Vì sao giải ngân gói 120.000 tỷ đồng xây nhà ở xã hội còn chậm?

Bộ Xây dựng cho biết đến nay gói tín dụng 120.000 tỷ đồng giải ngân được 1.344 tỷ đồng, trong đó có 1.295 tỷ đồng cho các chủ đầu tư vay, 49 tỷ đồng cho người mua nhà vay.

Khó khăn về nguồn vốn, tiến độ triển khai chậm

Bộ Xây dựng vừa báo cáo Thủ tướng Chính phủ về tiến độ đề án triển khai đầu tư xây dựng ít nhất 1 triệu căn hộ nhà ở xã hội giai đoạn 2021 - 2030. Trong đó, thông tin đáng lưu ý là về tiến độ giải ngân gói 120.000 tỷ đồng.

Theo Bộ Xây dựng, đến nay đã giải ngân được 1.344 tỷ đồng, trong đó có 1.295 tỷ đồng cho các chủ đầu tư vay, 49 tỷ đồng cho người mua nhà vay. Việc giải ngân gói tín dụng 1200.000 tỷ còn chậm bởi còn ít ngân hàng tham gia.

Hiện, ngoài 4 ngân hàng quốc doanh (Vietcombank, BIDV, Vietinbank, Agribank) mới chỉ có thêm 4 ngân hàng thương mại khác (TPBank, VPBank, MBBank, Techcombank) tham gia chương trình.

Một số chủ đầu tư không đủ điều kiện về cho vay như không đảm bảo điều kiện dư nợ tín dụng, không có tài sản khác để thế chấp, chủ đầu tư làm nhà ở xã hội được miễn tiền sử dụng đất nên không đủ điều kiện thế chấp…

Bên cạnh đó, gói tín dụng này áp dụng vay lãi suất còn cao, trong đó 8%/năm với chủ đầu tư và 7,5% với người mua nhà. Thời gian ưu đãi ngắn với 3 năm chủ đầu tư và 5 năm với người mua nhà chưa thực sự thu hút người vay.

Bởi vậy, Bộ Xây dựng kiến nghị Ngân hàng Nhà nước chỉ đạo khuyến khích các ngân hàng khác tham gia gói 120.000 tỷ đồng và xem xét giảm lãi suất và nâng thời hạn cho vay đối với gói tín dụng này.

Cũng trong báo cáo gửi Thủ tướng Chính phủ, Bộ Xây dựng chỉ ra một số vấn đề còn tồn tại như việc triển khai xây dựng nhà ở xã hội còn chậm so với chỉ tiêu đề ra. Tính đến giữa tháng 7, cả nước có 79 dự án xây xong với gần 40.700 căn, đạt 10% chỉ tiêu đến 2025. Ngoài ra, 128 dự án khởi công, dự kiến cung ứng gần 112.000 căn nhà ở xã hội.

Tổng số lượng căn nhà ở xã hội được khởi công và hoàn thành đến nay đạt gần 36% mục tiêu đến năm 2025. Một số địa phương có tỷ lệ xây nhanh và vượt chỉ tiêu như Khánh Hòa (104%), Thanh Hóa (74%), Hậu Giang (53%), Bình Thuận (37%)... Nhiều địa phương cũng tích cực thu hút đầu tư vào các dự án nhà ở xã hội như Bắc Ninh (16 dự án), Thanh Hóa (10), Hải Phòng (9), Đồng Nai (8)...

Trong đó, tại hai đô thị loại đặc biệt là Hà Nội và TP HCM, việc xây nhà ở xã hội chưa đạt tới 40% chỉ tiêu. Cụ thể, Hà Nội phải xây 18.700 căn đến 2025, nhưng mới có 3 dự án được khởi công (1.700 căn) và 5 dự án xây dựng xong, với 5.200 căn, đạt gần 37% mục tiêu.

Ngoài ra, một số địa phương có nhu cầu về nhà ở xã hội cao nhưng chưa có dự án hoàn thành như Thái Nguyên, Ninh Bình, Nam Định, Thừa Thiên Huế, Vĩnh Long, Bến Tre, Bạc Liêu, Cà Mau.

Để đạt được mực tiêu của Đề án "Đầu tư xây dựng ít nhất 1 triệu căn hộ nhà ở xã hội cho đối tượng thu nhập thấp, công nhân khu công nghiệp giai đoạn 2021 - 2030", Bộ Xây dựng kiến nghị Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo các bộ, ngành Trung ương và các địa phương tiếp tục quan tâm, phối hợp chặt chẽ, quyết tâm triển khai và hoàn thành các mục tiêu của Đề án trong năm 2024 và các năm tiếp theo.

Nguyên nhân do đâu?

Ngân hàng Nhà nước cho biết thực hiện chỉ đạo của Chính phủ tại Nghị quyết 33/NQ-CP ngày 11/03/2023 về tháo gỡ và thúc đẩy thị trường bất động sản phát triển an toàn, lành mạnh, bền vững, Ngân hàng Nhà nước đã chỉ đạo các ngân hàng thương mại triển khai Chương trình tín dụng 120.000 tỷ đồng, trong đó chủ lực là 4 ngân hàng thương mại nhà nước (Agribank, BIDV, Vietcombank, Vietinbank).

Theo đó, chương trình được thực hiện hoàn toàn bằng nguồn vốn huy động của người gửi tiền của các ngân hàng thương mại, việc cho vay được thực hiện theo các quy định của pháp luật hiện hành về cho vay. Đến tháng 6/2024, các ngân hàng thương mại đã giải ngân 1.344 tỷ đồng, tăng 646,67% so với cuối năm 2023.

Mặc dù vậy, Ngân hàng Nhà nước đánh giá tiến độ giải ngân vẫn chậm do nhiều nguyên nhân, trong đó nguyên nhân lớn nhất là do nguồn cung nhà ở xã hội còn hạn chế. Đến nay, cả nước mới có 34/63 tỉnh, thành phố công bố danh mục dự án nhà ở xã hội với tổng cộng 78 dự án; một số dự án gặp vướng mắc về mặt pháp lý (về thủ tục về đầu tư, đất đai,...). Ngoài ra, theo báo cáo của một số địa phương, đa số người dân trên địa bàn thuộc khu vực nông thôn, có thu nhập thấp hoặc đối với công nhân trong các khu công nghiệp không có nhu cầu ở dài hạn nên không có nhu cầu mua nhà ở xã hội, chỉ có nhu cầu thuê nhà ở xã hội...

Về vấn đề ưu đãi lãi suất của gói tín dụng 120.000 tỷ đồng, Ngân hàng Nhà nước nhấn mạnh đây là chương trình được thực hiện hoàn toàn bằng nguồn vốn huy động của người gửi tiền của các ngân hàng, không dùng vốn ngân sách Nhà nước vì vậy không thể có tính ưu đãi về lãi suất như chương trình sử dụng nguồn vốn từ ngân sách Nhà nước, mặt khác đối tượng mua nhà ở xã hội cũng không phải người nghèo. 

Tuy nhiên, Ngân hàng Nhà nước cho biết đã tích cực triển khai nhiều giải pháp để giảm mặt bằng lãi suất cho vay. Cụ thể, đã 4 lần công bố lãi suất áp dụng đối với Chương trình (theo hướng giảm dần qua các kỳ công bố). Hiện, mức lãi suất cho vay của các ngân hàng thương mại áp dụng đối với khách hàng là chủ đầu tư dự án ở mức 7%/năm và đối với khách hàng là người mua nhà tại dự án ở mức 6,5%/năm (áp dụng từ ngày 01/07/2024 đến hết ngày 31/12/2024).

Như vậy, lãi suất áp dụng đối với Chương trình 120.000 tỷ đồng đã giảm 1%/năm so với kỳ 1/1/2024-30/06/2024 và giảm gần 2%/năm so với thời điểm bắt đầu triển khai Chương trình.

Thực hiện chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, tại phiên họp Chính phủ thường kỳ ngày 5/8/2024, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước đã báo cáo và được Chính phủ đồng ý đề xuất điều chỉnh nội dung Chương trình theo hướng nâng mức giảm lãi suất cho vay đối với người mua nhà từ 2% lên 3% trong 5 năm đầu, 5 năm tiếp theo thấp hơn 1% đến 2%, so với lãi suất cho vay bình quân trung dài hạn VND của 4 ngân hàng thương mại nhà nước. Đồng thời, đổi tên chương trình thành Chương trình cho vay nhà ở xã hội từ nguồn lực của ngân hàng thương mại.

Theo Ngân hàng Nhà nước do đây là chương trình được thực hiện hoàn toàn bằng nguồn vốn huy động của người gửi tiền của các ngân hàng thương mại nên việc cho vay được thực hiện theo các quy định của pháp luật hiện hành về cho vay.

Theo quy định tại Thông tư 39/2016/TT-NHNN ngày 30/12/2016 quy định về hoạt động cho vay đối với khách hàng của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài (và các văn bản sửa đổi, bổ sung) thì tổ chức tín dụng chịu trách nhiệm kiểm tra, giám sát việc sử dụng vốn vay đảm bảo vốn vay được sử dụng đúng mục đích. Ngân hàng Nhà nước (Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng) thực hiện thanh tra, giám sát hoạt động của tổ chức tín dụng theo quy định, trong đó có giám sát về tình hình cấp tín dụng của tổ chức tín dụng (bao gồm cả việc cho vay của các NHTM đối với các tổ chức, cá nhân theo Chương trình 120.000 tỷ đồng). Ngân hàng Nhà nước cho biết sẽ tiếp tục theo dõi sát sao tình hình triển khai Chương trình 120.000 tỷ thông qua báo cáo định kỳ của các ngân hàng thương mại về kết quả giải ngân Chương trình.

Hồng Quang