Trong làn sóng hội nhập toàn cầu, khởi nghiệp đã trở thành từ khóa của thời đại, đặc biệt trong giới trẻ Việt Nam. Song để biến khát vọng thành hiện thực, cần nhiều hơn những câu chuyện truyền cảm hứng từ những doanh nhân đi trước – những người dám dấn thân, chấp nhận thử thách và chứng minh rằng người Việt hoàn toàn có thể vươn ra thế giới bằng trí tuệ và bản lĩnh của mình.
Bước chân của những người tiên phong
Trong 10 năm qua, Việt Nam đã vượt qua giai đoạn khởi nghiệp sáng tạo đầu tiên bằng cách xây dựng nền tảng cơ bản về thể chế, thiết lập các tổ chức và mạng lưới hỗ trợ, phát triển cộng đồng, thúc đẩy văn hóa khởi nghiệp sáng tạo, thu hút sự tham gia của các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, doanh nghiệp vừa và nhỏ, sự tham gia của các trường đại học, viện nghiên cứu, quỹ đầu tư…Trong bối cảnh ấy, những doanh nhân thành công, dám khởi nghiệp và đưa thương hiệu Việt ra thế giới đã trở thành nguồn cảm hứng, là ngọn lửa khích lệ thế hệ trẻ. Họ không chỉ mang đến câu chuyện cá nhân giàu tính biểu tượng, mà còn chỉ ra định hướng quan trọng cho hành trình khởi nghiệp của lớp trẻ hôm nay.
Một trong những tấm gương tiêu biểu nhất chính là doanh nhân Phạm Nhật Vượng –khởi nghiệp từ gói mì ăn liền trên đất khách Ukraina để rồi trở thành Chủ tịch Tập đoàn Vingroup, tập đoàn tư nhân đa ngành lớn nhất Việt Nam. Ít ai ngờ rằng, từ thương hiệu mì Mivina ra đời trong hoàn cảnh thiếu thốn, ông đã xây dựng nên một “đế chế” thực phẩm tại Đông Âu, chiếm lĩnh thị phần chỉ trong vài năm. Sau khi bán lại cho Nestlé, ông mang khát vọng trở về Việt Nam, khởi dựng Vingroup với tầm nhìn rộng lớn. Vingroup đã nhanh chóng trở thành biểu tượng của sự thay đổi, hiện diện trong bất động sản, y tế, giáo dục, bán lẻ, công nghệ và đặc biệt là công nghiệp ô tô điện với VinFast. Điều đáng nói hơn cả không phải là quy mô khổng lồ của Vingroup, mà chính là khát vọng toàn cầu mà ông Vượng theo đuổi. Khi quyết định đưa VinFast ra thị trường Mỹ, châu Âu và nhiều quốc gia khác, ông đã bước vào một cuộc chơi khốc liệt, đối đầu trực tiếp với những “ông lớn” trong ngành công nghiệp ô tô. Thành công của ông Vượng đến từ tầm nhìn chiến lược và khả năng chuyển đổi Vingroup từ một công ty bất động sản thành một tập đoàn toàn cầu.
Nếu câu chuyện của doanh nhân Phạm Nhật Vượng mang màu sắc khát vọng toàn cầu, thì hành trình khởi nghiệp của Nguyễn Hải Ninh – người sáng lập chuỗi quán cà phê mang thương hiệu The Coffee House – lại gần gũi và gắn bó với đời sống thường nhật. Trước khi tạo dựng nên thương hiệu The Coffee House, ông Ninh từng khởi nghiệp với Urban Station – một chuỗi cà phê dành cho giới trẻ. Cũng như bao người khác, ông cũng rơi vào tình trạng thua lỗ. Cũng khởi đầu từ mô hình quán cà phê nhỏ, song ông Ninh nhìn ra nhu cầu lớn hơn của xã hội: khách hàng không chỉ đến quán để uống cà phê, mà để tìm kiếm một trải nghiệm, một không gian kết nối. Với niềm đam mê và sự quyết tâm, ông quyết định sáng lập The Coffee House vào năm 2014 mang triết lý “ngôi nhà thứ hai” – nơi người trẻ có thể học tập, trò chuyện, sáng tạo. Sau vài năm, chuỗi quán cà phê này đã vươn lên trở thành một trong những thương hiệu mạnh trong ngành đồ uống Việt Nam.Thành công của doanh nhân Nguyễn Hải Ninh truyền tải một thông điệp quan trọng: Khởi nghiệp không nhất thiết phải bắt đầu bằng ý tưởng to tát, mà quan trọng là thấu hiểu khách hàng và xây dựng giá trị khác biệt. Trong một thị trường đầy cạnh tranh, ông chứng minh rằng yếu tố trải nghiệm và sự gắn bó cảm xúc mới là chìa khóa để phát triển bền vững. Đây là một bài học quý cho những người trẻ đang loay hoay với các mô hình kinh doanh mới.
Bên cạnh đó, nhiều gương mặt trẻ khác cũng đang chọn hướng đi khởi nghiệp gắn liền với trách nhiệm xã hội và phát triển bền vững. Trần Thị Thái Bình, một nữ doanh nhân khởi nghiệp từ nông sản sạch, đã mạnh dạn xây dựng chuỗi cung ứng nông sản hữu cơ kết hợp nền tảng công nghệ. Bằng cách kết nối trực tiếp người nông dân với người tiêu dùng, mô hình này giúp gia tăng thu nhập cho nông dân, đồng thời tạo dựng lòng tin về chất lượng sản phẩm. Câu chuyện của chị Bình không chỉ dừng lại ở những con số về sản lượng hay doanh thu, mà quan trọng hơn, nó truyền cảm hứng cho nhiều nông dân khác. Đó là niềm tin rằng làm nông nghiệp vẫn có thể giàu có, văn minh và hiện đại nếu người nông dân dám nghĩ lớn và dám đi con đường khác biệt. Giữa vùng quê Hưng Yên, Hợp tác xã Nông trại hữu cơ Thái Bình đang tỏa sáng như một minh chứng cho sự thay đổi tích cực. Từ những luống rau sạch, những chùm nho ngọt, đến nụ cười của những người lao động được tạo việc làm ổn định, tất cả hợp lại thành câu chuyện khởi nghiệp giàu cảm hứng về một người phụ nữ dám nghĩ, dám làm, dám làm giàu bằng nông nghiệp xanh.
Nhìn từ ba câu chuyện trên có thể thấy, sự đa dạng trong hành trình khởi nghiệp của doanh nhân Việt. Từ khát vọng toàn cầu, sự thấu hiểu thị trường nội địa đến trách nhiệm với cộng đồng, tất cả đều hội tụ để tạo nên bức tranh khởi nghiệp nhiều màu sắc. Điểm chung nổi bật là tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chấp nhận rủi ro và không ngừng đổi mới.
Hành trình biến ý tưởng thành hiện thực
Khởi nghiệp tại Việt Nam những năm gần đây được coi là một phong trào mạnh mẽ, lan tỏa trong nhiều lĩnh vực từ công nghệ, dịch vụ đến nông nghiệp, thương mại điện tử. Báo cáo Chỉ số hệ sinh thái khởi nghiệp toàn cầu 2025 của StartupBlink ghi nhận những chuyển biến tích cực và đột phá của ba trung tâm khởi nghiệp lớn tại Việt Nam. TP. Hồ Chí Minh lần đầu tiên lọt vào top 5 hệ sinh thái khởi nghiệp Đông Nam Á, giữ vị trí 110 toàn cầu - cao nhất từ trước đến nay. Hà Nội thăng 9 bậc, vươn lên hạng 148; trong khi Đà Nẵng gây ấn tượng mạnh với mức tăng 130 bậc, đạt hạng 766, trở thành địa phương tăng trưởng nhanh nhất cả nước. Tuy nhiên, khởi nghiệp kinh doanh chưa bao giờ là dễ dàng. Đằng sau mỗi thành công là vô vàn nỗ lực, thậm chí là những lần vấp ngã, thất bại và cả những giọt nước mắt. Thế nhưng, chính những con người dám dấn thân, dám thử thách bản thân trong thương trường đã để lại những bài học quý giá và truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ Việt Nam hôm nay.
Một điểm chung dễ nhận thấy ở những doanh nhân thành công là tất cả đều bắt đầu từ một ý tưởng – có thể nhỏ bé, có thể táo bạo – nhưng điều quan trọng nhất chính là dám hành động. Ý tưởng nếu chỉ nằm trên giấy thì mãi mãi không có giá trị, nhưng khi được hiện thực hóa thông qua khảo sát thị trường, lắng nghe phản hồi của khách hàng và điều chỉnh sản phẩm phù hợp, nó có thể trở thành nền tảng cho một doanh nghiệp bền vững. Đó là lý do nhiều doanh nhân Việt Nam luôn nhấn mạnh, “khởi nghiệp phải đi từ nhu cầu thị trường, không chỉ từ đam mê của bản thân”. Không ít startup chạy theo trào lưu, thiếu nghiên cứu thị trường, dẫn đến thất bại nhanh chóng. Một số khác bị “cuốn” vào vòng xoáy gọi vốn, mà chưa thực sự chú trọng đến giá trị cốt lõi của sản phẩm, dịch vụ. Chính vì vậy, định hướng khởi nghiệp trong kỷ nguyên mới cần được đặt ra một cách nghiêm túc và bền vững. Định hướng ấy trước hết phải dựa trên tri thức và năng lực sáng tạo. Người trẻ cần trang bị không chỉ kiến thức chuyên môn, mà cả kỹ năng quản trị, tài chính, marketing và khả năng ứng dụng công nghệ. Thứ hai, khởi nghiệp phải gắn với nhu cầu thực tiễn, giải quyết được những vấn đề của xã hội, từ môi trường, y tế, giáo dục cho đến nông nghiệp. Thứ ba, khởi nghiệp phải có tầm nhìn dài hạn, tránh chạy theo thành tích ngắn hạn hay những “cơn sốt” thị trường nhất thời.
Một yếu tố khác làm nên thành công là khả năng chấp nhận rủi ro. Kinh doanh vốn dĩ là một cuộc chơi không thể lường trước. Mỗi quyết định có thể mở ra cơ hội mới, nhưng cũng tiềm ẩn những thách thức lớn. Người khởi nghiệp giỏi không phải là người tránh né rủi ro, mà là người biết đánh giá, dự báo và chuẩn bị phương án đối phó thông minh. Chính sự tỉnh táo, bản lĩnh và linh hoạt đã giúp nhiều doanh nghiệp Việt Nam vượt qua những biến động khốc liệt của thị trường, đặc biệt trong giai đoạn dịch bệnh Covid-19. Trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp 4.0, trí tuệ nhân tạo, blockchain và thương mại điện tử đang làm thay đổi cấu trúc kinh tế toàn cầu, khởi nghiệp Việt Nam có nhiều cơ hội hơn bao giờ hết. Nhưng cơ hội chỉ trở thành thành công nếu được khai thác bằng bản lĩnh và tầm nhìn chiến lược. Người khởi nghiệp không thể giữ lối tư duy cũ kỹ. Họ phải liên tục thích nghi và đổi mới, từ sản phẩm, mô hình kinh doanh cho tới cách tiếp cận khách hàng. Thực tế cho thấy, những doanh nghiệp trẻ biết nắm bắt xu hướng công nghệ, thương mại điện tử hay chuyển đổi số thường có lợi thế cạnh tranh rõ rệt, ngay cả khi họ khởi đầu với quy mô nhỏ.
Thị trường khởi nghiệp Việt Nam cũng tiềm ẩn vô số thách thức. Đầu tiên là sự cạnh tranh khốc liệt, khi ngày càng nhiều doanh nghiệp mới xuất hiện. Không chỉ phải đối mặt với các đối thủ cùng quy mô, những startup non trẻ còn phải cạnh tranh trực diện với những tập đoàn lớn, có tiềm lực vốn và hệ thống vận hành bài bản. Thêm vào đó, bài toán vốn luôn là rào cản lớn. Không ít bạn trẻ khởi nghiệp lúng túng trong việc tiếp cận vốn ngân hàng, trong khi việc huy động từ người thân, bạn bè cũng không dễ dàng. Do đó, việc lựa chọn quy mô khởi đầu phù hợp, biết “liệu cơm gắp mắm” để vận hành doanh nghiệp một cách bền vững là yếu tố then chốt. Không kém phần quan trọng là thách thức về quản trị nhân sự và vận hành. Thu hút và giữ chân nhân tài luôn là bài toán nan giải với các doanh nghiệp mới, trong khi năng lực quản trị của nhà sáng lập thường còn hạn chế. Nhiều startup vì thiếu quy trình rõ ràng đã rơi vào tình trạng rối loạn, dù ý tưởng hay và sản phẩm tốt. Đó là lý do tại sao ngày càng nhiều doanh nghiệp trẻ ở Việt Nam lựa chọn ứng dụng các công nghệ quản lý bán hàng, quản trị nhân sự và chuỗi cung ứng để tiết kiệm chi phí, giảm sai sót và đưa ra quyết định chính xác hơn.
Con đường khởi nghiệp chưa bao giờ bằng phẳng. Bất kỳ ai cũng sẽ phải đối diện với khó khăn, thậm chí là thất bại. Nhưng thất bại không có nghĩa là dấu chấm hết, mà lại chính là bài học giúp nhà khởi nghiệp đứng vững và trưởng thành hơn. Nhiều doanh nhân từng trải qua hàng loạt thất bại, mất trắng vốn liếng, thậm chí gánh nợ, nhưng nhờ sự kiên trì, họ đã vươn lên và tạo dựng được cơ nghiệp. Trong bối cảnh đó, câu nói “Thất bại là mẹ thành công” không chỉ là triết lý mà là hiện thực mà bất cứ ai khởi nghiệp cũng phải thấm thía.
Tất cả những câu chuyện khởi nghiệp thành công tại Việt Nam đều gửi gắm một thông điệp: khởi nghiệp không chỉ là con đường đi tìm thành công cá nhân, mà còn là cách đóng góp vào sự phát triển chung của xã hội. Từ những doanh nhân dám nghĩ, dám làm, thế hệ trẻ hôm nay có thể rút ra nhiều bài học quý báu – từ biến ý tưởng thành hiện thực, rèn luyện sự kiên trì, đến quản trị rủi ro và đổi mới không ngừng. Khởi nghiệp là một hành trình gian nan, nhưng cũng đầy vinh quang. Những câu chuyện thành công của các doanh nhân đi trước sẽ luôn là nguồn cảm hứng, tiếp thêm niềm tin cho lớp trẻ. Khởi nghiệp không chỉ là hành trình cá nhân, mà còn là hành trình chung của một quốc gia. Khi mỗi bạn trẻ mang trong mình khát vọng vươn lên, khi mỗi doanh nhân thắp sáng niềm tin rằng “người Việt làm được”, đó cũng là lúc hình ảnh Việt Nam vươn mình mạnh mẽ trên bản đồ khởi nghiệp toàn cầu.
Trung Anh