Việt Nam đã củng cố lộ trình lưu trữ năng lượng quốc gia khi các cơ quan nhà nước, đơn vị kỹ thuật, doanh nghiệp điện lực và các nhà vận hành công nghiệp thống nhất định hướng triển khai Giai đoạn Tiếp theo của Hệ thống Pin lưu trữ năng lượng (BESS).
Hội nghị đa bên thúc đẩy Khung Kỹ thuật, Thí điểm Công nghiệp và Mô hình Tài chính hỗn hợp cho mục tiêu công suất lưu trữ năng lượng đạt 10.000 - 16.300 MV vào năm 2030 vừa diễn ra tại Hà Nội. Hội nghị quy tụ các bên liên quan để rà soát tiến triển chính sách, kết quả kỹ thuật và hướng tiếp cận tài chính đang định hình danh mục dự án lưu trữ đến năm 2030.
Với Quy hoạch Điện VIII điều chỉnh đặt mục tiêu 10.000–16.300 MW lưu trữ vào năm 2030, các phiên làm việc tập trung vào chuyển hóa chính sách thành các dự án có thể đầu tư và mô hình kinh doanh có khả năng nhân rộng. Định hướng đến năm 2050, công suất pin lưu trữ đạt khoảng 96 GW BESS.
Các đại biểuthảo luận về định hướng phát triển của Việt Nam đối với tích hợp lưới điện, hạ tầng lưới và triển khai BESS theo Quy hoạch Điện VIII. Phiên thảo luận nhấn mạnh những hướng dẫn quy định mới và các lộ trình mở rộng giải pháp lưu trữ trên toàn quốc.
Để tiến tới mục tiêu này, EVN đang xem xét giao 5 Tổng công ty Điện lực triển khai khoảng 1.200 MW BESS. Các văn bản chính sách gần đây đã xây dựng phương pháp định giá và yêu cầu tích hợp lưu trữ với năng lượng tái tạo, cho thấy tín hiệu tiến triển về mặt quy định. Một Thông tư về cơ chế giá dịch vụ điện đối với BESS, dự kiến ban hành cuối năm 2025 hoặc đầu 2026, được kỳ vọng sẽ giúp các nhà đầu tư đánh giá thị trường lưu trữ đang hình thành tại Việt Nam một cách rõ ràng hơn.
Các dự án thí điểm ban đầu cũng mang lại bằng chứng thực tiễn: dự án 50 MW/50 MWh của EVN Hà Nội cho thấy khả năng dịch chuyển phụ tải và điều tần, trong khi các mô hình tại TP.HCM và các nhà phát triển tư nhân như VinEnergo là minh chứng điển hình cho các phương án tích hợp hệ thống năng lượng tái tạo.
Các KCN nổi lên như những “bãi thử” quan trọng. Khi các nhà máy phải đối mặt với giá điện giờ cao điểm và yêu cầu bền vững trong chuỗi cung ứng, mô hình pin lưu trữ BESS sau công tơ kết hợp mini-grid và điện mặt trời áp mái đang thu hút sự quan tâm mạnh mẽ tại gần 400 khu công nghiệp trên toàn quốc. Đây dự kiến sẽ là một mô hình trọng điểm chính mà Liên minh Năng lượng toàn cầu vì con người và hành tinh (GEAPP) dự kiến đẩy mạnh hỗ trợ trong năm 2026.
Các chuyên gia chia sẻ cách việc mở rộng điện mặt trời và BESS tại các KCN có thể thúc đẩy các mục tiêu giảm phát thải của Việt Nam, đồng thời hỗ trợ một nền sản xuất ổn định và sẵn sàng cho tương lai.
Với xu hướng toàn cầu về giảm phát thải trong chuỗi cung ứng, việc triển khai các giải pháp năng lượng xanh sẽ ngày càng trở nên thiết yếu để các doanh nghiệp sản xuất tại Việt Nam để duy trì lợi thế cạnh tranh trên trướng quốc tế.
Nguồn vốn hỗn hợp và nguồn vốn từ thiện là chất xúc tác then chốt để chuyển từ giai đoạn nghiên cứu sang triển khai. Các dự án lưu trữ năng lượng hiện vẫn đối mặt với thời gian hoàn vốn dài và rủi ro giai đoạn đầu cao, khiến nguồn tài chính ưu đãi trở nên quan trọng để huy động khu vực tư nhân tham gia.
GEAPP hiện đang cung cấp tài trợ cho dự án thí điểm quy mô lưới 50 MW/50 MWh của EVN Hà Nội và hỗ trợ kỹ thuật cho các dự án lưu trữ phân tán, bao gồm hệ thống BESS 5 MW/10MWh đầu tiên tại TP.HCM, nằm trong KCN Tân Phú Trung. Các nền tảng như ENABLE (Nền tảng “Tăng cường Tiếp cận BESS cho Các nền kinh tế Các-bon thấp”) đang được xây dựng nhằm hỗ trợ các dự án thí điểm thông qua cơ chế giảm rủi ro và hỗ trợ kỹ thuật ở Việt Nam, Philippines và Indonesia. Đồng thời, GEAPP phối hợp với Cơ quan tiền tệ Singapore lập quỹ hỗ trợ đóng cửa các nhà máy nhiệt điện than, hướng tới mục tiêu trung hòa carbon năm 2030-2035.
Các dự án thí điểm như EVN Hà Nội sẽ trở thành cơ sở để ngân hàng trong nước đánh giá và cấp vốn, tạo tiền đề mở rộng pin lưu trữ trên toàn quốc. Trong tương lai, GEAPP dự kiến mở rộng hỗ trợ các dự án khác như dự án Nhà máy Điện gió Hải Anh với quy mô công suất 40 MW, đồng thời phối hợp chặt chẽ với các tổ chức phát triển để học hỏi kinh nghiệm quốc tế.
Các trao đổi trong tuần cho thấy một hệ sinh thái đang trưởng thành, được định hình bởi sự đồng thuận chính sách mạnh mẽ, bằng chứng kỹ thuật ngày càng phong phú và hợp tác ngày càng sâu giữa cơ quan nhà nước và doanh nghiệp.
Bước sang năm 2026, các bên liên quan tin rằng Việt Nam đang ở vị thế thuận lợi để thúc đẩy làn sóng thí điểm tiếp theo, củng cố khung pháp lý và trở thành hình mẫu khu vực về khử carbon dựa trên lưu trữ năng lượng.
Thông tin tại buổi Toạ đàm “Thúc đẩy giảm phát thải công nghiệp thông qua lưu trữ năng lượng và năng lượng sạch” với báo chí, đại diện GEAPP cho biết: Liên minh hiện đang hợp tác với Petrolimex, nhà bán lẻ nhiên liệu lớn nhất Việt Nam, để thí điểm triển khai mô hình điện mặt trời áp mái kết hợp hệ thống pin lưu trữ tại cửa hàng xăng dọc theo các tuyến quốc lộ, đồng thời nghiên cứu mô hình trạm đổi pin cho xe máy điện tại Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh và Đà Nẵng.
Đến nay, đã có hai dự án thí điểm tại Hà Nội trong năm 2025 phục vụ nhu cầu di chuyển xanh, phù hợp chiến lược chuyển đổi năng lượng của Chính phủ.
Khuôn khổ hợp tác giữa GEAPP với tập đoàn Xăng dầu Việt Nam còn mở rộng sang đề xuất triển khai xây dựng trạm đổi pin xe điện, mục đích chính là hỗ trợ shipper, những người có quãng đường di chuyển lớn trong ngày, góp phần thúc đẩy hỗ trợ về hạ tầng cho xe máy điện. Hệ thống hợp tác với Selex Motors, cung cấp mẫu pin phù hợp với 70% các loại xe điện hiện có trên thị trường.
Về quản lý pin sau khi hết vòng đời, GEAPP phối hợp với Bộ Công Thương và Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) hiện cũng nghiên cứu chính sách trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất để thu hồi và xử lý pin, bảo vệ môi trường. GEAPP sẽ tiếp tục đề xuất kỹ thuật và mô hình quản lý vòng đời pin trong các dự án sắp tới.
Nguyễn Hà