BỘ TÀI CHÍNH NÊU 2 KỊCH BẢN LẠM PHÁT NĂM 2026

Bộ Tài chính xây dựng hai kịch bản CPI bình quân năm 2026 tăng 4,5% và 4,8% trong bối cảnh giá năng lượng, vật liệu xây dựng và chi phí vận tải còn nhiều biến động. Những tháng cuối năm, yêu cầu đặt ra là kiểm soát chi phí đầu vào, bảo đảm nguồn cung và tăng cường giám sát giá để hạn chế áp lực lên doanh nghiệp và người tiêu dùng.

Giá vật liệu xây dựng và vận tải tạo thêm sức ép lên mặt bằng giá

Tại cuộc họp Ban Chỉ đạo điều hành giá, Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương cho biết, thị trường trong nước 9 tháng đầu năm 2026 chịu tác động từ biến động giá năng lượng thế giới, căng thẳng địa chính trị và chi phí logistics. Dù nguồn cung hàng hóa cơ bản vẫn được bảo đảm, diễn biến giá giữa các nhóm hàng cho thấy áp lực chi phí chưa được giải tỏa đồng đều.

Đáng chú ý, trong tháng 9/2026, giá thép tăng khoảng 9% so với cùng kỳ năm trước; xi măng tăng 24%, cát xây dựng tăng 36%, đá xây dựng tăng 53% và nhựa đường tăng 43%. Mức tăng của nhiều loại vật liệu đặt ra thách thức đối với chi phí xây dựng, nhất là khi nhu cầu phát triển hạ tầng và giải ngân đầu tư công tiếp tục được thúc đẩy.

Vật liệu xây dựng tăng giá không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến các dự án mà còn có thể tạo sức ép lên chi phí của nhiều ngành nghề liên quan. Tuy nhiên, mức độ tác động đến giá thành công trình và giá bán cuối cùng còn phụ thuộc vào tỷ trọng vật liệu trong tổng chi phí, tiến độ thi công, điều khoản hợp đồng và khả năng hấp thụ chi phí của từng doanh nghiệp.

Cùng với vật liệu xây dựng, chi phí vận tải cũng là yếu tố cần theo dõi. Theo thông tin tại cuộc họp, giá cước vận tải đường bộ ở nhiều địa phương tăng từ 3-40%, trong khi cước container quốc tế diễn biến trái chiều giữa các tuyến. Nếu chi phí nhiên liệu và logistics tiếp tục tăng, áp lực có thể lan sang giá hàng hóa và dịch vụ, nhất là những mặt hàng phụ thuộc nhiều vào vận chuyển hoặc nguyên liệu nhập khẩu.

Ở chiều ngược lại, nguồn cung lương thực, thực phẩm tương đối dồi dào đang góp phần hạn chế biến động giá. Các chính sách miễn, giảm thuế, phí đối với xăng dầu và việc duy trì ổn định giá bán lẻ điện bình quân cũng hỗ trợ giảm bớt áp lực chi phí đối với doanh nghiệp và người dân.

Dù vậy, rủi ro lạm phát trong quý IV vẫn hiện hữu. Theo đánh giá của Bộ Tài chính, biến động tỷ giá, giá nguyên liệu nhập khẩu, nhu cầu tiêu dùng cuối năm và lộ trình điều chỉnh giá dịch vụ công đều có thể ảnh hưởng đến CPI. Thiên tai, dịch bệnh hoặc gián đoạn chuỗi cung ứng cũng có nguy cơ gây thiếu hụt cục bộ và làm giá một số mặt hàng tăng mạnh tại từng địa phương.

Điều này đòi hỏi công tác điều hành giá phải bám sát diễn biến cung cầu thực tế, thay vì chỉ tập trung vào các chỉ số tổng hợp. Với những mặt hàng có biến động lớn, việc phân tích nguyên nhân hình thành giá, đánh giá tác động đến các khâu sản xuất và lưu thông sẽ giúp cơ quan quản lý lựa chọn giải pháp phù hợp hơn.

Phối hợp chính sách, giám sát giá để giữ mục tiêu lạm phát

Trên cơ sở đánh giá các yếu tố tác động, Bộ Tài chính xây dựng hai kịch bản CPI bình quân năm 2026 tăng 4,5% và 4,8%. Ngân hàng Nhà nước dự báo mức tăng khoảng 4,5-5%, trong khi các tổ chức quốc tế đưa ra khoảng dự báo 4,2-5,5%.

Các mức dự báo có độ chênh nhất định, phản ánh sự khó lường của giá năng lượng, tỷ giá và điều kiện kinh tế thế giới. Vì vậy, việc giữ lạm phát trong phạm vi mục tiêu không chỉ phụ thuộc vào một biện pháp riêng lẻ, mà cần sự phối hợp giữa chính sách tài khóa, tiền tệ, quản lý giá và bảo đảm nguồn cung hàng hóa.

Bộ Tài chính kiến nghị tiếp tục triển khai phù hợp các chính sách miễn, giảm thuế, phí nhằm hỗ trợ doanh nghiệp và người dân. Trong điều kiện chi phí đầu vào còn biến động, việc sử dụng chính sách tài khóa cần hướng đến giảm gánh nặng hợp lý, đồng thời cân đối với yêu cầu ổn định kinh tế vĩ mô và nguồn lực ngân sách.

Đối với năng lượng, cơ quan quản lý cần theo dõi sát giá xăng dầu, khí hóa lỏng và các nguồn năng lượng chủ chốt trên thị trường quốc tế, đồng thời chủ động bảo đảm nguồn cung trong nước. Việc ngăn ngừa tình trạng găm hàng, tạo khan hiếm giả có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh nhu cầu sản xuất và tiêu dùng thường gia tăng vào cuối năm.

Với vật liệu xây dựng, yêu cầu đặt ra là cập nhật giá và chỉ số giá xây dựng sát diễn biến thị trường, tăng cường giám sát và xử lý các hành vi đầu cơ, thao túng giá khi có đủ căn cứ xác định vi phạm. Việc giá vật liệu tăng tự thân chưa đủ để kết luận có hành vi trục lợi; công tác kiểm tra cần dựa trên dữ liệu, diễn biến cung cầu và quy định pháp luật liên quan.

Trong lĩnh vực vận tải, Bộ Tài chính đề xuất tăng cường kiểm tra việc kê khai, niêm yết giá cước và yêu cầu doanh nghiệp điều chỉnh giảm giá phù hợp khi chi phí nhiên liệu giảm. Đây là vấn đề có ý nghĩa thực tế đối với kiểm soát chi phí lưu thông. Tuy nhiên, việc đánh giá mức điều chỉnh cần xem xét đầy đủ các yếu tố hình thành giá, thay vì chỉ căn cứ vào biến động của một loại chi phí đầu vào.

Đối với các dịch vụ do Nhà nước quản lý, thời điểm và mức điều chỉnh cần được tính toán trên cơ sở đánh giá tác động đến CPI, khả năng chi trả của người dân và yêu cầu thực hiện lộ trình giá thị trường. Theo thông tin tại cuộc họp, giá dịch vụ khám, chữa bệnh dự kiến chưa điều chỉnh trong ba tháng cuối năm, trong bối cảnh có thay đổi liên quan đến phụ cấp đặc thù và tiền lương cơ sở.

Công tác điều hành cũng cần chú trọng minh bạch thông tin thị trường. Khi người dân và doanh nghiệp được cung cấp thông tin kịp thời về diễn biến giá, nguồn cung và các biện pháp quản lý, tâm lý tích trữ hoặc kỳ vọng giá tăng có thể được hạn chế. Đồng thời, dữ liệu kê khai và niêm yết giá sẽ hỗ trợ cơ quan chức năng theo dõi diễn biến thị trường, nhận diện các biến động bất thường và kiểm tra khi cần thiết.

Về phía doanh nghiệp, chủ động quản trị chi phí, đa dạng hóa nguồn cung và nâng hiệu quả sử dụng nguyên liệu sẽ giúp giảm mức độ phụ thuộc vào biến động bên ngoài. Đối với cơ quan quản lý, yêu cầu là kết hợp kiểm tra, giám sát với điều hòa cung cầu và điều hành chính sách linh hoạt, bảo đảm các biện pháp kiểm soát giá không tạo thêm trở ngại không cần thiết cho hoạt động sản xuất, kinh doanh hợp pháp.

Trong những tháng cuối năm 2026, thách thức không chỉ nằm ở việc kiểm soát CPI theo kịch bản đã xây dựng, mà còn ở khả năng hạn chế sự truyền dẫn của các cú sốc chi phí vào giá hàng hóa và dịch vụ. Phối hợp chính sách hiệu quả, bảo đảm nguồn cung và giám sát quá trình hình thành giá sẽ là những yếu tố quan trọng để giữ ổn định mặt bằng giá, bảo vệ sức mua và duy trì động lực tăng trưởng.

Đinh Toàn