7 tháng đầu năm 2025, xuất khẩu tôm Việt Nam đạt 2,5 tỷ USD, tăng 24% so với cùng kỳ, với Trung Quốc và Hồng Kông tăng tới 78%, khối CPTPP tăng 36%, EU tăng 17%. Trái lại, xuất khẩu sang Mỹ – thị trường lớn thứ hai – chỉ nhích 3% lên 404 triệu USD và giảm tới 29% riêng tháng 7, khi thuế đối ứng 20% cùng nguy cơ thuế chống bán phá giá siết chặt lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp Việt.
Châu Á dẫn dắt tăng trưởng, lợi thế logistics rõ rệt
Theo thông tin từ Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), Trung Quốc và Hồng Kông tiếp tục là đầu tàu xuất khẩu, với kim ngạch 710 triệu USD trong 7 tháng, tăng tới 78%, chiếm 29% tổng xuất khẩu tôm Việt Nam. Riêng tháng 7, xuất khẩu đạt 115 triệu USD, tăng 63%. Nhu cầu tiêu thụ nội địa phục hồi, đặc biệt với các sản phẩm cao cấp như tôm hùm, cùng lợi thế địa lý và chi phí logistics thấp, giúp doanh nghiệp Việt cạnh tranh tốt với Ecuador hay Ấn Độ – những nguồn cung truyền thống.
Khối CPTPP đạt 699 triệu USD (tăng 36%), chiếm 28% tổng xuất khẩu tôm. Nhật Bản – thị trường lớn nhất trong khối – đạt 320 triệu USD (tăng 15%). Dù tháng 7 giảm nhẹ 1,4% do đồng yên yếu làm giảm sức mua, nhưng phân khúc sản phẩm giá trị gia tăng, chế biến sẵn vẫn duy trì đơn hàng ổn định, tạo lợi thế lâu dài cho doanh nghiệp Việt.
Hàn Quốc ghi nhận mức xuất khẩu 203 triệu USD (tăng 13%), chiếm 8%. Đây là thị trường ổn định nhờ nhu cầu sản phẩm tiện lợi cho kênh HORECA (nhà hàng – khách sạn – dịch vụ ăn uống) và ít biến động về kinh tế.
EU cũng duy trì tăng trưởng vững, đạt 309 triệu USD (tăng 17%), trong đó Đức và Pháp tăng lần lượt 28% và 17%. Riêng tháng 7, xuất khẩu sang EU đạt 57 triệu USD, tăng 21%. Hiệp định EVFTA giúp sản phẩm tôm Việt hưởng ưu đãi thuế quan và củng cố vị thế cạnh tranh trong bối cảnh lạm phát tại châu Âu đã hạ nhiệt.
Mỹ – thị trường lớn nhưng đầy thách thức
Trong khi đó, xuất khẩu sang Mỹ trong tháng 7/2025 đạt 63 triệu USD, giảm 29% so với cùng kỳ; lũy kế 7 tháng đạt 404 triệu USD, chỉ tăng 3%. Sau giai đoạn tăng mạnh trong tháng 5–6 nhờ các đơn hàng “né thuế”, xuất khẩu giảm tốc khi thuế đối ứng 20% áp lên tôm Việt bắt đầu tác động rõ rệt.
So với mức thuế của Ecuador (15%), Indonesia và Philippines (19%), tôm Việt mất lợi thế giá. Kết quả sơ bộ POR19 do Bộ Thương mại Mỹ công bố tháng 6 cho thấy thuế chống bán phá giá có nguy cơ tăng cao với nhiều doanh nghiệp lớn. Nếu mức thuế này được giữ nguyên trong kết quả cuối cùng vào tháng 12, ngành tôm Việt Nam có thể bị loại khỏi thị trường Mỹ – vốn luôn là điểm đến chiến lược nhiều năm qua.
Ngoài thuế, doanh nghiệp Việt còn đối mặt với sức ép từ biện pháp phòng vệ thương mại kép (chống bán phá giá và chống trợ cấp). Biên lợi nhuận bị thu hẹp buộc các nhà xuất khẩu phải cân nhắc chiến lược giá, cơ cấu lại đơn hàng, hoặc chuyển hướng sang thị trường khác để bù đắp sụt giảm.
Yêu cầu chiến lược cho doanh nghiệp Việt
Trong 7 tháng đầu năm, xuất khẩu tôm chân trắng đạt 1,6 tỷ USD, chiếm 63% tổng kim ngạch, tăng 8%. Tôm sú đạt 260 triệu USD (tăng 5%), chiếm 10%. Các loại tôm khác đạt 657 triệu USD, tăng mạnh 117% nhờ đơn hàng tôm đông lạnh từ thị trường châu Á. Cơ cấu này cho thấy sự dịch chuyển mạnh sang các sản phẩm phù hợp nhu cầu chế biến công nghiệp và tiêu thụ nhanh, song cũng đặt ra yêu cầu gia tăng tỷ trọng sản phẩm chế biến sâu để nâng giá trị.
Theo VASEP, xuất khẩu tôm cả năm có thể đạt 3,6 – 3,8 tỷ USD nếu doanh nghiệp tiếp tục khai thác tốt các thị trường châu Á, EU, CPTPP và đẩy mạnh sản phẩm giá trị gia tăng sang Nhật Bản. Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng có thể chậm lại trong nửa cuối năm nếu thị trường Mỹ tiếp tục siết nhập khẩu từ Việt Nam. Trong khi đó, các đối thủ Ecuador, Indonesia, Philippines đang duy trì mức thuế nhập khẩu thấp hơn và ổn định hơn, tạo áp lực cạnh tranh rõ rệt.
Châu Á, EU và CPTPP đang mở ra nhiều cơ hội cho tôm Việt nhờ lợi thế địa lý, chi phí vận chuyển thấp, ưu đãi thuế quan và nhu cầu ổn định. Tuy nhiên, Mỹ vẫn là thị trường “cửa ngõ” quan trọng về giá trị và thương hiệu, đòi hỏi ngành tôm phải kiên trì duy trì hiện diện, ngay cả khi biên lợi nhuận ngắn hạn bị ảnh hưởng.
Để giữ đà tăng trưởng, các doanh nghiệp cần: đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, giảm phụ thuộc vào Mỹ; tăng tỷ trọng sản phẩm chế biến sâu và giá trị gia tăng, thay vì xuất thô hoặc sơ chế. Đáp ứng yêu cầu chứng nhận khắt khe của các thị trường cao cấp về truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn môi trường và xã hội. Đồng thời, xây dựng chiến lược giá linh hoạt, thích ứng biến động chính sách thuế và thương mại quốc tế.
Cùng với nỗ lực của doanh nghiệp, ngành tôm Việt Nam cần sự hỗ trợ kịp thời từ cơ quan quản lý để xử lý các vướng mắc về thủ tục chứng nhận, tận dụng ưu đãi từ các hiệp định thương mại, đồng thời đàm phán giảm rào cản tại các thị trường trọng điểm.
Trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế gay gắt, ngành tôm Việt Nam buộc phải chuyển từ chiến lược tăng sản lượng sang chiến lược nâng giá trị – với sản phẩm chế biến sâu, đáp ứng tiêu chuẩn cao và phù hợp xu hướng tiêu dùng bền vững. Đây chính là “chìa khóa” để giữ vững vị thế trên bản đồ thủy sản toàn cầu, đồng thời bảo đảm tăng trưởng ổn định và lâu dài cho giai đoạn tới.
Trung Anh