Vụ đấu giá đất Cổ Dương: Sai phạm xác định giá khởi điểm, trách nhiệm thuộc về cơ quan thẩm định?

Liên quan đến sại phạm tại vụ án đấu giá đất Cổ Dương (Đông Anh), mới đây Viện KSND TP Hà Nội đã truy tố thêm 2 bị can Bùi Thanh Huyền, nguyên Chi Cục phó quản lý đất đai Sở TN&MT Hà Nội và bị Nguyễn Thị Cẩm Lê, cán bộ Sở TN&MT Hà Nội, về tội thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng. Đây là những cán bộ có sai phạm trong công tác thẩm định giá đất, xác định giá khởi điểm để tổ chức đấu giá.

Đã hủy kết quả đấu giá, sai phạm xác định giá khởi điểm trách nhiệm thuộc về tổ chức, cá nhân thẩm định?

Mới đây, Viện kiểm sát nhân dân (KSND) TP Hà Nội vừa có quyết định truy tố các bị can liên quan đến vụ án đấu giá quyền sử dụng đất phía Đông Nam, thôn Cổ Dương (xã Tiên Dương, huyện Đông Anh, Hà Nội). Theo bản Cáo trạng số 28/CT-VKS-P3 ngày 16/01/2024 thay thế cho bản Cáo trạng số 29/CT-VKS-P3 ngày 13/01/2023, Viện KSND TP Hà Nội đã quyết định truy tố 11 bị can để xét xử về những tội danh khác nhau. Đáng chú ý, bản Cáo trạng lần này quyết định truy tố thêm 02 bị can là Bùi Thanh Huyền và Nguyễn Thị Cẩm Lê.

Cụ thể, bị can Bùi Thanh Huyền, Cựu Chi cục phó quản lý đất đai Sở Tài nguyên và Môi trường (TN&MT) TP Hà Nội và bị can Nguyễn Thị Cẩm Lê, cán bộ Sở TN&MT TP Hà Nội, bị truy tố về tội Thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng theo điểm c khoản 3 điều 360 Bộ Luật hình sự.

Theo đó, Cáo trạng nêu rõ các bị can Bùi Thanh Huyền và Nguyễn Thị Cẩm Lê đã thiếu trách nhiệm trong quá trình kiểm tra, thẩm định Chứng thư thẩm định giá của CTCP thẩm định giá và đầu tư Hà Nội (Công ty Vvai), không phát hiện các phiếu khảo sát được lập từ tháng 8/2020, trước thời điểm được bốc thăm lựa chọn đơn vị thẩm định giá tháng 9/2020; chấp thuận các tài liệu trong Chứng thư thẩm định giá và kết quả thẩm định giá của Công ty Vvai với giá 17,6 triệu đồng/m2, dẫn đến việc Hội đồng định giá của Thành phố xác định giá khởi điểm thấp hơn nhiều giá trị thực tế. Từ đó, tạo điều kiện cho các sai phạm xảy ra, làm giảm giá trị lô đất đấu giá, gây thiệt hại cho Ngân sách Nhà nước số tiền 135.534.100.677 đồng.

Liên quan đến vụ án này, theo kết luận điều tra, UBND TP Hà Nội đã ban hành Quyết định số 4655/QĐ-UBND về việc hủy Quyết định 5702/QĐ-UBND ngày 28/12/2020 của UBND TP Hà Nội về việc công nhận kết quả trúng đấu giá quyền sử dụng đất đối với khu đất phía Đông Nam, thôn Cổ Dương, xã Tiên Dương, huyện Đông Anh, Hà Nội. Nguyên nhân được UBND TP Hà Nội đưa ra là do biên bản kiểm tra hiện trạng đối với 06 tài sản so sánh trong chứng thư thẩm định giá số:14120/CT-ĐGĐ ngày 09/10/2020 để xác định giá khởi điểm phục vụ cho việc đấu giá quyền sử dụng đất trên diện tích 16.182,19 m2 đất thuộc dự án Cổ Dương không đúng với kết quả kiểm tra thực địa.

Có thể thấy, Quyết định số 4655/QĐ-UBND về việc hủy kết quả đấu giá đã thể hiện rõ những vi phạm nằm ở tại chứng thư thẩm định giá. Sai phạm này bắt nguồn từ hành vi, vi phạm pháp luật của những người có trách nhiệm tư vấn, thẩm định, phê duyệt giá bán tài sản đấu giá. Cụ thể là những hành vi thông đồng, móc nối làm sai lệch thông tin tài sản đấu giá, dìm giá, cố ý hạ giá trị khu đất. Với vụ án này, đơn vị có trách nhiệm xác định giá đất thông qua quá trình thẩm định giá là Công ty Vvai, Sở TN&MT và cuối cùng là UBND TP Hà Nội. Những sai phạm và cá nhân phải chịu trách nhiệm cũng được cơ quan tố tụng nêu rõ trong các bản Cáo trạng.

Cụ thể hơn, trách nhiệm của những cá nhân trong xác định giá khởi điểm thông qua quá trình thẩm định giá cũng được thể hiện rõ khi nhìn vào các đối tượng bị khởi tố và đề nghị xét xử. Đó là các cá nhân bị can Nguyễn Thị Diệu Linh, Tổng giám đốc Công ty Vvai; bị can Nguyễn Ngọc Thắng, Phó tổng giám đốc Công ty Vvai; Nguyễn Đức Phương, thẩm định viên Công ty Vvai. Cùng với đó, là bị can Trần Công Tuyên, Trưởng phòng Phòng Quản lý khai thác hạ tầng và giải phóng mặt bằng thuộc Ban Quản lý dự án huyện Đông Anh; bị can Vương Thị Thu Thủy, chuyên viên Ban Quản lý dự án huyện Đông Anh. Mới đây nhất là bị can Bùi Thanh Huyền, Cựu Chi cục phó quản lý đất đai Sở TN&MT TP Hà Nội và bị can Nguyễn Thị Cẩm Lê, cán bộ Sở TN&MT TP Hà Nội.

Đây đều là những cá nhân trực tiếp thực hiện các công việc để xác định giá đất là giá khởi điểm nhưng không làm hết trách nhiệm, khiến giá khởi điểm của phiên đấu giá thấp hơn thực tế và gây thất thoát Ngân sách Nhà nước. Cũng có thể thấy, các doanh nghiệp tham gia đấu giá không có chức năng nhiệm vụ, không có quyền được tham gia thẩm định giá đất nên khó có thể tác động hạ thấp giá khởi điểm.

Về hành vi vi phạm, Cáo trạng số 28/CT-VKS-P3 mới đây nêu rõ, sau khi được UBND TP Hà Nội giao công khai kế hoạch sử dụng đất, UBND huyện Đông Anh đã phê duyệt kế hoạch đấu giá và giao Ban QLDA đầu tư xây dựng huyện Đông Anh là đơn vị tổ chức đấu giá quyền sử dụng đất phía Đông Nam thôn Cổ Dương (xã Tiên Dương). Còn trách nhiệm xác định giá khởi điểm để đấu giá đất không thuộc thẩm quyền của Ban QLDA đầu tư xây dựng huyện Đông Anh và UBND huyện Đông Anh mà thuộc Sở TN&MT TP Hà Nội và UBND TP Hà Nội.

Sau đó, dù không có trách nhiệm, không có chức năng xác định giá khởi điểm nhưng các cá nhân Chử Việt Anh, Trần Công Tuyên, Vương Thị Thu Thủy là các cán bộ thuộc Ban Quản lý dự án huyện Đông Anh đã liên hệ với Công ty Vvai để yêu cầu xây dựng phướng án, xác định giá đất. Sau đó Trần Công Tuyên, Vương Thị Thu Thủy đã móc ngoặc với các cán bộ tại thuộc Sở TN&MT TP Hà Nội để Công ty Vai là đơn vị được bốc thăm để xác định giá đất. Theo đó, các cá nhân, Công ty Vai cùng các cán bộ thuộc Sở TN&MT TP Hà Nội hoàn thiện tài liệu, lập khống 12 phiếu khảo sát, dự thảo chứng thư, phát hành xác định khu đất có giá khởi điểm là 17,6 triệu đồng/m2.

Từ mức giá này và tờ trình của Sở TN&MT TP Hà Nội, Hội đồng thẩm định giá đã tổ chức họp có mặt đại diện của Sở Tài chính, Sở Xây dựng, Sở TN&MT, Cục thuế TP, UBND huyện Đông Anh, Công ty Vvai và thống nhất giá đề xuất là 18,2 triệu đồng/m2. Sau đó, Sở Tài chính có công văn thông báo kết quả thẩm định phương án giá khởi điểm, Sở TN&MT có tờ trình đề nghị phê duyệt giá khởi điểm. Dựa trên những văn bản này, ngày 23/10/2020, ông Lê Hồng Sơn – Phó CT UBND TP Hà Nội đã ký ban hành Quyết định số 4759/QĐ-UBND phê duyệt giá khởi điểm là 18,2 triệu đồng/m2.

Sau đó 10 ngày, Sở TN&MT TP Hà Nội đã làm thủ tục thanh lý hợp đồng tư vấn thẩm định và thanh toán tiền cho Công ty Vvai. Như vậy, trong suốt quá trình thẩm định giá, phê duyệt giá khởi điểm đấu giá đất, Cáo trạng không nhắc tới sự xuất hiện, can thiệp của bị can Nguyễn Thị Loan với Công ty tham gia đấu giá. Do đó, họ hoàn toàn không có trách nhiệm liên quan đến những sai phạm về thẩm định giá, xác định giá khởi điểm đấu giá đất, mà trách nhiệm này thuộc về cá nhân và các cơ quan thẩm định, Hội đồng thẩm định giá.

Còn những ai liên quan?

Tại Cáo trạng số 28/CT-VKS-P3 ngày 16/01/2024, Viện Kiểm sát cũng nêu rõ trách nhiệm thẩm định và phê duyệt giá đất khởi điểm của các cá nhân. Theo đó, ngày 23/10/2020, ông Lê Hồng Sơn - Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội ký ban hành Quyết định số 4759/QĐ-UBND về việc phê duyệt giá khởi điểm để đấu giá quyền sử dụng đất khu đấu giá Đông Nam thôn Cổ Dương.

Quyết định này được ông Sơn ký khi xét đề nghị của Sở Tài chính - Cơ quan thường trực của Hội đồng thẩm định giá đất cụ thể thành phố; Tờ trình số 9282 của Sở TN&MT TP Hà Nội, UBND thành phố quyết định phê duyệt giá khởi điểm để đấu giá quyền sử dụng đất thuộc dự án với giá là 18,2 triệu đồng/m2.

Một số thành viên Hội đồng Thẩm định gồm: ông Lê Hồng Sơn, Phó chủ tịch UBND TP. Hà Nội, Chủ tịch Hội đồng; ông Mai Xuân Vinh, Phó giám đốc Sở Tài chính, Thường trực Hội đồng; ông Phan Văn Đồng, Phó phòng Quản lý giá, Sở Tài chính; bà Bùi Thanh Hà, Trưởng phòng Hành chính tổng hợp, Chi cục Quản lý đất đai (tham gia cuộc họp theo ủy quyền của ông Lê Tuấn Định, Phó giám đốc Sở TN&MT); ông Nguyễn Hoài Giang, Phó trưởng phòng Kinh tế và vật liệu xây dựng (Sở Xây dựng)...

Theo cáo trạng, ngày 14/10/2020, căn cứ chứng thư thẩm định giá và dự thảo tờ trình của Chi cục quản lý đất đai, ông Lê Tuấn Định (khi đó là Phó giám đốc Sở TN&MT, nay là Chủ tịch UBND quận Đống Đa) đã ký tờ trình gửi Hội đồng thẩm định giá đất, xem xét phương án giá đất dựa trên tờ trình của Nguyễn Thị Cẩm Lê, xác định đơn giá đất khởi điểm là 17,6 triệu đồng/m2.

Ngày 19/10/2020, sau khi Hội đồng thẩm định giá đất tổ chức cuộc họp và điều chỉnh xác định đơn giá đất là 18,2 triệu đồng/m2, ông Mai Xuân Vinh (Thường trực hội đồng – người phải trực tiếp chủ trì, điều hành) nhưng không trực tiếp chủ trì cuộc họp này. Sau đó, căn cứ báo cáo, ông Vinh vẫn ký biên bản họp hội đồng, ký công văn "chốt" gửi Sở TN&MT xác định giá khởi điểm để đấu giá là 18,2 triệu đồng/m2. Theo cơ quan điều tra, ông Vinh có một phần thiếu trách nhiệm.

Tuy nhiên, với ông Vinh, cơ quan điều tra cho rằng, ông không biết các phiếu khảo sát trong chứng thư bị lập khống, cũng như không có những sự bàn bạc với các cán bộ Sở TN&MT hay UBND huyện Đông Anh và các đơn vị khác, không hưởng lợi gì từ việc thẩm định giá đất thấp nêu trên. Hơn nữa, do kết quả trúng đấu giá đã bị hủy, đơn vị trúng đấu giá đã giao trả để khắc phục nên cơ quan điều tra đánh giá chưa đủ căn cứ để xử lý hình sự và chỉ xử lý hành chính theo quy định.

Đến ngày 21/10/2020, ông Nguyễn Trọng Đông (khi đó là Giám đốc Sở TN&MT, nay là Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội) người trực tiếp ký tờ trình gửi UBND TP Hà Nội về việc phê duyệt giá khởi điểm để đấu giá. Ngày 23/10/2020, ông Lê Hồng Sơn (Phó chủ tịch UBND TP Hà Nội) ký quyết định phê duyệt giá khởi điểm này, ông Sơn cũng là Chủ tịch Hội đồng thẩm định giá nhưng đã phân công, giao nhiệm vụ cho ông Vinh thay mặt chủ trì. Theo cơ quan điều tra, ông Đông ký tờ trình sau khi được ông Vinh ký văn bản thông báo kết quả họp thẩm định giá, ông Sơn ký phê duyệt giá theo tờ trình, không biết khu đất đã bị cố ý hạ thấp khi phát hành chứng thư nên cơ quan điều tra đánh giá không có căn cứ xem xét xử lý hình sự về hành vi thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng.

Đối với ông Lê Tuấn Định và ông Nguyễn Trọng Đông, Viện Kiểm sát cho rằng, họ ký một số tờ trình và văn bản liên quan việc tổ chức đấu giá đối với khu đất phía Đông Nam thôn Cổ Dương. Qua kiểm tra, cơ quan tố tụng thấy không có căn cứ xác định các cá nhân này được đơn vị tư vấn hay các cá nhân tham gia đấu giá nhờ tạo điều kiện hạ giá khởi điểm, nên không có căn cứ để xử lý họ trong vụ án.

Ngoài ra, cơ quan tố tụng còn làm rõ trách nhiệm của một số cá nhân khác liên quan đến vụ án như: Ông Vũ Xuân Tùng (Chi cục trưởng Chi cục quản lý đất đai thuộc Sở TN&MT), bà Bùi Thanh Hà (Trưởng phòng Kế hoạch tổng hợp Sở TN&MT), ông Phan Văn Đồng (Phó phòng giá Sở Tài chính), ông Nguyễn Anh Dũng (Phó Chủ tịch UBND huyện Đong Anh), ông Lê Trung Kiên (Chủ tịch UBND huyện Đông Anh, nay là Bí thư huyện ủy Đông Anh), ông Nguyễn Văn Linh (Phó chủ tịch UBND huyện Đông Anh, nay là Bí thư quận ủy Hoàng Mai), ông Phạm Minh Toàn và Chử Việt Anh (Giám đốc và Phó giám đốc Ban quản lý dự án huyện Đông Anh)… Sau khi đánh giá hành vi, cơ quan điều tra thấy không đủ căn cứ để xem xét xử lý hình sự trong vụ án này.

Hồng Quang