Bắt đầu từ quý III/2025, các địa phương bước vào giai đoạn vận hành theo mô hình mới với địa giới mở rộng, dân số tăng mạnh và quy mô kinh tế lớn hơn. Tuy nhiên, đi cùng với sự thay đổi đó là những chỉ tiêu cao hơn, kỳ vọng lớn hơn và áp lực tăng trưởng cũng nặng nề hơn. Để thích ứng, các địa phương cần một chiến lược phát triển bài bản, tương xứng với diện mạo mới sau sáp nhập.
Khi mục tiêu cũ không còn vừa với hình hài mới
“Sát nhập địa giới không chỉ là phép cộng đơn thuần về dân số hay diện tích, mà là một cuộc tái thiết toàn diện cả về mô hình điều hành, năng lực kinh tế lẫn tư duy phát triển,” một chuyên gia nhận xét về làn sóng hợp nhất các đơn vị hành chính cấp tỉnh đang diễn ra trên cả nước.
Quý III/2025 đánh dấu thời điểm các địa phương chính thức vận hành theo mô hình mới sau sáp nhập với quy mô lớn hơn, kỳ vọng cao hơn, nhưng cũng kéo theo áp lực tăng trưởng nặng nề hơn bao giờ hết.
Tại hội nghị kinh tế - xã hội đầu tiên của TP HCM mới mở rộng, ông Nguyễn Khắc Hoàng, Chi cục trưởng Thống kê TP đã thẳng thắn: “Quy mô càng lớn, việc tăng 1% càng khó khăn.” Nếu trước đây, mỗi phần trăm tăng trưởng của TP HCM tương đương vài nghìn tỷ đồng, thì nay, sau khi gộp thêm Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, con số ấy đã lên tới hơn 17.200 tỷ đồng. Mục tiêu 8,5% tăng trưởng tưởng như quen thuộc nay bỗng trở thành thách thức “khổng lồ”.
Thống kê cho thấy, theo chỉ tiêu được Chính phủ giao trước khi sáp nhập, TP HCM cũ cần tăng trưởng 8,5%, Bình Dương 10% và Bà Rịa - Vũng Tàu (không tính dầu thô) cũng là 10%. Trung bình gộp lại là 8,92%.
Tuy nhiên, trong 6 tháng đầu năm 2025, TP HCM mới chỉ đạt 6,56% tức muốn hoàn thành mục tiêu cả năm, GRDP 6 tháng cuối phải vọt lên 10,25%. Với một “siêu địa phương” sau hợp nhất, điều này đòi hỏi không chỉ nỗ lực gấp đôi, mà còn phải có chiến lược phát triển đột phá, đồng bộ, không thể đi theo lối mòn cũ.
Không riêng TP HCM, các tỉnh thành sáp nhập khác cũng đối diện bài toán tương tự. Dù GDP cả nước 6 tháng đầu năm 2025 tăng 7,52% mức cao nhất kể từ 2011 song để đạt mục tiêu tăng trưởng 8% trở lên trong cả năm, nền kinh tế cần bứt tốc mạnh mẽ ở nửa cuối.
Trọng trách ấy đặt lên vai 34 tỉnh, thành phố vừa được sáp nhập những đơn vị đang trong giai đoạn “thử lửa” mô hình tổ chức mới. Vấn đề ở chỗ, trong khi “mẫu số” tức quy mô đã tăng vọt thì “tử số” tức động lực và thực lực lại chưa theo kịp.
Tại Gia Lai, địa phương vừa tiếp nhận một phần phía Tây của tỉnh Bình Định, bài toán tăng trưởng sau sáp nhập càng bộc lộ rõ thách thức. Bí thư Tỉnh ủy Hồ Quốc Dũng không né tránh khi thừa nhận loạt bất cập: hạ tầng giao thông liên kết vùng còn yếu, hệ thống y tế – giáo dục – thủy lợi thiếu đồng bộ, khoảng cách phát triển giữa các vùng sâu sắc.
Không chỉ khác nhau về trình độ kinh tế, hai địa phương trước sáp nhập còn khác biệt lớn về thói quen hành chính, cơ chế quản lý, điều này nếu không được “hợp âm” khéo léo, có thể dẫn tới tình trạng “trống đánh xuôi, kèn thổi ngược”.
Ông Dũng thẳng thắn: “Quy mô kinh tế còn nhỏ, thiếu doanh nghiệp đầu tàu, thiếu dự án động lực. Hệ thống quy hoạch chưa liên thông, thiếu tầm nhìn chiến lược để khai thác tối đa dư địa sau sáp nhập.” Những cảnh báo này không chỉ đúng với Gia Lai, mà có thể là mẫu số chung cho nhiều tỉnh sáp nhập đang phải xây dựng lại chiến lược phát triển gần như từ đầu.
Trong bối cảnh thế giới tiếp tục biến động vì xung đột địa chính trị, rủi ro khí hậu và bất định kinh tế toàn cầu, những bộ máy chính quyền địa phương vừa được tổ chức lại phải chạy đua với thời gian để ổn định bộ máy, điều chỉnh cơ chế vận hành và “bắt sóng” các dòng vốn mới. Lúc này, mọi công thức cũ đều có thể lỗi thời. Mục tiêu tăng trưởng cũ, nếu không được điều chỉnh, sẽ trở thành gánh nặng nhất là khi bộ máy hành chính còn đang làm quen với vai trò mới, còn chiến lược phát triển thì chưa kịp cập nhật.
Bài toán đặt ra cho các địa phương hậu sáp nhập không chỉ là tăng trưởng cao hơn, mà là tăng trưởng bền vững, dựa trên một nền tảng hạ tầng, thể chế, nhân lực được nâng cấp tương xứng với hình hài mới. Khi mọi thước đo cũ đều trở nên chật hẹp, thì đã đến lúc phải viết lại cách tính thành công từ định lượng cho đến định hướng.
Để thích ứng, các địa phương cần một chiến lược phát triển bài bản, tương xứng với diện mạo mới sau sáp nhập.
Chỉ còn một mục tiêu chung
“Tất cả đã về chung một nhà, đừng phân biệt anh – tôi. Đã đến lúc cần xóa bỏ ranh giới hành chính còn tồn tại trong tư duy để tập trung phát triển,” Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được nhấn mạnh tại cuộc họp đầu tiên của chính quyền thành phố sau sáp nhập. Một lời hiệu triệu cho sự đoàn kết không chỉ trên bản đồ hành chính, mà trong toàn bộ hệ thống tư duy và hành động.
Tinh thần ấy đang dần được chuyển hóa thành những bước đi cụ thể. Viện Nghiên cứu Phát triển TP.HCM được giao xây dựng kịch bản tăng trưởng chi tiết theo từng quý, gắn trách nhiệm cụ thể tới từng sở, ngành. Không chỉ đặt mục tiêu tăng trưởng cao, thành phố còn yêu cầu phân rã trách nhiệm xuống từng mắt xích của bộ máy tránh tình trạng “ai cũng làm, rốt cuộc không ai chịu trách nhiệm”.
Tại Gia Lai, địa phương vừa mở rộng địa giới sau khi tiếp nhận thêm 58 xã, phường từ tỉnh Bình Định, cũng đã xây dựng kế hoạch tăng trưởng chi tiết cho toàn bộ 135 xã, phường. Mỗi đơn vị có tiến độ triển khai cụ thể theo từng quý, từng tháng như một lời khẳng định rằng, dù “cũ” hay “mới”, thì đã cùng chung mục tiêu phát triển.
Công việc phía trước không chỉ dừng ở con số. Đó còn là một quá trình tháo gỡ điểm nghẽn, tái cấu trúc bộ máy hành chính sau hợp nhất. Từ rà soát, bổ nhiệm lại lãnh đạo cấp xã, bố trí lại trụ sở phù hợp, cho tới việc số hóa và đồng bộ cơ sở dữ liệu tất cả đều là tiền đề để phục vụ điều hành, phát triển công nghiệp, kinh doanh và cải cách hành chính.
Ở cấp độ vĩ mô, Chính phủ đang dốc toàn lực để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng GDP cả năm đạt tối thiểu 8%. Theo bà Nguyễn Thị Mai Hạnh, Trưởng ban Hệ thống Tài khoản quốc gia, Tổng cục Thống kê, để đạt ngưỡng này, kinh tế phải tăng trưởng 8,42% trong 6 tháng cuối năm, với quý III cần đạt 8,33% và quý IV đạt 8,51%.
Thách thức là rõ ràng, nhưng dư địa vẫn còn. Đầu tư công tiếp tục được xác định là động lực quan trọng bậc nhất. Chính phủ đã yêu cầu các bộ, ngành, địa phương đẩy nhanh tiến độ giải ngân, hướng tới mục tiêu giải ngân 100% vốn đầu tư công, nhất là các dự án hạ tầng trọng điểm quốc gia. Khoa học công nghệ, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, tín dụng và tiêu dùng nội địa cũng là các trụ cột được kỳ vọng kích hoạt làn sóng tăng trưởng mới.
Đặc biệt, mô hình chính quyền hai cấp sau sáp nhập đang mở ra cơ hội cải cách thể chế sâu rộng, tinh gọn bộ máy, cắt giảm tầng nấc trung gian, từ đó đẩy nhanh tốc độ ra quyết định, thực thi chính sách. Nếu biết tận dụng thời điểm chuyển giao này để tái cấu trúc theo hướng tăng trưởng bền vững và bao trùm, các tỉnh, thành sau hợp nhất hoàn toàn có thể vươn lên thành động lực tăng trưởng mới của cả nước.
Từ nay đến cuối năm là khoảng thời gian mang tính quyết định – không chỉ để chứng minh tính đúng đắn của mô hình sáp nhập, mà còn là phép thử với tư duy điều hành trong một cấu trúc hành chính đã thay đổi.
Cơ hội và trách nhiệm đã phân định rõ. Vấn đề còn lại chỉ là: ai hành động nhanh hơn, ai tận dụng tốt hơn, ai dám đi đầu và ai sẽ trở thành đầu tàu cho giai đoạn phát triển tiếp theo?
Quang Anh