Trách nhiệm xã hội của doanh nhân với cộng đồng

Trong thời kỳ hội nhập và phát triển bền vững, thành công của doanh nhân không còn được đo bằng lợi nhuận hay thị phần, mà ở mức độ đóng góp cho cộng đồng.

Trong kỷ nguyên hội nhập và phát triển bền vững, thước đo thành công của doanh nhân không chỉ nằm ở lợi nhuận hay thị phần, mà còn ở mức độ cống hiến cho cộng đồng. Từ những chương trình trao hàng triệu ly sữa của Vinamilk, chiến lược gắn giáo dục với phát triển nhân lực của FPT, đến cam kết đầu tư năng lượng tái tạo của Trung Nam Group hay BCG Energy, có thể thấy trách nhiệm xã hội đã trở thành “dấu ấn thương hiệu” mới. Đó không chỉ là hoạt động thiện nguyện rời rạc, mà là triết lý phát triển dài hạn, nơi lợi ích doanh nghiệp song hành cùng lợi ích xã hội.

Thành công gắn liền với cống hiến

Trong tiến trình phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, doanh nhân không chỉ là những người kiến tạo giá trị kinh tế, tạo việc làm và đóng góp ngân sách mà còn là lực lượng tiên phong trong việc thực hiện trách nhiệm xã hội.

Ở kỷ nguyên mới, khái niệm “doanh nhân thành đạt” không còn gói gọn trong lợi nhuận hay vị thế thị trường, mà còn được đo bằng mức độ gắn kết và cống hiến của họ đối với cộng đồng. Thành công bền vững của doanh nghiệp ngày nay phải song hành với sự thịnh vượng chung của xã hội.

Thực tiễn phát triển ở Việt Nam đã cho thấy điều này. Vinamilk, bên cạnh vị thế số một ngành sữa, nhiều năm liền triển khai chương trình “Quỹ sữa vươn cao Việt Nam”, trao hàng triệu ly sữa cho trẻ em nghèo trên khắp các tỉnh thành.

Đây không chỉ là nghĩa cử thiện nguyện, mà còn là cách doanh nghiệp khẳng định tầm nhìn phát triển dài hạn: đầu tư vào sức khỏe thế hệ trẻ là đầu tư vào tương lai quốc gia. Đồng thời, Vinamilk còn tiên phong ứng dụng mô hình trang trại sinh thái, giảm phát thải khí nhà kính, gắn trách nhiệm xã hội với phát triển bền vững.

Trong lĩnh vực công nghệ, FPT đã thể hiện trách nhiệm xã hội bằng việc coi giáo dục là “hạ tầng mềm” của quốc gia. Đại học FPT, Quỹ “Hy vọng” hay chương trình học bổng dành cho học sinh vùng sâu vùng xa không chỉ tạo cơ hội tiếp cận tri thức và kỹ năng số cho hàng chục nghìn bạn trẻ, mà còn góp phần rút ngắn khoảng cách phát triển.

Theo PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, “một doanh nghiệp công nghệ mà chọn giáo dục làm ưu tiên trách nhiệm xã hội, đó là sự đầu tư thông minh, bởi nó tạo ra nguồn nhân lực cho chính mình và cho cả đất nước.”

Tập đoàn TH là một ví dụ khác. Ngoài việc gây dựng thương hiệu sữa tươi organic theo chuẩn quốc tế, bà Thái Hương còn gắn trách nhiệm xã hội với chăm sóc sức khỏe cộng đồng thông qua các chương trình sàng lọc ung thư, hỗ trợ khám chữa bệnh. Điều này cho thấy trách nhiệm xã hội không phải là khẩu hiệu mà là những hành động cụ thể gắn liền với lợi ích thiết thực của cộng đồng.

Trong khủng hoảng Covid-19, tinh thần trách nhiệm xã hội của doanh nhân càng thể hiện rõ. Vingroup sản xuất máy thở và tặng hàng chục nghìn bộ kit xét nghiệm; Sun Group xây dựng bệnh viện dã chiến chỉ trong vài tuần; hàng nghìn doanh nghiệp nhỏ hơn cũng góp sức bằng cách cung cấp nhu yếu phẩm cho các khu cách ly.

Ông Nguyễn Quang Thuân, Chủ tịch FiinGroup, nhận định: “Chính cộng đồng doanh nghiệp đã trở thành chỗ dựa vật chất và tinh thần trong giai đoạn khó khăn nhất, khẳng định vai trò không thể thiếu của doanh nhân trong đời sống xã hội.”

Trách nhiệm xã hội còn gắn với môi trường. Trung Nam Group, BCG Energy hay Bamboo Capital đã đầu tư hàng chục nghìn tỷ đồng vào điện gió, điện mặt trời, đóng góp vào cam kết giảm phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 của Việt Nam. Đây là minh chứng rõ ràng rằng khi doanh nhân gắn trách nhiệm xã hội vào chiến lược kinh doanh, họ vừa tạo ra lợi ích kinh tế, vừa đồng hành cùng quốc gia trong mục tiêu phát triển bền vững.

 Từ bài học thất bại đến yêu cầu tất yếu của thời đại

Tuy nhiên, nhìn thẳng vào sự thật, không phải doanh nghiệp nào cũng ý thức đầy đủ về trách nhiệm xã hội. Sự cố Formosa Hà Tĩnh năm 2016 là minh chứng điển hình.

Chỉ vì chạy theo lợi ích ngắn hạn mà bỏ qua yêu cầu bảo vệ môi trường, doanh nghiệp này đã gây ra thảm họa biển trải dài bốn tỉnh miền Trung, hủy hoại sinh kế của hàng vạn ngư dân, đồng thời làm tổn hại nghiêm trọng hình ảnh quốc gia.

Đây là bài học đắt giá cho mọi doanh nhân: coi nhẹ trách nhiệm xã hội sẽ phải trả giá không chỉ bằng tiền bạc mà còn bằng niềm tin cộng đồng. Từ đó, không ít chuyên gia đã nhấn mạnh rằng “niềm tin là tài sản lớn nhất của doanh nghiệp, và một khi đánh mất thì không thể mua lại bằng bất cứ khoản tiền nào.”

Trong bối cảnh hội nhập, trách nhiệm xã hội không còn là lựa chọn tùy ý mà trở thành “giấy thông hành” để doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Tiến sĩ Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng CIEM, từng cảnh báo: “Nếu doanh nghiệp Việt chỉ nhìn vào lợi nhuận ngắn hạn mà bỏ qua yếu tố xã hội và môi trường, họ sẽ tự loại mình khỏi sân chơi quốc tế”.

Thực tế cho thấy, Liên minh châu Âu đang triển khai cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), buộc các mặt hàng xuất khẩu phải chứng minh quá trình sản xuất thân thiện với môi trường. Với kim ngạch xuất khẩu sang EU đạt khoảng 44 tỷ USD, ngành dệt may, da giày, thép và nông sản Việt Nam đang chịu áp lực phải tái cấu trúc toàn diện nếu không muốn đánh mất lợi thế cạnh tranh. Đây không chỉ là câu chuyện của thị trường, mà là sự sàng lọc gắt gao về tính bền vững.

Điều tích cực là nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã bắt đầu thay đổi. Không ít tập đoàn lớn như Vinamilk, PNJ, hay Thaco đã công bố báo cáo phát triển bền vững hàng năm, cam kết giảm phát thải, thúc đẩy bình đẳng giới, và đầu tư mạnh cho phúc lợi cộng đồng.

Vinamilk chẳng hạn, ngoài việc dẫn đầu về sản lượng sữa, còn duy trì chương trình “Quỹ sữa vươn cao Việt Nam” trao tặng hàng triệu ly sữa cho trẻ em nghèo. PNJ lại nổi bật với chiến dịch “Trách nhiệm từ trái tim”, tài trợ học bổng và chương trình khởi nghiệp cho phụ nữ ở nhiều tỉnh thành. Những hành động này cho thấy trách nhiệm xã hội không còn dừng lại ở hoạt động từ thiện đơn lẻ, mà đã trở thành một phần trong chiến lược thương hiệu dài hạn.

Đặc biệt, thế hệ doanh nhân trẻ coi giá trị bền vững là thước đo thành công mới. Các startup công nghệ như MoMo đã tích hợp hẳn tính năng gây quỹ từ thiện vào nền tảng của mình, biến việc đóng góp xã hội trở thành một thói quen gắn liền với trải nghiệm tài chính.

Grab Việt Nam triển khai chương trình “Grab for Good” hỗ trợ đào tạo kỹ năng số cho đối tác tài xế, giúp hàng chục nghìn người lao động thích ứng với kỷ nguyên công nghệ. Điều đó chứng minh rằng trách nhiệm xã hội không phải “gánh nặng” sau lợi nhuận, mà chính là mô hình kinh doanh tạo giá trị chung.

Ở tầm chính sách, Nhà nước cũng đang khẳng định trách nhiệm xã hội như một trụ cột phát triển. Luật Bảo vệ môi trường 2020 lần đầu tiên đưa ra yêu cầu doanh nghiệp phải đánh giá vòng đời sản phẩm, gắn sản xuất với tái chế. Chính phủ ban hành Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh, khuyến khích doanh nghiệp công bố báo cáo ESG (Môi trường, Xã hội, Quản trị). Theo nhận định của bà Phạm Chi Lan, chuyên gia kinh tế, “sự minh bạch trong trách nhiệm xã hội sẽ quyết định khả năng tiếp cận vốn và cơ hội hợp tác của doanh nghiệp trên thị trường quốc tế.”

Rõ ràng, trách nhiệm xã hội của doanh nhân với cộng đồng không còn là vấn đề “nên hay không”, mà đã trở thành điều kiện bắt buộc để phát triển bền vững. Khi doanh nhân đặt lợi ích cộng đồng song hành với lợi ích doanh nghiệp, họ không chỉ xây dựng thương hiệu lâu dài mà còn góp phần kiến tạo một xã hội công bằng, thịnh vượng.

Chính sự gắn kết ấy là chìa khóa để kinh tế Việt Nam phát triển hài hòa, tránh rơi vào “bẫy tăng trưởng” thuần túy, và quan trọng hơn, để khẳng định vị thế của doanh nhân Việt trong kỷ nguyên hội nhập toàn cầu.

Thanh Cao