Trong bối cảnh TP.HCM bước vào giai đoạn phát triển hạ tầng quy mô lớn với hàng loạt dự án chiến lược như metro, sân bay quốc tế Long Thành, đường sắt cao tốc Bắc - Nam và các tuyến vành đai liên vùng, mô hình phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD - Transit Oriented Development) đang được xem là lời giải trung tâm cho bài toán quy hoạch đô thị hiện đại.
Từ bài toán giao thông đến trải nghiệm sống đô thị
Theo nhận định của Savills Việt Nam, TOD ngày nay không còn đơn thuần là mô hình giao thông mà đang dần trở thành chiến lược phát triển đô thị dài hạn, nơi nhà ga được định vị như “trái tim” kết nối toàn bộ hệ sinh thái sống, thương mại và dịch vụ của thành phố.
TP.HCM hiện được định hướng trở thành siêu đô thị với trung tâm tài chính quốc tế, đầu tàu đổi mới sáng tạo và trung tâm kết nối khu vực vào năm 2030. Song song với quá trình đó, hàng loạt cấu phần hạ tầng chiến lược đang được đẩy mạnh triển khai.
Theo nhận định của Savills Việt Nam, TOD ngày nay không còn đơn thuần là mô hình giao thông mà đang dần trở thành chiến lược phát triển đô thị dài hạn.
Theo quy hoạch, mạng lưới metro TP.HCM trong tương lai sẽ bao gồm 12 tuyến với tổng chiều dài hơn 600 km, đóng vai trò “xương sống” cho cấu trúc phát triển đô thị mới. Trong khi đó, sân bay Long Thành được kỳ vọng phục vụ khoảng 25 triệu lượt khách mỗi năm trong giai đoạn đầu, mở rộng khả năng kết nối quốc tế cho toàn vùng kinh tế phía Nam.
Tuy nhiên, tốc độ đô thị hóa nhanh cũng kéo theo áp lực ngày càng lớn về ùn tắc giao thông, khoảng cách sống và làm việc ngày càng xa, thiếu hụt không gian công cộng và sự suy giảm trải nghiệm sống trong môi trường đô thị mật độ cao.
Theo ông Neil MacGregor - CEO Savills Việt Nam, bài toán của các siêu đô thị hiện đại không còn chỉ nằm ở việc “di chuyển nhanh hơn”, mà là giúp con người “trải nghiệm sống tốt hơn trong quá trình di chuyển”.
Ông Neil MacGregor cho rằng, những mô hình TOD thành công trên thế giới thường tạo ra tác động vượt xa phạm vi của một dự án hạ tầng hay bất động sản đơn lẻ. Khi giao thông công cộng được tích hợp cùng thương mại, văn phòng, nhà ở và không gian công cộng, giá trị tạo ra không chỉ nằm ở bất động sản mà còn ở khả năng hình thành những trung tâm kinh tế và cộng đồng mới cho đô thị.
Nhà ga trở thành trung tâm kết nối đa trải nghiệm
Theo Savills Việt Nam, quá trình phát triển TOD trên thế giới đã trải qua nhiều cấp độ tiến hóa khác nhau.
Nếu ở giai đoạn TOD 1.0, nhà ga chỉ đóng vai trò là điểm trung chuyển vật lý, thì đến TOD 2.0 và TOD 3.0, các đô thị bắt đầu tích hợp thương mại, văn phòng, khách sạn và tiện ích sống quanh nhà ga nhằm hình thành các hệ sinh thái đô thị khép kín.
Tại Tokyo, Hong Kong hay Bangkok, những nhà ga hiện đại không còn đơn thuần là nơi đi và đến mà đã trở thành lõi kết nối toàn bộ nhịp sống đô thị. Người dân có thể sống, làm việc, mua sắm và di chuyển gần như trong cùng một không gian tích hợp.
Khi các siêu đô thị bước vào cuộc cạnh tranh mới về chất lượng sống, TOD tiếp tục được nâng cấp lên thế hệ 4.0 với trọng tâm là trải nghiệm con người, không gian xanh và tính bền vững thay vì chỉ tối đa hóa mật độ xây dựng.
Phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng (TOD) được xem là giải pháp tối ưu để xây dựng một đô thị hiện đại, bền vững.
Từ nền tảng đó, khái niệm TOD 5.0 đang được SonKim Land đề xuất cho khu đô thị phức hợp ga Thủ Thiêm như một bước tiến tiếp theo của đô thị tương lai.
Ở mô hình này, nhà ga không còn chỉ là hạ tầng giao thông hay trung tâm thương mại mà trở thành một “điểm đến” vận hành xuyên suốt 24/7, tích hợp giao thông đa phương thức, thương mại toàn cầu, văn hóa bản địa và không gian sống cân bằng thân - tâm - trí. Đây là nơi con người không chỉ đi qua mà muốn ở lại để trải nghiệm và tương tác như một phần của đời sống đô thị mới.
Để hiện thực hóa định hướng này, SonKim Land đang hợp tác với nhiều đơn vị tư vấn quốc tế như Nikken Sekkei, Nippon Koei và Arup nhằm phát triển ý tưởng quy hoạch, kết nối giao thông và trải nghiệm vận hành cho khu đô thị phức hợp ga Thủ Thiêm.
Theo đề xuất, lõi nhà ga sẽ đóng vai trò như “trái tim” điều phối toàn bộ quần thể đô thị, kết nối trực tiếp giữa trung tâm thành phố với các trục giao thông và hệ thống công trình xung quanh.
Trong đó, mô hình này còn hướng tới việc tích hợp dịch vụ check-in sớm và ký gửi hành lý trực tiếp tới sân bay, hình thức chưa từng triển khai tại Việt Nam. Điều này giúp hành khách có thêm thời gian trải nghiệm thành phố thay vì phải chờ đợi tại sân bay, qua đó kích thích các hoạt động lưu trú, mua sắm, giải trí và dịch vụ thương mại.
Theo các chuyên gia, giá trị bền vững của một công trình TOD không chỉ nằm ở quy mô hay kiến trúc biểu tượng, mà ở khả năng tái định hình cách con người sống, kết nối và vận hành trong đô thị, đồng thời tạo ra động lực tăng trưởng dài hạn cho thành phố.
Thiên An