Sau khi tòa xử, bản án có hiệu lực pháp luật thì ngân hàng Thương mại C.P phát triển nhà ĐBSCL yêu cầu được thi hành án, phía ngân hàng cũng lựa chọn Văn phòng Thừa phát lại Hạ Long để thực hiện thay vì Chi cục Thi hành án dân sự như thường thấy.
Lần đầu tiên một văn phòng Thừa phát lại chủ trì cưỡng chế thi hành án có sử dụng lực lượng.
Lần đầu sử dụng lực lượng cưỡng chế
Trong năm 2016, các Văn phòng Thừa phát lại tại Quảng Ninh đã lập 280 vi bằng theo quy định phát luật, xử lý 7 trường hợp tranh chấp một cách hoàn thiện không có kiện tụng.
Điển hình nhất là vụ cưỡng chế ngày 25/11, trường hợp Khiếu Thị Hường vay nợ ngân hàng thương mại C.P phát triển nhà ĐBSCL (có sử dụng tài sản thế chấp) nhưng đến hạn không thực hiện theo hợp đồng nên ngân hàng kiện ra tòa.
Sau khi tòa xử, bản án có hiệu lực pháp luật thì ngân hàng yêu cầu được thi hành án, phía ngân hàng cũng lựa chọn Văn phòng Thừa phát lại Hạ Long để thực hiện thay vì Chi cục Thi hành án dân sự như thường thấy.
Trên cơ sở ý kiến của Ban Chỉ đạo Thi hành án dân sự, Văn phòng Thừa phát lại lập kế hoạch cưỡng chế, báo cáo Cục trưởng Cục Thi hành án dân sự, kèm theo hồ sơ thi hành án để Cục trưởng Cục Thi hành án dân sự xem xét, phê duyệt kế hoạch cưỡng chế và ra quyết định cưỡng chế thi hành án. Sau đó đã được Cục trưởng Cục Thi hành án dân sự tỉnh Quảng Ninh phê duyệt kế hoạch và ra Quyết định cưỡng chế thi hành án giao tài sản cho người mua được tài sản bán đấu giá số 02/QĐ-CTHADS ngày 19/9/2016.
Sau khi được đại diện Văn phòng Thừa phát lại Hạ Long đề nghị tự nguyện giao tài sản cho bà Ngô Thị Xô (là người mua được tài sản trưng đấu giá), bà Khiếu Thị Hường đã thực hiện nghĩa vụ của mình. Tất cả các nội dung làm việc đều được lập biên bản có chữ ký của các bên liên quan và sẽ được Văn phòng Thừa phát lại Hạ Long báo cáo về Cục thi hành án dân sự.
Buổi cưỡng chế được thực hiện dưới sự chứng kiến, phối hợp của 18 cơ quan, đoàn thể gồm đại diện Viện kiểm sát, công an, quân đội, phòng ban chuyên môn của TP Hạ Long, đại diện đoàn thể như phụ nữ, Mặt trận Tổ quốc…
Khá đặc biệt, đây là lần đầu tiên buổi cưỡng chế thi hành án do Văn phòng Thừa phát lại chủ trì mà có sử dụng lực lượng.
Giá trị cụ thể của Thừa phát lại
Ông Bùi Văn Kha, Trưởng văn phòng Thừa phát lại Hạ Long chia sẻ, mặc dù ra đời khoảng 3 năm nay nhưng Chế định Thừa phát lại vẫn còn tương đối lạ lẫm với người dân, doanh nghiệp, và với cả người hành nghề luật.
Sự ra đời của các Văn phòng Thừa phát lại là một yêu cầu cấp thiết, góp phần thực hiện chủ trương cải cách hành chính nói chung và cải cách tư pháp nói riêng đúng với đường lối của Đảng, pháp luật Nhà nước. Với phương châm “Tuân thủ pháp luật, đem lại lợi ích đến mọi người”, các Văn phòng Thừa phát lại trên địa bàn tỉnh đi vào hoạt động không chỉ phù hợp, bảo vệ quyền, lợi ích chính đáng của các tổ chức xã hội, nhân dân trên địa bàn mà còn đáp ứng nhu cầu cấp thiết phát triển của xã hội, phù hợp với xu thế hội nhập của đất nước.
Theo quy định tại Nghị định 61/2009/NĐ-CP ngày 24.7.2009 của Chính phủ, thì Thừa phát lại hiện nay có các quyền: Thực hiện việc tống đạt theo yêu cầu của tòa án hoặc cơ quan thi hành án dân sự; Lập vi bằng (lập các biên bản có giá trị pháp lý như: biên bản xác minh tài sản, biên bản hiện trạng nhà…); Xác minh điều kiện thi hành án; Trực tiếp tổ chức thi hành các bản án, quyết định của tòa án theo yêu cầu của đương sự (trừ các bản án, quyết định liên quan đến thu tiền, tài sản cho ngân sách nhà nước).
Trong các quyền của Thừa phát lại, vi bằng là một công việc tương đối mới và gần giống với hoạt động công chứng, nhưng rộng hơn. Nếu công chứng chỉ chứng nhận tính xác thực, tính hợp pháp của hợp đồng, giao dịch… bằng văn bản, thì lập vi bằng là việc Thừa phát lại lập văn bản trong đó ghi nhận sự kiện, hành vi được dùng làm chứng cứ trong xét xử và trong các quan hệ pháp lý khác.
Tuy nhiên, do hầu hết các công việc Thừa phát lại được làm đều đang có cơ quan nhà nước có thẩm quyền thực hiện, nên người dân chưa quen nhìn nhận, tin tưởng và sử dụng dịch vụ này để bảo vệ các quyền, lợi ích hợp pháp và nghĩa vụ cá nhân, tổ chức của mình.
Để hiểu rõ hơn công việc của Thừa phát lại, lấy ví dụ, ông A. kiện ông B. ra tòa, tòa thụ lý và gửi giấy cho ông B. để thông báo về vụ kiệ. Nếu gửi qua bưu điện, không loại trừ trường hợp ông B nói không nhận được. Nhưng thông báo này cũng không thể giao cho các cơ quan hành chính nhà nước vì đây không phải là chuyện hành chính nhà nước.
Thế là nảy sinh nhu cầu một nhân vật chuyên làm các công việc như "Thông báo, giao nhận các văn bản theo yêu cầu của Tòa án, cơ quan thi hành án dân sự" và đó là lý do ra đời Thừa phát lại.
Hay một ví dụ khác cho thấy cần có một bên thứ ba ghi nhận một cách khách quan: Ông A. và bà B. ly dị, nhưng ông A. không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ nuôi con, mà bà B. khó lòng nhờ chính quyền địa phương vì đó là chuyện dân sự, bà phải cậy nhờ một Thừa phát lại lập "vi bằng", tức "văn bản do Thừa phát lại lập, ghi nhận sự kiện, hành vi được dùng làm chứng cứ trong xét xử và trong các quan hệ pháp lý khác".
Đây là hai ví dụ cụ thể nhất trong bốn công việc chủ yếu mà Thừa phát lại được quyền làm. Hai công việc còn lại là "Xác minh điều kiện thi hành án theo yêu cầu của đương sự" và "Trực tiếp tổ chức thi hành án các bản án, quyết định của Tòa án theo yêu cầu của đương sự".
Tất cả những ví dụ trên cho thấy sự đóng góp cần thiết cho một xã hội phát triển của Thừa phát lại, theo những chuyên gia nghiên cứu chế định này, thì Thừa phát lại đã xác lập được một kênh mới trong việc tạo lập chứng cứ, vừa giúp cho người dân, vừa làm phong phú nguồn chứng cứ cho tòa án, cho cơ quan nhà nước khi xem xét các vụ việc có tranh chấp dẫn đến giảm thiểu tối đa về cả nhân sự lẫn chi phí nhà nước. Giúp cho người dân chủ động bảo vệ quyền lợi của mình, đây là những giá trị khá lớn của Thừa phát lại.