho là “ngứa mắt”, miễn sao là có nhiều lượt xem, đơn đặt hàng càng nhiều… Điều này đang khiến cho phong trào bán hàng trên Tiktok trở thành vấn nạn, làm ảnh hưởng xấu đến thuần phong mỹ tục, trực tiếp tác động đến nhiều người, gây hệ luỵ xấu trong đời sống xã hội cũng như trong kinh doanh.
Thực tế, trong vài ngày gần đây, việc một "hot" Tiktoker bán quạt tại huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh đã gây bão dư luận xã hội với nhiều clip livestream bán hàng bất chấp pháp luật. Cụ thể, chỉ trong 2 ngày 10/4 -11/4, "hot" Tiktoker có tên “vua quạt” đã liên tục livestream, đăng tải nhiều clip với nội dung xúc phạm báo chí và những người làm báo. Thậm chí trong buổi livestream chiều ngày 11/4, Tiktoker này còn phát sóng trực tiếp buổi làm việc với một số cán bộ Công an huyện Yên Phong, lực lượng quản lý thị trường tỉnh Bắc Ninh khi đến xác minh nội dung đơn thư tố cáo của người tiêu dùng.
Trong buổi làm việc này, "hot" Tiktoker “vua quạt” liên tục sử dụng những ngôn từ “bẩn” để mắng chửi các cán bộ công an đang thực thi công vụ, đồng thời cũng không quên giới thiệu về những sản phẩm hàng hoá mà người này đang bán. Đáng chú ý, buổi livestream này của “vua quạt” đã thu hút tới 11 nghìn người theo dõi trực tiếp, một số video liên quan cũng đã thu hút hàng triệu lượt xem chỉ trong 2 ngày. Trong buổi livestream chiều ngày 11/4, "hot" Tiktoker “vua quạt” cho biết, tất cả sự việc chỉ để thêm tương tác cho người này bán hàng.
Dư luận đang xôn xao khi Tiktoker "vua quạt" đã dùng những lời lẽ thiếu chuẩn mực trong các livestream bán hàng, thậm chí có hành vi xúc phạm lực lượng chức năng đang thực thi công vụ.
Không chỉ “vua quạt”, phần lớn các nhà bán hàng trên Tiktok, cho rằng việc quan trọng nhất để kênh được mọi người chú ý thì chủ kênh phải có những video thu hút được người dùng. Đó có thể là nội dung liên quan đến giải trí, hài hước, kiến thức, kỹ năng trong lĩnh vực nào đó, hay chia sẻ kinh nghiệm, truyền cảm hứng... Nếu người sáng tạo chỉ làm video bình thường không thể thu hút người khác thì lượt quan tâm, tương tác kém, khó bán được hàng.
Cũng bởi vậy, một số người đã lợi dụng để sản xuất nội dung vi phạm chuẩn mực đạo đức, sức khỏe, gây hại hoặc phản ứng tiêu cực đến người xem nhằm mục đích tăng tương tác và lượt xem. Thậm chí có nhiều người còn không ngại cho ra đời những clip “mát mẻ”, ăn mặc hớ hênh để thu hút câu view. Việc đăng những clip như vậy không chỉ giúp Tiktoker quảng bá hình ảnh cá nhân mà còn cả dịch vụ bán hàng mà không tốn phí, không phải đóng thuế cho nhà nước. Qua đó cũng giúp các Tiktoker này kiếm được không ít khách hàng mua các sản phẩm của mình.
Có chăng, bởi có mức thu nhập quá lớn trên nền tảng thương mại xã hội như Tiktok mà nhiều người, trong đó phần lớn người trẻ lao vào kiếm tiền bằng mọi giá. Cũng vì vậy, từ khi Tiktok xuất hiện nó đã trở thành mảnh đất “màu mở” cho trào lưu làm clip “nhảm nhí” nở rộ và ngày càng tràn lan hơn. Thậm chí nó làm cho nhiều người thay đổi cả cả liêm sỉ, danh dự, lương tri, đạo đức, kể cả đứng trên pháp luật để kiếm tiền.
Cảnh báo tình trạng “lệch lạc nhận thức, thiếu hiểu biết” của một bộ phận giới trẻ
Trước vấn nạn này, một số chuyên gia đã cảnh báo, nếu không có biện pháp mạnh, tình trạng clip “nhảm”, thiếu văn hoá, thổi phồng công dụng sản phẩm sẽ không ngừng tái diễn. Điều này sẽ là một hệ luỵ xấu cho môi trường kinh doanh trực tuyến, xâm lấn dần vào nhận thức của giới trẻ khiến họ có thể chấp nhận vi phạm để cho ra đời những video “bẩn” hòng chỉ để kiếm tiền.
Từ câu chuyện của Tiktoker “vua quạt” gây phẫn nộ trong dư luận xã hội, cùng vô số vụ việc tương tự, nhiều ý kiến cho rằng, đây là lời cảnh báo về những hệ luỵ khôn lường từ những kẻ đang bất chấp mọi giá để kiếm tiền.
Cũng có ý kiến cho rằng, nhận thức lệch lạc và sự thiếu hiểu biết trong một bộ phận “fan cuồng” của các hiện tượng Tiktoker đã khiến nhiều người như “vua quạt” trở nên “ngộ nhận” rằng mình có giá trị và quyền lực. Càng lâu dài, sự “ngộ nhận” đó càng khiến cho căn bệnh “ngáo quyền lực” trở nên trầm kha, “di căn” rộng mà bản thân họ không thể nhận biết.
Đó là điều rất đáng lo ngại, ảnh hưởng rất lớn đến một bộ phận giới trẻ chưa đủ nhận thức và hiểu biết cả về mặt xã hội cũng như pháp luật.
Nhận xét về những “trò bẩn” đang diễn ra trên TikTok nhằm mục đích kiếm tiền, Phó giáo sư, Tiến sĩ Trịnh Hòa Bình, chuyên gia xã hội học, cho rằng việc sử dụng mạng xã hội hiện nay như con dao hai lưỡi. Ngoài việc giải trí, tiếp cận thông tin xây dựng thương hiệu, kiếm tiền thì nó còn có những “tác dụng phụ”. Nếu không có cơ chế kiểm duyệt hiệu quả thì những sản phẩm rác có thể ảnh hưởng đến người xem, đặc biệt là trẻ dưới 18 tuổi.
Theo đó những nội dung “độc hại” sẽ gây ảnh hưởng đến nhận thức, cảm xúc, thái độ và hình thành các hành vi sai lệch của người dùng. Từ đó về lâu dài sẽ có thể ảnh hưởng đến đạo đức và nhân cách người xem. Điều đáng nói khi đối tượng tiếp nhận nội dung chưa đủ tuổi thì càng trở nên nguy hiểm.
Cũng theo ông Trịnh Hòa Bình thì một số biểu hiện tâm lý, nhận thức người trẻ có thể gặp phải khi liên tục tiếp nhận nội dung độc hại đó là nghiện sử dụng mạng xã hội, không có thời gian cho việc học tập, phát triển bản thân, làm việc hoặc xây dựng các mối quan hệ... Về lâu dài, các hành vi không chuẩn mực sẽ có tác động và làm thay đổi đạo đức, nhân cách của người sử dụng. Ngoài ra, việc truyền thông, quảng bá cho những sản phẩm kém chất lượng sẽ còn gây hại đến sức khỏe của người sử dụng.
Thiết nghĩ, cơ quan chức năng cũng nên thiết lập hàng rào bảo vệ chặt chẽ hơn để tạo dựng môi trường kinh doanh lành mạnh, văn minh hơn trên môi trường mạng. Đồng thời có những chế tài xử lý nghiêm hơn đối với các hành vi vi phạm làm xấu độc môi trường số, và văn hoá kinh doanh.
Minh Đức