Việt Nam hướng tới top 30 toàn cầu về đổi mới sáng tạo

Tại Hội thảo công bố Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) 2025, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng khẳng định: Việt Nam đã bước vào giai đoạn phải coi tài sản trí tuệ là trụ cột chiến lược để phát triển quốc gia. Mục tiêu lọt vào top 30 GII trong 5–10 năm tới đòi hỏi sự chuyển đổi đồng bộ từ thể chế, hạ tầng, nhân lực đến tư duy thị trường hóa sở hữu trí tuệ, kết hợp hỗ trợ từ c

Tại hội thảo giới thiệu GII 2025 và kết quả của Việt Nam, Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh: trong “bộ ba” khoa công nghệ – đổi mới sáng tạo – chuyển đổi số, trọng tâm phải là đổi mới sáng tạo. Đổi mới không chỉ dừng ở viện nghiên cứu hay doanh nghiệp công nghệ mà phải trở thành “đổi mới sáng tạo toàn dân” – một lối sống, phong cách sống của mỗi người dân và mỗi tổ chức. Khi đổi mới thấm sâu trong toàn xã hội, khoa học công nghệ mới có thể “chạm” vào và giải quyết bài toán thực tiễn của Việt Nam, hình thành quốc gia khởi nghiệp dựa trên công nghệ số, đổi mới và sáng tạo.

Việt Nam trong nhiều năm qua đã coi GII như một công cụ quản lý quan trọng. Chính phủ không ngừng ban hành giải pháp cải thiện từng chỉ số thành phần và đặc biệt “nội địa hóa” GII thành Chỉ số đổi mới sáng tạo cấp tỉnh (PII) giúp các địa phương tự đánh giá, cạnh tranh lành mạnh, đưa đổi mới vào quản trị nhà nước. Đây cũng là cách biến mục tiêu quốc gia thành nhiệm vụ cụ thể ở từng tỉnh, ngành, doanh nghiệp.

Bốn trụ cột ưu tiên – chìa khóa nâng hạng GII và tài sản hóa sở hữu trí tuệ

Để vị trí của Việt Nam trên bảng xếp hạng GII tiếp tục được nâng cao, Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh: Việt Nam phải kiên trì thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp, trong đó có bốn trụ cột then chốt.

Thứ nhất, tiếp tục hoàn thiện thể chế và môi trường đổi mới sáng tạo, tháo gỡ rào cản về pháp luật, cơ chế tài chính và sở hữu trí tuệ, khuyến khích mạnh mẽ doanh nghiệp đầu tư cho R&D và ứng dụng công nghệ mới. Từ nay đến cuối năm, các luật sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ, công nghệ cao sẽ được sửa đổi với tư tưởng chính: biến kết quả nghiên cứu thành tài sản có thể giao dịch, định giá, mua bán, ghi nhận trong báo cáo tài chính, sử dụng làm tài sản đảm bảo vay vốn hoặc góp vốn. Đây là chuyển dịch quan trọng từ “bảo vệ quyền” sang “tài sản hóa, thương mại hóa và thị trường hóa” kết quả nghiên cứu, biến sở hữu trí tuệ thành công cụ cạnh tranh chiến lược của doanh nghiệp và quốc gia.

Bộ trưởng cho rằng một quốc gia phát triển là quốc gia mà tài sản vô hình, tài sản trí tuệ chiếm tới 70–80% tổng tài sản quốc gia. Việt Nam đã đến giai đoạn phải ưu tiên phát triển tài sản trí tuệ để phát triển đất nước thành nước phát triển, có thu nhập cao. Khi tài sản vô hình được tài sản hóa, doanh nghiệp Việt có thể nâng giá trị nhờ IP được định giá và đưa vào báo cáo tài chính, dễ dàng tiếp cận vốn khi IP được chấp nhận làm tài sản đảm bảo, đồng thời thu hút đầu tư nước ngoài chất lượng dựa trên năng lực sáng tạo thực tế.

Thứ hai, đầu tư mạnh cho hạ tầng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và hạ tầng số, bao gồm các trung tâm nghiên cứu, phòng thí nghiệm, siêu máy tính, dữ liệu mở và kết nối liên thông quốc gia. Khi hạ tầng đủ mạnh, năng lực nghiên cứu, thử nghiệm và triển khai sản phẩm mới sẽ tăng nhanh; đồng thời việc chia sẻ dữ liệu – nền tảng cho AI và các ứng dụng số – sẽ mở rộng không gian sáng tạo.

Thứ ba, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao thông qua đổi mới giáo dục STEM, gắn kết đại học – viện – doanh nghiệp, thu hút và trọng dụng nhân tài trong và ngoài nước. Nhà nước và doanh nghiệp cần tạo “đường băng” cho tài năng: cơ chế trọng dụng, môi trường khởi nghiệp có thể thử nghiệm thất bại, và chính sách đãi ngộ rõ ràng.

Thứ tư, thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp – nơi phải trở thành trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Nhà nước sẽ đồng hành thông qua các chương trình hỗ trợ tài chính, quỹ đầu tư mạo hiểm, đặt hàng nghiên cứu và ưu tiên mua sắm công cho các sản phẩm mới. Điểm mấu chốt là biến doanh nghiệp từ “người tiêu thụ công nghệ” thành “nhà sáng tạo và chủ động sở hữu công nghệ”.

Nhìn rộng hơn, Việt Nam đã xây dựng được nền tảng tốt và duy trì phong độ vượt trội so với nhóm thu nhập của mình trong suốt một thập kỷ qua. Nhưng để thực sự bước vào hàng ngũ các quốc gia đổi mới sáng tạo hàng đầu, cần một cuộc chuyển đổi tư duy và thể chế sâu rộng, cùng với lộ trình rõ ràng, chỉ tiêu đo lường cụ thể và cam kết tài chính dài hạn. Khi đó, tài sản trí tuệ sẽ không chỉ là mục tiêu chính sách mà trở thành đòn bẩy đưa Việt Nam lên một tầng phát triển mới – nơi tri thức tạo ra của cải và sáng tạo trở thành khí thế chung của toàn dân.

Tổng Giám đốc WIPO Daren Tang: Việt Nam đang đi đúng hướng

Tổng Giám đốc WIPO Daren Tang đánh giá cao những bước tiến mạnh mẽ của Việt Nam. Ông cho rằng, Việt Nam đã đặt ra mục tiêu đầy tham vọng đó là trở thành quốc gia công nghiệp có thu nhập trung bình cao vào năm 2030 và thu nhập cao vào năm 2045. Để đạt được điều này, đổi mới sáng tạo và sở hữu trí tuệ sẽ là chìa khóa, với Nghị quyết 57 đóng vai trò định hướng, biến khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thành động lực trung tâm cho phát triển.

Theo báo cáo GII 2025, Việt Nam hiện xếp 44/139 nền kinh tế, đứng thứ 2/37 trong nhóm nước thu nhập trung bình thấp và thứ 9 trong khu vực Đông Nam Á, Đông Á và châu Đại Dương. Đặc biệt, Việt Nam duy trì thành tích vượt trội so với nhóm thu nhập của mình trong suốt một thập kỷ qua. Một loạt chỉ số cho thấy thế mạnh nổi bật như tỷ trọng xuất – nhập khẩu công nghệ cao trong thương mại, xuất khẩu hàng hóa sáng tạo, tăng trưởng năng suất lao động hay sáng tạo ứng dụng di động.

Tuy nhiên, mục tiêu lọt vào top 30 toàn cầu trong 5–10 năm tới được đánh giá là thách thức lớn. Để đạt được điều đó, Bộ trưởng kêu gọi sự hỗ trợ của Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) và cá nhân Tổng Giám đốc WIPO Daren Tang. Về phía WIPO, ông Daren Tang khẳng định đổi mới sáng tạo và sở hữu trí tuệ sẽ là chìa khóa để Việt Nam đạt mục tiêu trở thành quốc gia công nghiệp có thu nhập trung bình cao vào năm 2030 và thu nhập cao vào năm 2045. Ông nhấn mạnh Nghị quyết 57 của Việt Nam đã đóng vai trò định hướng, biến khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thành động lực trung tâm cho phát triển.

Chuyên gia WIPO Sacha Wunsch-Vincent cũng khuyến nghị Việt Nam tập trung vào 5 trụ cột: tăng đầu tư hiệu quả vào R&D; xây dựng mối liên kết chặt chẽ giữa khoa học và công nghiệp; chuyển từ lắp ráp sang chủ động sản xuất; phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp và tài chính tăng trưởng; quản trị tốt tài sản vô hình để thu hút giá trị. Đây là những góp ý quốc tế giúp Việt Nam xác định rõ đường đi để tiến vào nhóm dẫn đầu về đổi mới sáng tạo.

PV