Mặc dù việc trưng bày, quảng cáo thuốc lá đã được pháp luật quy định chặt chẽ, nhưng chỉ cần bước vào bất kỳ tiệm tạp hoá hay quán cà phê nào, người ta vẫn dễ dàng bắt gặp hàng loạt bao thuốc được bày công khai sau quầy tính tiền…
Luật đã có, nhưng thực tế vẫn “nhờn”
Tại Điều 25, Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đã được Quốc hội thông qua từ năm 2013, quy định rõ: “Người chịu trách nhiệm tại điểm bán của đại lý bán buôn, đại lý bán lẻ thuốc lá phải treo biển thông báo không bán thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi; đại lý bán lẻ, điểm bán lẻ thuốc lá không được trưng bày quá một bao, một tút hoặc một hộp của một nhãn hiệu thuốc lá.”
Tuy nhiên, theo ghi nhận của phóng viên, tại Hà Nội, vi phạm trong trưng bày loại hình hàng hoá này vẫn diễn ra công khai. Ở một cửa hàng tạp hoá trên phố Trần Đăng Ninh (Hà Nội), quầy thuốc lá lớn được bố trí ngay tầm mắt người mua, trong đó trưng bày đủ loại thương hiệu cho người mua dễ dàng lựa chọn.
Chị L.T.H, chủ một tiệm tạp hoá nhỏ, chia sẻ thật lòng: “Tôi không biết quy định là không được bày nhiều, với lại nếu không trưng ra thì khách tưởng không bán. Nhiều năm nay chẳng thấy ai đến kiểm tra, nên tôi cũng không để ý nữa”.
Không chỉ các thành phố lớn, tình trạng này cũng phổ biến ở các vùng ven đô và nông thôn. Bà N.T.N, chủ quầy trà đá ở ngoại thành Hà Nội nói: “Khách ngồi uống trà đá, hút thuốc là chuyện bình thường. Không có bán thì họ qua quán khác. Tôi nghĩ trưng mấy bao ra cho dễ nhìn cũng chẳng ảnh hưởng gì”.
Những bao thuốc lá được trưng bày công khai trên quầy hàng.
Vấn đề không chỉ xuất phát từ phía người bán; phần lớn người tiêu dùng cũng thừa nhận rằng họ không hề biết việc trưng bày thuốc lá bị giới hạn về số lượng. Anh P.V.D (32 tuổi, phường Hà Đông, Hà Nội) bày tỏ: “Tôi đi mua thuốc ở đâu cũng thấy bày cả dãy như thế, tưởng bình thường. Giờ mới biết là có quy định cấm”.
Tại Việt Nam, Điều 26 Nghị định 117/2020/NĐ-CP đã quy định rõ mức phạt từ 3 - 5 triệu đồng đối với hành vi trưng bày quá số lượng hoặc quảng cáo thuốc lá. Tuy nhiên, mức xử phạt này vẫn chưa đủ sức răn đe.
Khi trưng bày trở thành “quảng cáo trá hình”
Theo các chuyên gia, việc trưng bày thuốc lá công khai không chỉ vi phạm quy định mà còn vô tình tạo ra hình thức quảng cáo ngầm, khiến sản phẩm trở nên quen thuộc, dễ tiếp cận, đặc biệt với giới trẻ.
Bên cạnh đó, việc các thương hiệu thuốc lá đều thiết kế bao bì, màu sắc bắt mắt, khi xuất hiện thường xuyên ở cửa hàng sẽ tạo hiệu ứng thị giác, khiến thanh thiếu niên tò mò và dễ thử hút thuốc - đặc biệt trong bối cảnh mạng xã hội vẫn tồn tại nhiều hình ảnh gắn thuốc lá với “phong cách” hay “trải nghiệm cá tính”.
Thực tế, theo các nghiên cứu gần đây, tỷ lệ hút thuốc ở người trưởng thành Việt Nam đã có xu hướng giảm so với các giai đoạn trước. Tuy nhiên, Việt Nam vẫn nằm trong nhóm quốc gia có tỷ lệ nam giới hút thuốc cao hàng đầu thế giới, với hệ lụy sức khỏe và kinh tế vô cùng lớn.
Mỗi năm, hàng chục nghìn ca tử vong liên quan đến các bệnh do thuốc lá gây ra, đồng thời ngân sách y tế cũng phải gánh khoản chi khổng lồ cho điều trị các bệnh như ung thư phổi, tim mạch, đột quỵ.
Do vậy, để Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đi vào cuộc sống một cách thực chất, cần có sự đồng lòng từ nhiều phía - không chỉ cơ quan quản lý, mà cả người dân và các cơ sở kinh doanh.
Khi mỗi cá nhân nhận thức đúng, mỗi điểm bán tuân thủ nghiêm, và chính quyền thực hiện giám sát hiệu quả, chúng ta mới có thể tiến gần hơn tới một môi trường không khói thuốc, nơi sức khỏe cộng đồng được đặt lên hàng đầu.
Mai Lan