Vì sao Xi măng miền Trung kêu cứu?

Tháng 6, Thanh tra Bộ Xây dựng kiến nghị UBND tỉnh Quảng Ngãi tập trung thực hiện các giải pháp để khẩn trương đưa Nhà máy Xi măng Đại Việt – Dung Quất (của Công ty CP Xi măng Miền Trung) vào hoạt động, giảm thiểu tối đa thiệt hại cho DN và phần vốn góp của Nhà nước. Nay, dự án vẫn chưa thể đi vào hoạt động – khiến chủ đầu tư liên tục kêu cứu UBND tỉnh.

Nỗ lực sửa sai

Tháng 1/2018, Phó Thủ tướng Thường trực Trương Hòa Bình chủ trì cuộc họp giải quyết một số vấn đề liên quan đến Nhà máy xi măng Đại Việt – Dung Quất thuộc Công ty CP Xi măng Miền Trung tại tỉnh Quảng Ngãi. Kết luận cho thấy: Nhà máy nghiền xi măng Đại Việt – Dung Quất được triển khai xây dựng từ tháng 8.2005 và đưa vào sử dụng từ tháng 6/2012.

Tuy nhiên, khi quy hoạch, phê duyệt dự án, UBND tỉnh Quảng Ngãi chưa đánh giá hết ảnh hưởng về môi trường khi có khu dân cư tồn tại trong KCN Dung Quất; các sở, ngành của tỉnh chưa kịp thời tham mưu, đề xuất để có phương án phù hợp theo quy định Luật Bảo vệ môi trường 2005.

Để giải quyết dứt điểm kiến nghị của người dân sinh sống trong KCN và đảm bảo đời sống ổn định, lâu dài của nhân dân, không bị ảnh hưởng bởi KCN, cần có giải pháp trước mắt cũng như lâu dài.

Phó Thủ tướng Thường trực Trương Hòa Bình chỉ đạo: Bộ Xây dựng chỉ đạo Tổng công ty Công nghiệp xi măng Việt Nam yêu cầu Công ty CP Xi măng miền Trung khắc phục, cải tiến thiết bị, nâng cấp công nghệ xử lý môi trường tại nhà máy, đảm bảo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải công nghiệp sản xuất xi măng QCVN 23:2009/BTNMT và các quy định khác có liên quan, tiến hành quan trắc môi trường… Trên cơ sở đó, đề nghị UBND tỉnh Quảng Ngãi cấp giấy chứng nhận hoàn thành công trình, biện pháp bảo vệ môi trường để nhà máy hoạt động; báo cáo Thủ tướng kết quả thực hiện trước ngày 1/5/2018.

Ngày 13/6/2018, Văn phòng Chính phủ có văn bản 5579/VPCP-V.I về việc khắc phục, xử lý môi trường tại nhà máy xi măng Đại Việt – Dung Quất. Tháng 2/2019, Công ty Xi măng miền Trung cho biết đã hoàn thành việc khắc phục, cải tiến thiết bị, nâng cấp công nghệ xử lý môi trường tại Nhà máy, đã được Cục Môi trường Miền Trung & Tây Nguyên chù trì phối hợp các ban ngành tỉnh Quảng Ngãi kiểm tra xác nhận.

Tới ngày 10/7/2018, Công ty đã báo cáo UBND tỉnh kế hoạch 86/KH-XMMT và văn bản 87/BC-XMMT đề nghị UBND tỉnh có ý kiến chỉ đạo để Công ty vận hành thử nghiệm và tổ chức quan trắc môi trường.

Ngày 25/7/2018, Công ty báo cáo tỉnh Quảng Ngãi văn bản 95/BC-XMMT về việc kêu cứu của mình. Ngày 25/9/2018, Bộ Xây dựng có văn bản đề nghị tỉnh Quảng Ngãi xem xét, giải quyết tháo gỡ các nội dung kiến nghị của Xi măng Miền Trung tại các văn bản trước đó…

Tuy nhiên, theo Công ty này phản ánh trong văn bản ngày 18/2/2019, UBND tỉnh chưa có ý kiến chỉ đạo về việc công bố lộ trình, kế hoạch, phương án di dời dân; tuyên truyền, vận động các hộ dân nên người dân vẫn dựng lều bạt trước cổng Nhà máy ngăn cản hoạt động của Công ty và Công ty không thể vận hành thử nghiệm và tổ chức quan trắc môi trường.

Đáng chú ý, tại văn bản 293/VPCP-V.I ngày 10/1/2019, Phó Thủ tướng Thường trực Trương Hòa Bình tiếp tục có ý kiến chỉ đạo: “Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi tiếp tục thực hiện nghiêm túc chỉ đạo của Phó Thủ tướng Thường trực Trương Hòa Bình tại Thông báo 45/TB-VPCP ngày 31/1/2018 và văn bản 5579/VPCP-V.I ngày 13/6/2018 của Văn phòng Chính phủ; công bố lộ trình, kế hoạch, phương án di dời dân; tuyên truyền, vận động các hộ dân không cản trở để Nhà máy xi măng Đại Việt – Dung Quất vận hành chạy thử, quan trắc môi trường, xác nhận hoàn thành công trình, biện pháp bảo vệ môi trường theo quy định của pháp luật”.

Vẫn gặp khó vì chỉ đạo “định tính” của Sở Tài nguyên Môi trường?

Ở văn bản ngày 18/2/2019 của Xi măng miền Trung, Công ty này cho biết tình cảnh hết sức khó khăn của mình. Cụ thể, Công ty phải dừng hoạt động sản xuất quá dài ngày do người dân ngăn cản. Hậu quả là: toàn bộ người lao động của Công ty bị mất việc làm, đời sống của cán bộ, người lao động vô cùng khó khăn; tài chính của Công ty tính đến hết năm 2018 theo báo cáo kiểm toán đã bị lỗ lũy kế 135,5 tỷ đồng; Công ty không có tiền để trả nợ, một số ngân hàng và các nhà cung cấp đã khởi kiện Công ty, nguy cơ Công ty bị phá sản…

Tình thế khó khăn lại được Công ty kêu tới UBND tỉnh Quảng Ngãi trong Báo cáo 97/BC-XMMT ngày 14/10 mới đây.

Theo Xi măng Miền Trung, thời gian qua, BQL KKT Dung Quất và các KCN Quảng Ngãi đã xây dựng phương án, kế hoạch, lộ trình di dời dân; hệ thống chính trị của huyện Bình Sơn đã vận động, tuyên truyền và công bố ý kiến chỉ đạo của cấp trên. Một số người dân ngăn cản hoạt động của Công ty đã nhận hành vi vi phạm, ăn năn hối hận, viết cam kết không tái phạm.

Tuy nhiên, Xi măng Miền Trung đánh giá, ý kiến chỉ đạo của Sở TN&MT tại văn bản 4419/STNMT-CCBVMT ngày 27/9/2019 là “rất định tính”, không có căn cứ rõ ràng, thiếu quan tâm đến việc thực hiện ý kiến chỉ đạo của Chính phủ và UBND tỉnh Quảng Ngãi.

Việc chỉ đạo Công ty CP Xi măng Miền Trung không được vận hành thử nghiệm khi chưa có sự “đồng thuận” của người dân có thể làm cho người dân hiểu không đúng, vô tình châm ngòi cho một số người dân tiếp tục lấy lý do ngăn cản hoạt động của Nhà máy. Như vậy, Công ty không thể vận hành thử nghiệm, tổ chức quan trắc môi trường, buộc phải đóng cửa Nhà máy và chờ đợi không biết đến khi nào.

Từ đây, Công ty kêu cứu, đề nghị UBND tỉnh Quảng Ngãi. Trong đó có nội dung đề nghị tỉnh: Có ý kiến chỉ đạo cụ thể cho phép Công ty được vận hành thử nghiệm và tổ chức quan trắc môi trường theo ý kiến chỉ đạo của Chính phủ, Cục Môi trường Miền Trung & Tây Nguyên, thời gian đề nghị trong quý IV/2019.

Từ tháng 5.2015 đến nay đã 53 tháng Nhà máy phải dừng hoạt động và từ tháng 7/2018 đã 15 tháng sau khi Công ty hoàn thành khắc phục, cải tiến thiết bị, nâng cấp công nghệ xử lý môi trường tại Nhà máy. Công ty đã 6 lần báo cáo đề nghị được vận hành thử nghiệm và tổ chức quan trắc môi trường theo ý kiến chỉ đạo của Chính phủ, Bộ Xây dựng, Cục Môi trường Miền Trung & Tây Nguyên nhưng chưa được giải quyết. Việc phải chuẩn bị, sửa chữa bảo dưỡng thiết bị nhiều lần mà Nhà máy vẫn phải hoạt động quá dài ngày dẫn đến hàng trăm người lao động bị mất việc làm, gây thiệt hại quá lớn cho DN và vốn góp của Nhà nước.

Lương Nguyên