Mức giảm trừ gia cảnh 4,4 triệu/tháng với người phụ thuộc có quá lạc hậu?

Theo quy định của Luật Thuế thu nhập cá nhân hiện hành, mức giảm trừ gia cảnh của người nộp thuế là 11 triệu đồng/tháng, với mỗi người phụ thuộc là 4,4 triệu đồng/tháng. Tuy nhiên, thực tế nhiều ý kiến cho rằng mức giảm trừ gia cảnh đã quá lạc hậu, đại biểu Quốc hội nhấn mạnh, nếu phải chờ thêm 2 năm nữa mới sửa luật sẽ khiến nhiều người dân “thắt lưng buộc bụng” phải nộp thuế thu nhập cá nhân.

4,4 triệu không đủ tiền học cho con?

Mới đây, tại phiên thảo luận mới đây về tình hình kinh tế - xã hội, vấn đề mức giảm trừ gia cảnh của người nộp thuế là 11 triệu đồng/tháng, với mỗi người phụ thuộc là 4,4 triệu đồng/tháng của Luật Thuế thu nhập cá nhân được đại biểu đặc biệt quan tâm. Sau phiên thảo luận, vấn đề này cũng đã làm "nóng" các diễn đàn, mạng xã hội khi người dân tỏ ra đồng tình với quan điểm của vị đại biểu Quốc hội.

Theo đó, nêu ý kiến về vấn đề này, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Nguyễn Thị Thủy (đại biểu Quốc hội đoàn Bắc Kạn) cho rằng, quy định hiện mức giảm trừ gia cảnh của người nộp thuế là 11 triệu đồng/tháng, với mỗi người phụ thuộc là 4,4 triệu/tháng. “Cử tri cho rằng, mức giảm trừ gia cảnh, nhất là mức giảm trừ với người phụ thuộc 4,4 triệu mỗi tháng là quá lạc hậu, cần được Quốc hội xem xét sửa đổi sớm mà không nên chờ đến 2 năm nữa, tức là 2026 mới được thông qua như dự kiến”, bà Thủy nhấn mạnh.

Phân tích cụ thể, đại biểu Thủy nói, mức giảm trừ với người phụ thuộc 4,4 triệu mỗi tháng thực sự không còn phù hợp với thực tế, nhất là các TP lớn, gây thiệt thòi cho người nộp thuế. Mức giảm trừ này được duy trì từ 2020, trong khi 5 năm qua rất nhiều mặt hàng hóa, dịch vụ thiết yếu đều tăng giá. Thậm chí có mặt hàng dịch vụ thiết yếu còn tăng nhanh hơn tăng thu nhập.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp minh chứng bằng số liệu của Tổng cục Thống kê như so với năm 2020, giá dịch vụ giáo dục tăng 17%, giá lương thực tăng 27%, đặc biệt giá xăng tăng 105%…

“Nhiều cử tri chia sẻ nếu gia đình có con nhỏ, phải thuê người trông thì tiền lương trả cho người trông trẻ không dưới 5 triệu/tháng, chưa kể các khoản chi phí khác cho trẻ. Nếu gia đình có con đi học thì chi phí học hành chiếm phần lớn cơ cấu chi tiêu của các gia đình. Nếu gia đình có cha mẹ già là người phụ thuộc thì không chỉ chi phí sinh hoạt còn chi phí y tế, thuốc men”, theo phản ảnh của bà Thủy.

Do đó, mức giảm trừ gia cảnh hiện nay chưa thực sự phản ánh đúng mức chi tiêu cơ bản của gia đình và cá nhân, cũng như chưa phản ánh mức sống thực tế hiện nay.

“Nếu phải chờ thêm 2 năm nữa mới thông qua việc sửa đổi quy định của Luật Thuế thu nhập cá nhân như đề xuất sẽ khiến nhiều người dân phải thắt lưng buộc bụng, nhưng vẫn thuộc diện nộp thuế thu nhập cá nhân”, bà Thủy nhận định.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp cũng chỉ ra sự bất hợp lý trong tính theo rổ hàng hóa chỉ số giá tiêu dùng (CPI). Theo quy định tại Luật Thuế thu nhập cá nhân, khi chỉ số giá tiêu dùng CPI biến động trên 20% thì Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh.

Tại họp báo thường kỳ tháng 3 vừa qua, Bộ Tài chính cho biết chưa đề xuất điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh vì biến động CPI chưa đến 20%.

Bà Thủy cho hay, nhiều chuyên gia và cử tri cho rằng, Luật Thuế thu nhập cá nhân và các quy định hiện hành lấy tiêu chí biến động CPI trên 20%, tức là phải dựa trên rổ hàng hóa gồm 752 mặt hàng là bất hợp lý. Bởi, các mặt hàng thiết yếu ảnh hưởng đến chi tiêu của người dân chỉ 20 mặt hàng, trong khi phải chờ tính mức trung bình của 752 mặt hàng thì sẽ rất lâu mới đến mức 20%, thậm chí là 6-7 năm.

“Thời gian này là quá dài, không phản ánh kịp thời biến động trong chi tiêu của người dân, các hộ gia đình, gây thiệt thòi cho người dân”, bà Thủy nói.

Hơn nữa, quy định mức giảm trừ gia cảnh chưa phù hợp với điều kiện của quốc gia có mức thu nhập trung bình thấp như Việt Nam, phần lớn thu nhập dành cho hàng hóa dịch vụ thiết yếu, tới 70%.

Khảo sát từ Đại học Kinh tế Quốc dân, với quốc gia mà người dân có thu nhập cao khoảng 100 triệu đồng/tháng thì mức chi cho hàng hóa dịch vụ thiết yếu chiếm 30-40%. Vì vậy đại biểu cho rằng mức giảm trừ gia cảnh hiện nay ảnh hưởng trực tiếp đến chi tiêu cho nhu cầu thiết yếu của người dân.

Đặt trong bối cảnh biến động lương tăng hiện nay, đại biểu Thủy đánh giá mức thuế thu nhập và mức giảm trừ gia cảnh không được điều chỉnh kịp thời sẽ dẫn tới bất cập, gây âu lo cho người lao động.

Từ ngày 1/7 tới đây, thực hiện cải cách tiền lương và mức lương dự kiến bình quân chung của cán bộ công chức viên chức tăng khá nhiều, dẫn tới thu nhập tính thuế sẽ tăng. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến ý nghĩa của cải cách tiền lương.

Với biến động như vậy, theo bà Thủy, nếu mức thuế thu nhập cá nhân, giảm trừ gia cảnh không điều chỉnh kịp thời sẽ gây âu lo cho người lao động vì lương tăng thì thu nhập tính thuế cũng tăng. Vì vậy, không điều chỉnh kịp thời cũng ảnh hưởng trực tiếp đến ý nghĩa của cải cách tiền lương.

Từ những phân tích trên, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp kiến nghị Chính phủ sớm trình sửa Luật Thuế thu nhập cá nhân vào cuối tháng 10/2024 và trình Quốc hội thông qua vào tháng 5/2025, đúng như chỉ đạo của Chính phủ với phương châm “5 quyết tâm, 5 đẩy mạnh và 5 bảo đảm”.

Bộ Tài chính đang làm đúng luật...

Phản hồi ý kiến đại biểu, Bộ trưởng Bộ Tài chính Hồ Đức Phớc nói, Luật Thuế thu nhập cá nhân có hiệu lực từ năm 2009, khi đó, giảm trừ gia cảnh với người nộp thuế khoảng 4 triệu đồng/tháng, mức giảm trừ người phụ thuộc 1,6 triệu đồng/tháng. Tới năm 2013, Luật được sửa đổi, nâng mức giảm trừ gia cảnh lên 9 triệu đồng/tháng với người nộp thuế, tức 108 triệu đồng/năm; người phụ thuộc là 3,6 triệu đồng/tháng và bổ sung điều kiện khi CPI biến động 20% thì trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội điều chỉnh giảm trừ gia cảnh.

Năm 2020, mức giảm trừ gia cảnh được nâng một lần nữa, lên 11 triệu đồng/thángvới người nộp thuế và 4,4 triệu đồng/tháng với người phụ thuộc, áp dụng từ đó đến nay.

Như vậy, theo Bộ trưởng Hồ Đức Phớc, người có thu nhập có 1 người “ăn theo”, thì thu nhập 17 triệu đồng/tháng trở lên mới phải nộp thuế. Tương tự, người có thu nhập có 2 người phụ thuộc, thì thu nhập 22 triệu đồng trở lên mới phải đóng thuế. Các mức này chưa gồm các khoản bảo hiểm bắt buộc.

Bộ trưởng Phớc cũng cho biết, hiện Bộ Tài chính chưa trình cấp có thẩm quyền điều chỉnh Luật Thuế thu nhập cá nhân, vì so với số liệu của Tổng cục Thống kê, mức giảm trừ với người nộp thuế 11 triệu đồng/tháng đang cao hơn thu nhập bình quân 2,2 lần (4,96 triệu đồng/người/tháng). Trong khi đó, tỷ lệ này ở các nước là dưới 1 lần. Ngoài ra, bình quân CPI từ năm 2020 đến nay là 11,74%, thấp hơn điều kiện điều chỉnh thuế (CPI phải trên 20%).

“Bộ Tài chính đang làm đúng luật”, Bộ trưởng Bộ tài chính khẳng định.

Bộ trưởng Hồ Đức Phớc thông tin, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã đưa luật này vào Chương trình Xây dựng pháp luật kỳ họp tháng 10/2025, thông qua vào kỳ họp tháng 5/2026. Tuy nhiên, trường hợp Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định trình Luật Thuế thu nhập cá nhân (sửa đổi) vào kỳ họp cuối năm nay và thông qua tại kỳ họp tháng 5/2025, Bộ Tài chính sẽ chấp hành.

“Khi đó, sẽ xin ý kiến các đối tượng chịu tác động, để đưa ra quy định phù hợp về thuế suất, mức giảm trừ và có bỏ hay không điều kiện về mức tăng CPI”, ông Phớc hồi âm đại biểu.

... người dân vẫn than phiền

Liên quan đến nội dung này, sau phiên thảo luận, nhiều độc giả đã tỏ ra đồng tình với quan điểm của đại biểu Nguyễn Thị Thủy. Theo đó, độc giả Mạnh Nguyễn chia sẻ: "Lương tăng không kịp với biến động giá cả thị trường, trong khi những đối tượng nằm trong diện được miễn trừ gia cảnh đang bị kéo theo bởi sự ảnh hưởng đó. Cần phải tính toán lại mức thu nhập tính thuế mới. Tôi rất tán thành và cần sớm áp dụng". 

Trong khi đó, bạn Nông Văn Ẩn tiếp lời: "Lời của đại biểu chính là lời nói của rất nhiều lao động, nhất là những người có thu nhập thấp, là trụ cột của gia đình. Rất mong Quốc hội sớm điều chỉnh cho phù hợp, vì dân có giàu, mức tiêu thụ cao thì nước mới giàu mạnh được". 

Đồng quan điểm, độc giả Công Hoàng Lương bình luận: "Ở thành phố, tiền học cho một đứa con tại trường dân lập do không có hộ khẩu Hà Nội rẻ nhất cũng phải 4-6 triệu đồng/tháng. Mức giảm trừ 4,4 triệu đồng trừ còn không nổi tiền học cho các con, nói gì tiền ăn uống, sinh hoạt. Luật phải thực thế, chưa kể những người ngoại tỉnh lên phải mua nhà trả góp, họ cũng cần được tạo điều kiện giảm trừ mỗi tháng". 

"Hoàn toàn đồng ý với ý kiến của bà. Chi phí một người phụ thuộc 4,4 triệu đồng không biết sống kiểu gì luôn. Tôi thu nhập lương 60 triệu/tháng phải nộp thuế thu nhập cá nhân hàng tháng gần 5 triệu, trong đó đã có giảm trừ 4 người phụ thuộc", chủ tài khoản Phạm Henry viết. 

Cụ thể hơn, nhiều độc giả còn đặt ra những bài toán kinh tế khác nhau đối với từng gia đình. Đơn cử như trường hợp của độc giả có nickname Đọc Sách Mỗi Tối, người này lấy ví dụ: "Giờ một người độc thân, mỗi tháng thuê phòng hạng bét cũng khoảng 3,5 triệu đồng (bao gồm điện nước, internet), tiền xăng 600.000 đồng, ăn sáng 600.000 đồng, ăn uống sinh hoạt khoảng 3 triệu đồng cho 2 bữa chính mỗi ngày, chưa kể tiền đi lại, phúng viếng, hiếu hỷ, biếu xén; thỉnh thoảng ốm đau tốn thêm tiền thuốc men, bệnh viện; tiền mua quần áo, phụ kiện, giày dép; sắm sửa, thay thế vật dụng hỏng hóc trong gia đình... tôi khẳng định mỗi tháng phải hơn 11 triệu để đáp ứng một mức sống đầy đủ. Giờ yêu cầu những người này phải đóng thêm thuế thu nhập cá nhân, tôi khẳng định là... móm". 

Cũng đưa ra một phép tính đơn giản, chủ tài khoản Than Da viết: "Cách tính như hiện tại không còn phù hợp, sẽ là gánh nặng cho người lao động. Ví dụ một cá nhân thu nhập 15 triệu đồng/tháng, tương ứng 500.000đ/ ngày. Bản thân là lao động chính, bố mẹ không có thu nhập, chưa đủ tuổi giảm trừ. Vậy chi phí tiền ăn cả gia đình trong ngày cho 4 người là 200.000 đồng. Chi phí điện, nước, vật dụng, nhu cầu chung, cá nhân cho gia đình: 200.000 đồng. Vậy, chỉ còn 100.000 đồng/ ngày cho lúc ốm đau hay phát sinh cho những vấn đề khác thì liệu có được hay không? Lo cho chính họ còn chưa được, sao có thể gồng gánh thêm an sinh xã hội?". 

Thậm chí, gợi ý về một mức điều chỉnh mới phù hợp, độc giả Haile đề xuất: "Nên điều chỉnh mức chịu thuế của người được giảm trừ lên 20-25 triệu đồng, mức cho người phụ thuộc lên 8-10 triệu đồng thì mới phù hợp với tình trạng hiện nay". 

Hồng Quang