Từ Hậu 'Pháo' đến Xuân Tóc Đỏ phiên bản thế kỷ 21

Nếu Vũ Trọng Phụng còn sống, hẳn ông sẽ phải ghen tị khi đời thực xuất hiện một phiên bản Xuân Tóc Đỏ nâng cấp: không học, không nghề, nhưng vẫn phất lên ngoạn mục nhờ tài đi cửa sau và bắn phá thể chế bằng những “viên đạn bọc đường”. Người đó không ai khác chính là Nguyễn Văn Hậu, hay còn gọi một cách rực rỡ: Hậu “Pháo”.

Biếm truyện về một Xuân Tóc Đỏ thời hiện đại

Sinh năm 1981, không bằng cấp, không chứng chỉ, không hồ sơ khoa bảng, Nguyễn Văn Hậubiệt danh Hậu “Pháo” bước vào đời với hành trang giản dị: vài năm chăn vịt, một giọng nói “nổ như pháo cối” và một trực giác chính trị nhạy bén đến… bất thường.

Khác với lớp thanh niên ngày ngày cày sách, ôn thi công chức, Hậu nhanh chóng hiểu ra chân lý thời đại: thay vì học thuộc luật, chỉ cần thuộc tên… Bí thư.

Khi bạn bè còn đang loay hoay học Excel, mở PowerPoint, thì ở tuổi 23, Hậu đã mở… công ty. Không kỹ sư, không kế toán, không tài sản, càng không có vốn, nhưng Hậu vẫn đủ tự tin để thành lập doanh nghiệp.

Khẩu hiệu của Hậu không phải “khởi nghiệp từ đam mê”, mà là “khởi nghiệp từ quan hệ”. Một vài cái bắt tay chiến lược, một vài hồ sơ được “chăm chút”, và một niềm tin tuyệt đối vào sức mạnh của những... phong bì đủ dày.

Chẳng bao lâu sau, cái tên Hậu “Pháo” bắt đầu được xướng lên trong các hội nghị kinh tế địa phương. Người ta gọi ông là “doanh nhân bản lĩnh, năng động”, dù không ai từng thấy ông nói về chiến lược, mô hình tài chính hay chuỗi giá trị. Thứ duy nhất Hậu phân tích thuần thục là “ai cần được biếu gì để cửa mở nhanh nhất”.

Bước ngoặt đến vào năm 2008, khi Hậu đưa Công ty Phúc Sơn “lấn sân” lĩnh vực tâm linh bằng dự án cải tạo Khu di tích Đền Hùng. Dư luận tưởng là dự án vì tổ tiên, nhưng thực chất là vở diễn kinh điển: tiếp cận lãnh đạo tỉnh Phú Thọ, “trình bày tâm nguyện” và rồi không cần đấu thầu, không cần cạnh tranh, Phúc Sơn trúng gói thầu 265 tỷ như một sứ mệnh... truyền đời. Kết quả? 17,4 tỷ đồng được “trích lại” từ nhà thầu phụ, thêm 16 tỷ từ chênh lệch vật tư,  tất cả gọn gàng chảy vào vùng xám, nơi không hồ sơ, không kiểm toán, không công lý.

Cũng trong thời gian đó, khi nhân dân đón Tết bằng bánh chưng và chè xanh, Hậu “Pháo” đón xuân bằng những phong bì đỏ thắm gửi đến các “anh em lãnh đạo”. Cựu Bí thư Ngô Đức Vượng nhận 500 triệu sau bốn lần “giao lưu thân mật”. Cựu Chủ tịch Nguyễn Doãn Khánh thì đều đặn nhận 1,5 tỷ trong ba năm. Không rượu vang, không thiệp hoa, món quà của Hậu vẫn khiến người nhận nở nụ cười... bền vững.

Năm 2010, Hậu vươn ra Vĩnh Phúc. Dự án đê tả sông Hồng đang ổn định bỗng được nâng cấp thành "khẩn cấp sạt lở" bằng một báo cáo làm giả. Nhờ đó, đấu thầu rộng rãi chuyển thành chỉ định thầu. Và người được chỉ? Dĩ nhiên là Phúc Sơn. Sau “giải ngân thủ tục”, Hậu “tri ân” 2 tỷ đồng cho Bí thư Hoàng Thị Thúy Lan, 30.000 USD cho Chủ tịch Hùng và 300 triệu cho một Phó Chủ tịch tỉnh. Ba phong bì, ba nụ cười, một thương vụ... không tì vết.

Chưa dừng lại, năm 2011, Hậu tiếp tục “Nam tiến” vào Quảng Ngãi, nơi những cái tên như Cao Khoa, Lê Viết Chữ và Đặng Văn Minh đã được kiểm chứng về độ... dễ thuyết phục. Hồ sơ tài chính được nâng khống, giấy mời thầu được biên tập lại, niềm tin thì được gói trong những phong bì dày. Kết quả: Phúc Sơn trúng gói 619 tỷ, ngân sách “bốc hơi” 93 tỷ. Ông Khoa nhận 6 tỷ + 20.000 USD, ông Minh lĩnh 200.000 USD và 10 tỷ tiêu riêng, ông Chữ cũng “ấm lòng” với 6 tỷ đồng tròn trĩnh.

Để duy trì một “hệ sinh thái chia đều” như thế, cần tầm nhìn dài hạn và một ngân sách đủ dày. Hậu có cả hai. Không cần học hóa học nhưng vẫn pha được “thuốc mê thể chế”, không cần học kinh tế nhưng biết cách khuấy đảo ngân sách, không cần đạo đức học nhưng lại hiểu sâu sắc nghệ thuật… thuyết phục quyền lực.

Từ chuồng vịt đến hội nghị cấp tỉnh, từ bánh pháo quê mùa đến đại dự án hàng nghìn tỷ, Hậu “Pháo” là minh chứng sống cho một chân lý cay đắng: không phải ai cũng cần tri thức để thành công đôi khi, chỉ cần đúng mối quan hệ và một ngón nghề đậm chất hậu kiểm.

Một huyền thoại đã được tạo ra không nhờ thành tích, mà nhờ thành thục; không nhờ lý tưởng, mà nhờ... hệ thống. Và như thế, giữa thời đại hậu Đổi mới, một Xuân Tóc Đỏ phiên bản doanh nhân đã thành hình không qua giảng đường, nhưng lại là thầy giáo của cả một thế hệ “biết điều”.

Phúc Sơn và bản hùng ca tài chính viết bằng… phong bì

Nếu có giải thưởng cho “doanh nghiệp thua lỗ nhưng vẫn tăng trưởng nhờ niềm tin hệ thống”, Tập đoàn Phúc Sơn của Nguyễn Văn Hậu, tức Hậu “Pháo” chắc chắn là ứng viên sáng giá. Khi doanh nghiệp chân chính lao đao vì vốn cạn, thị trường khó, thì Phúc Sơn vẫn đều đặn trúng những dự án ngàn tỉ chỉ nhờ một kỹ năng độc nhất: chọn đúng người để tặng quà.

Từ 2016–2020, doanh thu lao dốc, lợi nhuận âm, nhưng Phúc Sơn vẫn được chỉ định hàng loạt dự án không qua đấu thầu. Không cần tài chính, không cần công nghệ chỉ cần vài cái gật đầu đúng lúc từ những "người có tâm và tầm". Doanh nghiệp này chẳng cần tăng năng suất hay mở rộng thị trường, chỉ cần mở sổ tay… biếu xén.

Và biếu thì phải có hiệu quả. Riêng tại Vĩnh Phúc, ông chủ Phúc Sơn “tri ân” cựu Bí thư Hoàng Thị Thúy Lan 25 tỉ đồng và 1 triệu USD, “thăm hỏi” cựu Chủ tịch tỉnh bằng 20 tỉ và 1,3 triệu USD. Tại Quảng Ngãi, bộ ba quyền lực cũng được chăm sóc chu đáo với 22 tỉ đồng và 200.000 USD. Tổng cộng, Hậu đã chi ít nhất 132 tỉ đồng tiền mặt và hàng triệu USD để bôi trơn cỗ máy quyền lực.

Nhưng đằng sau những cái bắt tay “thân tình” ấy là 14 dự án bị thao túng, hồ sơ bị làm giả, đấu thầu bị vô hiệu hóa. Kết quả: hơn 1.160 tỉ đồng ngân sách bị thổi bay, chỉ để đổi lấy vài cú trúng thầu “thần tốc” của Phúc Sơn.

Chưa hết, khi bị Khánh Hòa yêu cầu nộp 12.000 tỉ nghĩa vụ tài chính bị “bỏ quên”, ông Hậu thản nhiên trả lời: “chưa đủ cơ sở pháp lý để nộp” như thể đang từ chối hóa đơn mua sắm cá nhân. Trong thế giới của Hậu “Pháo”, luật là khái niệm linh hoạt, còn lòng trung thành thì được tính theo… tỷ giá USD chợ đen.

Không chỉ tại Phúc Sơn, Hậu còn dựng nên một “vũ trụ tài chính phong bì” với các công ty vệ tinh như Thăng Long, Nam Á. Trong giai đoạn 2011–2022, hơn 1.300 lô đất được bán ra, thu 3.540 tỉ nhưng chỉ khai báo 1.400 tỉ, số còn lại “bốc hơi” như thể chưa từng tồn tại. Mọi thao tác đều gọn gàng, sạch sẽ, không dấu vết, trừ phong bì còn nóng và ngân sách còn lạnh.

Tại phiên tòa ngày 4/7/2025, Hậu bất ngờ nộp hơn 768 tỉ đồng “khắc phục hậu quả”, nâng tổng số tiền khắc phục lên trên 1.166 tỉ đồng, như một màn “trả nợ niềm tin” muộn màng. Ông cũng xin giải tỏa gần 2.300 bất động sản và 501 cây vàng bị kê biên, đồng thời nghẹn ngào “xin lỗi 40 bị cáo vì liên lụy”.

Tiếc rằng, nước mắt không rửa sạch ba tội danh: Đưa hối lộ, Vi phạm đấu thầu, và Kế toán sai phạm, với mức án đề nghị lên đến 30 năm tù.

Và không chỉ Hậu “Pháo” đơn độc trong phiên tòa. Hàng loạt cán bộ từ Phú Thọ, Quảng Ngãi, Vĩnh Phúc trong đó có hai cựu Bí thư Tỉnh ủy, hai cựu Chủ tịch UBND tỉnh cũng lần lượt hầu tòa. Một liên minh quyền – tiền được xây dựng công phu trong hơn một thập kỷ, nay lộ nguyên hình như một hệ sinh thái ăn chia có tổ chức.

Từ bi hài kịch này, điều còn lại không chỉ là những bản án, mà là một sự thật chua chát: đã có thời, chỉ cần vài chiếc phong bì và mối quan hệ đúng người, đúng lúc, người ta có thể “vẽ lại” cả bản đồ phát triển địa phương, “thiết kế” lại cả khái niệm công lý, và dùng đô la để định nghĩa… niềm tin công chúng.

Quang Anh