Đằng sau lời mời “vay 0% lãi suất” là hàng loạt phí ẩn, điều khoản mập mờ và chiêu đòi nợ kiểu khủng bố tinh thần. Nhiều người chỉ định vay vài triệu nhưng nhanh chóng rơi vào vòng xoáy nợ chồng nợ, bị trừ phí vô lý và xâm phạm dữ liệu cá nhân. App vay “0%” đang trở thành chiếc bẫy tài chính nguy hiểm nhắm vào người trẻ và những người cần tiền gấp.
“0% lãi suất” nhưng ẩn nhiều nguy hiểm
Trong vài năm gần đây, thị trường tài chính cá nhân tại Việt Nam chứng kiến sự bùng nổ của hàng loạt ứng dụng (app) cho vay tiêu dùng nhanh, phủ sóng khắp Facebook, TikTok, Instagram và các nhóm kín trên Telegram, Zalo. Những app này dùng khẩu hiệu bắt mắt như “vay 0% lãi suất”, “duyệt hồ sơ trong 5 phút”, “giải ngân trong ngày”, nhắm thẳng vào sinh viên, người lao động tự do, công nhân, nhân viên văn phòng thu nhập trung bình, nhóm thường xuyên có nhu cầu chi tiêu gấp và ít kinh nghiệm tài chính.
Các app thường chào mời khoản vay nhỏ 1-10 triệu đồng, không cần chứng minh thu nhập, chỉ yêu cầu CMND, số điện thoại và tài khoản ngân hàng. Quy trình nhanh gọn khiến nhiều người dễ dàng tiếp cận, đặc biệt là sinh viên và người trẻ, những người nghĩ rằng “vay thử lần đầu miễn phí cũng không sao”.
Nhưng đằng sau con số “0%” lại là hệ thống phí ẩn tinh vi: phí quản lý, phí bảo hiểm, phí duy trì, phí xử lý hồ sơ… được ghi bằng chữ nhỏ hoặc lồng ghép trong điều khoản dài hàng chục trang. Nhiều nạn nhân chỉ biết mình bị trừ phí khi nhận số tiền giải ngân thấp hơn cả triệu đồng so với mức đã đăng ký.
Chị H. vay thử 3 triệu đồng trên app quảng cáo "0% lãi suất trong 7 ngày", tuy nhiên số tiền chị nhận chỉ là 2,1 triệu đồng sau khi trừ hàng loạt phí.
Không ít trường hợp được báo chí ghi nhận đã rơi vào vòng xoáy nợ nần chỉ vì tin vào quảng cáo “vay miễn phí”. Chị H., 27 tuổi, nhân viên bán hàng tại Hà Nội kể rằng chị vay thử 3 triệu đồng vì app quảng cáo “0% lãi suất trong 7 ngày”. Tuy nhiên, ngay khi giải ngân, số tiền chị nhận chỉ là 2,1 triệu đồng sau khi trừ hàng loạt loại phí.
Đến hạn trả, nhân viên thu hồi gọi hơn 20 cuộc mỗi ngày, liên tục dọa nạt và yêu cầu chị chuyển lại 3,9 triệu đồng, bao gồm “phí trễ hạn” và “phí dịch vụ bổ sung”. Không kịp xoay tiền, chị buộc phải vay thêm một app khác để trả nợ, bắt đầu chuỗi vay chồng vay kéo dài nhiều tháng.
Em Ngô Thị Hương (sinh viên năm thứ hai, một trường đại học trên địa bàn Hà Nội), cho biết vì cần 2 triệu đồng để đóng học phần, em vay qua một app trên TikTok. App yêu cầu cấp quyền truy cập danh bạ, ảnh và micro, lý do “xác minh chống gian lận”. Hai tuần sau, khi em chậm trả do chờ gia đình gửi tiền, nhân viên thu hồi gọi đến cả bạn cùng lớp, thậm chí gửi hình ảnh của em bị cắt ghép vào các nội dung phản cảm để gây áp lực. Sinh viên này cho biết cảm giác “sốc, xấu hổ và hoảng loạn đến mức mất ngủ nhiều ngày”.
Một trường hợp khác, anh P., công nhân tại (Phủ Lý, Ninh Bình), vay 4 triệu đồng qua một app lạ được quảng cáo rầm rộ trên Facebook. Chỉ ba ngày sau khi đến hạn thanh toán, số tiền nợ bị đẩy lên 8 triệu đồng. Nhóm đòi nợ thậm chí gọi điện cho quản đốc và đồng nghiệp của anh, gây ảnh hưởng đến công việc và uy tín cá nhân. Anh P. cho biết: “Chỉ vì thiếu tiền đóng viện phí cho con mà tôi suýt đánh đổi cả công việc. Mỗi ngày nhận vài chục cuộc gọi đe dọa, chỉ muốn buông xuôi”.
Những câu chuyện trên cho thấy thủ đoạn của nhiều app vay “0% lãi suất” không dừng lại ở việc thu phí cao mà còn xâm phạm nghiêm trọng đời sống riêng tư của người vay. Các app thu thập danh bạ, ảnh, video, quyền truy cập camera và micro, tạo nên rủi ro lộ lọt dữ liệu dẫn tới quấy rối, tống tiền hoặc bêu xấu trên mạng.
Công an nhiều địa phương, như Hà Nội, Hải Phòng, TP.HCM và Đà Nẵng, đã từng triệt phá các đường dây cho vay qua app trá hình, thu giữ hàng trăm thiết bị, sim rác và dữ liệu thông tin cá nhân của hàng chục nghìn người. Điểm chung của các đường dây này là sử dụng mô hình vận hành xuyên biên giới, máy chủ ở nước ngoài và đội ngũ thu hồi nợ được huấn luyện theo kiểu “khủng bố tinh thần”.
Hình thức vay này càng nguy hiểm khi đánh đúng tâm lý “cần tiền gấp” và “vay thử cho tiện” của người trẻ. Một lần bất cẩn bấm vào đường link quảng cáo hoặc tải một ứng dụng thiếu kiểm chứng có thể khiến người dùng đối mặt với rủi ro tài chính, đe dọa, bôi nhọ hoặc mất an toàn dữ liệu.
Rủi ro pháp lý
Các chuyên gia tài chính và pháp lý nhận định rằng “0% lãi suất” trên các app vay tiêu dùng chỉ là một khẩu hiệu tiếp thị được thiết kế để đánh vào tâm lý cần tiền nhanh của người dùng.
Theo bà Nguyễn Thị Minh, chuyên gia tài chính cá nhân tại Hà Nội, phần lớn người vay chỉ nhìn thấy con số 0% trên quảng cáo nhưng lại không được giải thích rõ về hàng loạt khoản phí kèm theo. Khi mở hợp đồng, họ mới phát hiện phí dịch vụ, phí quản lý hồ sơ, phí tư vấn và đặc biệt là phí phạt trả chậm đều được liệt kê với mức rất cao. Chỉ cần trễ hạn một ngày, lãi phạt có thể đội lên gấp nhiều lần, khiến khoản vay nhỏ ban đầu trở thành gánh nặng lớn và khó kiểm soát.
Ở khía cạnh an toàn thông tin, chuyên gia an ninh mạng Nguyễn Minh Đức cảnh báo nhiều ứng dụng cho vay đang núp bóng công ty tài chính hợp pháp để tạo niềm tin cho người dùng. Những app này thường đưa ra lời hứa giải ngân nhanh, thủ tục đơn giản và lãi suất 0 đồng, nhưng thực tế lại trừ phí ngay khi giải ngân hoặc cài cắm “phí kỹ thuật” khiến số tiền nhận được thấp hơn rất nhiều so với khoản vay.
Nghiêm trọng hơn, việc yêu cầu truy cập danh bạ, hình ảnh và dữ liệu cá nhân khiến người vay trở nên bị động và dễ bị đe dọa khi chậm trả nợ. Theo ông Đức, đây là nguyên nhân khiến không ít người rơi vào trạng thái căng thẳng, lo sợ vì bị gọi điện quấy rối liên tục.
Ở góc độ pháp lý, chuyên gia Nguyễn Văn Tiến cho rằng phần lớn tranh chấp liên quan đến app vay bắt nguồn từ hợp đồng thiếu minh bạch và không tuân thủ quy định pháp luật.
Ngày càng xuất hiện nhiều các app cho vay 0%.
Nhiều ứng dụng không đăng ký kinh doanh dịch vụ cho vay, không chịu quản lý của Ngân hàng Nhà nước và không công bố rõ pháp nhân đứng sau. Khi gặp rủi ro, người vay không biết phải khiếu nại ở đâu và thường không đủ căn cứ pháp lý để bảo vệ quyền lợi. Đây chính là lý do nhiều khoản vay vài triệu đồng bị đẩy lên gấp hai, gấp ba chỉ sau vài tuần vì mức phí và lãi phạt bất hợp lý.
Các chuyên gia cho biết vòng xoáy nợ này không còn là hiện tượng lẻ tẻ. Rất nhiều sinh viên, lao động trẻ và người thu nhập thấp đã phải vay thêm lần hai, lần ba chỉ để trả khoản vay đầu tiên. Khi nợ cũ chưa trả xong, nợ mới lại kéo đến, tạo ra chuỗi nợ chồng nợ khó thoát. Áp lực tài chính kéo dài dẫn đến căng thẳng tâm lý, ảnh hưởng trực tiếp đến học tập, công việc và các mối quan hệ gia đình, thậm chí một số trường hợp còn phải cầm cố tài sản hoặc vay nóng bên ngoài để tạm thời “bịt lỗ”.
Để tránh rơi vào bẫy, các chuyên gia khuyến cáo người dân chỉ nên vay từ các tổ chức tín dụng được cấp phép bởi Ngân hàng Nhà nước hoặc các định chế tài chính uy tín có công bố đầy đủ thông tin pháp lý. Người vay cần đọc kỹ hợp đồng, đặc biệt là các điều khoản liên quan đến phí phạt, cách tính lãi, thời hạn trả nợ và trách nhiệm kèm theo.
Việc hạn chế tối đa cấp quyền truy cập danh bạ, ảnh, dữ liệu cá nhân cho ứng dụng là vô cùng quan trọng nhằm tránh bị lợi dụng để tạo áp lực. Bên cạnh đó, người dùng nên chủ động lưu giữ chứng từ thanh toán, trả nợ đúng hạn và cân nhắc kỹ lưỡng khả năng tài chính trước khi quyết định vay, nhất là đối với các khoản chi tiêu không thực sự cần thiết.
Nhìn chung, các khoản vay “0% lãi suất” không phải là con đường tài chính dễ dàng mà nhiều người lầm tưởng. Trong bối cảnh công nghệ số phát triển mạnh mẽ, sự hiểu biết, tỉnh táo và lựa chọn kênh vay uy tín chính là lá chắn quan trọng giúp người dân tự bảo vệ mình trước những chiếc bẫy tài chính được thiết kế tinh vi.
Quang Anh