Các chuyên gia cho rằng mức giảm trừ gia cảnh 11 triệu đồng và mức giảm trừ đối với mỗi người phụ thuộc 4,4 triệu đồng/tháng đang quá thấp, cần nâng mức giảm trừ này lên cho phù hợp với mức sống của người dân hiện nay.
Bộ Tài chính đang đề nghị xây dựng dự án Luật Thuế thu nhập cá nhân (thay thế) và lấy ý kiến công khai.
Theo Bộ Tài chính, Luật Thuế thu nhập cá nhân đã được ban hành từ năm 2007 và có nhiều đóng góp quan trọng vào việc quản lý thu ngân sách Nhà nước. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện, luật bộc lộ một số hạn chế nhất định, không còn phù hợp với tình hình phát triển kinh tế - xã hội hiện nay và các cam kết quốc tế mà Việt Nam đã ký kết. Do đó, Bộ này đề xuất xây dựng dự án Luật Thuế thu nhập cá nhân (thay thế).
Một trong những nội dung sửa đổi trong dự án Luật Thuế thu nhập cá nhân (TNCN) lần này là nghiên cứu điều chỉnh quy định về mức giảm trừ gia cảnh cho cá nhân người nộp thuế và người phụ thuộc.
Mức giảm trừ gia cảnh 11 triệu đồng/người đang quá thấp?
Bộ Tài chính cho biết, đã có 3 lần sửa đổi kể từ khi Luật Thuế Thu nhập cá nhân bắt đầu được áp dụng, từ năm 2009 đến nay, từ mức 4 triệu đồng/tháng lên 11 triệu đồng/tháng với bản thân người nộp thuế và mức giảm trừ gia cảnh cho người phụ thuộc tăng từ 1,6 triệu đồng/tháng lên 4,4 triệu đồng/tháng.
Với mức giảm trừ cho bản thân người nộp thuế là 11 triệu đồng/tháng và cho mỗi người phụ thuộc là 4,4 triệu đồng/tháng như hiện nay thì người có thu nhập từ tiền lương, tiền công ở mức 17 triệu đồng/tháng (nếu có một người phụ thuộc) hay mức 22 triệu đồng/tháng (nếu có hai người phụ thuộc) sau khi trừ các khoản bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp... thì cũng chưa phải nộp thuế Thu nhập cá nhân.
Khảo sát mức sống dân cư năm 2023 của Tổng cục Thống kê cho thấy thu nhập bình quân đầu người/tháng của Việt Nam là 4,96 triệu đồng, nhóm có thu nhập cao nhất (20% dân số giàu nhất) vào khoảng 10,86 triệu đồng/tháng/người.
Theo đó, mức giảm trừ cho người nộp thuế hiện nay bằng hơn 2,21 lần so với mức thu nhập bình quân đầu người, cũng cao hơn nhiều so với mức phổ biến mà các nước đang áp dụng, tương đương thu nhập bình quân của nhóm 20% dân số giàu nhất.
Theo PGS.TS. Đinh Trọng Thịnh, nguyên Trưởng khoa Tài chính quốc tế - Học viện Tài chính, mức giảm trừ gia cảnh trong quy định hiện hành là quá thấp, cần phải tăng thêm.
Ông Thịnh dẫn chứng ở các quốc gia Đông Nam Á như Singapore, người dân có thu nhập trung bình 40.000-60.000 USD/năm, trong khi muốn có một mức sống ổn định ở quốc gia này chỉ cần khoảng 20.000 USD. Ngược lại, thu nhập bình quân của Việt Nam hiện quá thấp so với nhu cầu và mức sống thực tế.
“Xét trên mức giảm trừ gia cảnh cho người nộp thuế hiện nay ở 11 triệu đồng/tháng, nếu người này sống ở các thành phố lớn như Hà Nội, TP.HCM thì không đủ chi trả các dịch vụ cần thiết cho cuộc sống như thuê nhà, ăn ở, điện nước,khám chữa bệnh, xăng xe, cưới hỏi, ma chay… Vì thế, mức giảm trừ này tôi đánh giá là quá thấp, và việc tăng thêm là cần thiết”, ông Thịnh nhận định.
Nguyên Trưởng khoa Tài chính quốc tế - Học viện Tài chính cho rằng với trường hợp cá nhân sống tại các thành phố lớn thì mức giảm trừ gia cảnh nên dao động 16-18 triệu đồng/tháng trở lên. Mức này sẽ giảm đi khi áp dụng với người dân sinh sống tại các tỉnh miền núi bởi mức thu nhập và mức sống của họ thấp hơn.
“Về vấn đề này, Bộ Tài chính có thể căn cứ ngay vào vùng hưởng lương để xác định mức giảm trừ phù hợp. Hiện nay lương phân chia theo vùng, nên nếu tính thuế TNCN theo vùng là tốt nhất. Còn không cũng nên tính theo mức cao nhất ở các đô thị lớn như Hà Nội, TP.HCM để làm trục so sánh cho mọi người”, vị PGS.TS nêu quan điểm.
Trước đó, mức giảm trừ gia cảnh của người nộp thuế TNCN cũng đã được đại biểu Nguyễn Thị Thủy (tỉnh Bắc Kạn) đưa ra nghị trường Quốc hội.
Đại biểu Thủy cho rằng mức giảm trừ hiện nay chưa phản ánh đúng thực tế cuộc sống của người lao động, nhất là mức giảm trừ đối với người phụ thuộc 4,4 triệu đồng/tháng là quá lạc hậu, không còn phù hợp với thực tế hiện nay, nhất là ở những thành phố lớn. Điều này đang gây thiệt thòi cho người nộp thuế.
Đại biểu phân tích mức giảm trừ 4,4 triệu đồng/tháng đã được duy trì từ năm 2020, sau 5 năm, nhiều hàng hóa dịch vụ thiết yếu đã tăng, thậm chí có hàng hóa tăng nhanh hơn thu nhập. Theo số liệu của Tổng cục Thống kê, so với giá hàng hóa năm 2020, giá dịch vụ giáo dục tăng 17%, giá lương thực tăng 27%, đặc biệt giá xăng tăng xấp xỉ 100%...
"Nhiều cử tri chia sẻ nếu gia đình có con nhỏ, phải thuê người trông, riêng tiền lương trả cho người trông trẻ hiện nay không dưới 5 triệu đồng/tháng. Nếu gia đình có con đi học, chi phí học hành hiện nay chiếm phần lớn cơ cấu chi tiêu của các gia đình. Nếu gia đình có cha mẹ già, không chỉ có ăn uống sinh hoạt mà còn chi phí thuốc men…", đại biểu cho hay.
Chủ động điều chỉnh cho phù hợp với thực tiễn
Theo Bộ Tài chính, thời gian qua có ý kiến cho rằng mức giảm trừ gia cảnh vẫn còn thấp, nhưng cũng có ý kiến cho rằng mức giảm trừ gia cảnh hiện nay không thấp khi so sánh với mặt bằng chung về mức sống, thu nhập của người dân hiện nay, có nhiều người lao động hiện đang có thu nhập chưa đến mức phải nộp thuế.
Ngoài ra, cũng có ý kiến cho rằng, cần quy định mức giảm trừ gia cảnh theo mức lương tối thiểu vùng, mức giảm trừ gia cảnh ở các đô thị, thành phố lớn cần phải cao hơn ở khu vực nông thôn, miền núi do chi phí đắt đỏ hơn, cũng có ý kiến cho rằng phải có chính sách thuế điều tiết cao hơn đối với cá nhân ở các đô thị, thành phố lớn để hạn chế nhập cư, di dân vào các đô thị lớn...
Bộ Tài chính cho rằng, quy định về giảm trừ trước khi tính thuế đảm bảo nguyên tắc cá nhân cần phải có một mức thu nhập nhất định nhằm đáp ứng được nhu cầu thiết yếu của cuộc sống. Vì thế, thu nhập trên ngưỡng này mới phải nộp thuế. Việc áp dụng các khoản giảm trừ còn hướng tới mục tiêu loại trừ các đối tượng có thu nhập thấp ra khỏi diện phải nộp thuế Thu nhập cá nhân.
Mặt khác, Bộ Tài chính khẳng định, mức giảm trừ gia cảnh hiện hành của Việt Nam đã được áp dụng từ năm 2020 đến nay nên cũng cần thiết phải rà soát, đánh giá lại để đề xuất phương án sửa đổi, bổ sung phù hợp với các điều kiện mới.
Tuy nhiên, Bộ Tài chính lưu ý, mức giảm trừ gia cảnh cụ thể cần được nghiên cứu, tính toán một cách kỹ lưỡng, bởi nếu mức giảm trừ "quá cao" sẽ làm mờ vai trò của chính sách thuế thu nhập cá nhân trong việc thực hiện các chức năng của sắc thuế này là đảm bảo công bằng xã hội và điều tiết thu nhập, vô hình sẽ đưa chính sách thuế thu nhập cá nhân trở lại "chính sách thuế đối với người có thu nhập cao" như giai đoạn trước đây.
Đồng thời, Bộ Tài chính cũng đề xuất cân nhắc nghiên cứu phương án giao Chính phủ quy định mức giảm trừ gia cảnh để đảm bảo linh hoạt, chủ động điều chỉnh cho phù hợp với thực tiễn.
Ngoài giảm trừ gia cảnh, Bộ Tài chính cũng đề xuất điều chỉnh biểu thuế lũy tiến từng phần với cá nhân cư trú có thu nhập từ tiền lương, tiền công. Việc này nhằm phù hợp với sự thay đổi về thu nhập và các chỉ số kinh tế vĩ mô. Cùng đó, họ cũng rà soát, điều chỉnh mức thuế suất với thu nhập từ chuyển nhượng vốn, bất động sản.
Theo Bộ Tài chính, việc áp dụng các mức thuế suất lũy tiến từng phần phổ biến ở nhiều nước trên thế giới. Tuy nhiên, xu hướng chung gần đây được các nước áp dụng là đơn giản hóa biểu thuế thông qua giảm số bậc thang.
Bộ này cho rằng có thể nghiên cứu để cắt giảm từ 7 bậc hiện hành xuống mức phù hợp. Cùng với đó, cơ quan quản lý có thể xem xét nới rộng khoảng cách thu nhập trong các bậc. Việc đó nhằm đảm bảo điều tiết vào những người có thu nhập ở bậc thuế cao, tạo thuận lợi trong kê khai, nộp thuế.
Trung Anh