Trước tình hình nợ xấu tăng, Ngân hàng nhà nước đã có công văn yêu cầu các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài thực hiện một số biện pháp liên quan đến hoạt động cấp tín dụng, kiểm toán nội bộ và hoạt động đại lý bảo hiểm.
Nợ xấu gia tăng và chỉ đạo ‘nóng’ từ Ngân hàng nhà nước
Cụ thể, theo số liệu thống kê từ Ngân hàng Nhà nước cho thấy tỷ lệ nợ xấu tăng từ 2% ở thời điểm đầu năm 2023 lên 3,56% vào cuối tháng 7/2023. Đặc biệt nếu xét tổng dư nợ xấu của toàn hệ thống ngân hàng tính đến hết cuối tháng 7/2023 là 440.000 tỷ đồng.
Trong đó, ngoại trừ 5 ngân hàng nằm trong diện kiểm soát đặc biệt, thì tỉ lệ nợ xấu nội bảng của các ngân hàng hiện đang ở mức 1,92%, nếu tính cả các khoản nợ xấu bán cho VAMC chưa xử lý và nợ tiềm ẩn của hệ thống tổ chức tín dụng thì tổng lượng nợ xấu là 768.000 tỷ tức khoảng hơn 6,1%.
Tỷ lệ nợ xấu tăng từ 2% ở thời điểm đầu năm 2023 lên 3,56% vào cuối tháng 7/2023
Theo đó, Ngân hàng Nhà nước đã yêu cầu các ngân hàng kiểm tra, rà soát lại hoạt động cấp tín dụng, chất lượng tín dụng đối với các lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro cao (bao gồm các hoạt động cho vay tiêu dùng, bất động sản, kinh doanh bất động sản, đầu tư trái phiếu doanh nghiệp chưa niêm yết...).
Ngân hàng Nhà nước cũng đưa ra dự thảo Thông tư, lấy ý kiến góp ý về việc người có chức vụ, quyền hạn không được thành lập, giữ chức danh, chức vụ quản lý, điều hành doanh nghiệp, hợp tác xã, tổ chức tín dụng thuộc lĩnh vực trước đây mình có trách nhiệm quản lý của Ngân hàng Nhà nước và sau khi thôi giữ chức vụ trong một thời gian nhất định.
Trong đó 06 lĩnh vực được đề xuất trong dự thảo bao gồm:
Người thực hiện chức năng quản lý đối với các tổ chức hoạt động thông tin tín dụng;
Người thực hiện cấp, sửa đổi, bổ sung và thu hồi giấy phép hoạt động cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán cho tổ chức không phải là ngân hàng, giám sát hoạt động cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán;
Người tham gia quản lý nhà nước về ngoại hối, hoạt động ngoại hối;
Người thực hiện chức năng cấp, sửa đổi, bổ sung, thu hồi giấy phép thành lập và hoạt động của tổ chức tín dụng...;
Người thực hiện quản lý nhà nước về phòng chống rửa tiền;
Người thực hiện kiểm tra, thanh tra giám sát ngân hàng, thanh tra với hoạt động phòng, chống rửa tiền.
Tìm giải pháp trước tình hình gia tăng nợ xấu
Theo nhận định của Vietnam Report “Nợ xấu gia tăng, tiềm ẩn rủi ro an toàn hệ thống được các ngân hàng nhận diện là thách thức lớn nhất phải đối diện trong thời gian tới (tăng 9,1% so với thời điểm một năm trước)”. Bên cạnh đó, Việt Nam cũng là một trong những quốc gia có tỷ lệ GDP/tín dụng ở mức rất cao, thu nhập từ lãi của hoạt động cho vay là một thu nhập trọng yếu và kèm theo đó, rủi ro của hệ thống ngân hàng cũng không nhỏ.
Theo đánh giá của Vietnam Report, rủi ro đặc biệt hiện hữu và tăng lên xuất phát từ sự đóng băng của thị trường bất động sản - lĩnh vực đóng góp tới 21% dư nợ tín dụng của toàn hệ thống, chưa tính đến khoảng 4% dư nợ trái phiếu sở hữu ngoài hệ thống tín dụng. Do đó, mục tiêu các ngân hàng hướng tới trong năm nay không đơn thuần là tăng trưởng tín dụng, mà là tăng trưởng tín dụng có chọn lọc, ưu tiên quản trị rủi ro và cân bằng chất lượng tài sản.
TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia kinh tế trưởng BIDV
Theo TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia kinh tế trưởng BIDV, mặc dù Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước và các bộ, ngành đã rất chủ động, quyết liệt, ban hành các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp (gồm cả chính sách tài khóa về giãn, hoãn, giảm thuế, phí…), nhưng dự báo nợ xấu của hệ thống tổ chức tín dụng có thể còn tăng trong năm 2023. Đặc biệt, trong bối cảnh thời hạn áp dụng Nghị quyết 42/2017/QH14 về thí điểm xử lý nợ xấu chỉ được kéo dài đến hết năm 2023, việc luật hóa các quy định xử lý nợ xấu và tài sản bảo đảm liên quan trong Luật Các tổ chức tín dụng (sửa đổi) là rất cần thiết nhằm tạo hành lang pháp lý bền vững cho xử lý nợ xấu và đảm bảo an toàn hoạt động cho các tổ chức tín dụng.
Còn theo Tổng thư ký Hiệp hội Ngân hàng (VNBA) - ông Nguyễn Quốc Hùng thừa nhận, thực trạng nợ xấu của các Tổ chức tín dụng hiện nay là đáng lo ngại. Các ngân hàng đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức trong quá trình hoạt động, dù mặt bằng lãi suất ngân hàng đã hạ nhiệt đáng kể sau quyết định hạ lãi suất điều hành của Ngân hàng Nhà nước.
Chất lượng tài sản suy giảm, vấn đề kiểm soát nợ xấu của ngân hàng thương mại gặp nhiều khó khăn… Đặc biệt, việc xử lý tài sản đảm bảo, thu hồi nợ trên thực tế gặp nhiều vướng mắc; hành lang pháp lý cho hoạt động xử lý nợ còn chưa đồng bộ, thống nhất; khó khăn, vướng mắc trong việc áp dụng các quy định pháp luật khác.
Theo ông Nguyễn Quốc Hùng, việc thu giữ tài sản đảm bảo là trách nhiệm của người vay và người cho vay. Hiện nay, người cho vay đang yếu thế vì họ không có quyền thu giữ tài sản bảo đảm và giải quyết ra tòa. Có trường hợp người vay cố tình không trả nợ thì xử lý ra sao hiện cũng không có quy định và trong thực tiễn, khách hàng, người vay có tiền, có tài sản bảo đảm cũng không trả nợ.
Bởi vậy, theo ông Hùng, cần tạo thành án lệ về việc xét xử vắng mặt các đối tượng cố ý chây ỳ, lẩn trốn, hoặc áp dụng các biện pháp rút gọn tại tòa để rút ngắn thời gian khởi kiện, nhanh chóng xử lý có kết quả thu hồi của khoản nợ. Tòa án nhân dân tối cao phối hợp với Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Bộ Công an sớm ban hành văn bản hướng dẫn chi tiết về việc hoàn trả tài sản bảo đảm là vật chứng trong vụ án hình sự.
Đại diện nhiều ngân hàng cũng cho rằng công tác xử lý nợ xấu và tài sản đảm bảo là yêu cầu thường xuyên, liên tục của các tổ chức tín dụng nói riêng và ngành ngân hàng nói chung, song song với sự phát triển quy mô tín dụng và các sản phẩm cho vay. Do đó cần sự chủ động động và tích cực hơn nữa từ chính quyền các cấp và các cơ quan quản lý để tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc, từ đó tạo ra hành lang pháp lý hỗ trợ xử lý nợ xấu hiệu quả, thực chất hơn cho các tổ chức tín dụng và đáp ứng kỳ vọng của xã hội, đất nước.
Đồng thời cần mở rộng phạm vi đối tượng áp dụng, không chỉ dừng lại ở các khoản nợ xấu mà áp dụng cho cả các khoản nợ nhóm 2 nhưng thuộc trường hợp phải thu hồi nợ trước hạn nhằm giảm rủi ro cho Tổ chức tín dụng.
Đặc biệt cần cụ thể hóa trong dự thảo các biện pháp xử lý nợ và trình tự thủ tục thực hiện, cần hướng dẫn thêm việc thực hiện biện pháp nhận chính tài sản bảo đảm để thay thế nghĩa vụ trả nợ, chuyển nợ thành vốn góp… để tổ chức tín dụng được chủ động lựa chọn cách thức thực hiện và phương thức xử lý./.
Hải Bình