Dù lãi suất gần như bằng 0, lượng tiền gửi không kỳ hạn của người dân tại hệ thống ngân hàng vẫn vượt 1,3 triệu tỷ đồng. Con số này không chỉ phản ánh sự bùng nổ của thanh toán không dùng tiền mặt mà còn trở thành nguồn vốn chi phí thấp quan trọng đối với các ngân hàng.
Thanh toán số bùng nổ, tiền gửi không kỳ hạn vượt 1,3 triệu tỷ đồng
Theo số liệu mới được Ngân hàng Nhà nước công bố, tính đến cuối quý IV/2025, tổng số dư tiền gửi trên các tài khoản thanh toán cá nhân tại hệ thống ngân hàng đạt hơn 1,3 triệu tỷ đồng. Đây là các khoản tiền gửi không kỳ hạn, được cá nhân duy trì trong tài khoản để phục vụ các giao dịch tài chính hàng ngày như chuyển tiền, thanh toán hóa đơn, mua sắm trực tuyến, quét mã QR hoặc sử dụng các dịch vụ thẻ và ngân hàng số.
Cùng với sự gia tăng về quy mô tiền gửi, số lượng tài khoản thanh toán cá nhân tại các ngân hàng cũng tiếp tục mở rộng. Đến cuối năm 2025, cả nước ghi nhận khoảng 232,55 triệu tài khoản thanh toán cá nhân đang hoạt động.
Khác với tiền gửi tiết kiệm có kỳ hạn, tiền gửi thanh toán thường có lãi suất rất thấp. Tại nhiều ngân hàng, mức lãi suất này chỉ dao động khoảng 0,1-0,2%/năm, thậm chí gần như bằng 0 so với lãi suất tiền gửi tiết kiệm có kỳ hạn. Chẳng hạn, Vietcombank hiện niêm yết lãi suất tiền gửi không kỳ hạn ở mức 0,1%/năm.
Do đó, phần lớn khách hàng duy trì tiền trong các tài khoản thanh toán không nhằm mục đích hưởng lãi, mà chủ yếu để phục vụ nhu cầu chi tiêu và giao dịch hàng ngày. Quy mô tiền gửi lớn trong loại tài khoản này phản ánh sự thay đổi trong hành vi tài chính của người dân khi các phương thức thanh toán điện tử ngày càng trở nên phổ biến.
Theo dữ liệu của Ngân hàng Nhà nước, số dư tiền gửi thanh toán của người dân lần đầu vượt mốc 1 triệu tỷ đồng vào quý I/2022, nhưng sau đó giảm khi lãi suất tiền gửi có kỳ hạn tăng mạnh khiến dòng tiền chuyển sang gửi tiết kiệm. Từ quý IV/2023, lượng tiền gửi thanh toán đã quay trở lại trên mốc 1 triệu tỷ đồng và tiếp tục duy trì xu hướng tăng trưởng cho đến nay.
Sự gia tăng của tiền gửi không kỳ hạn cũng gắn liền với sự phát triển mạnh của thanh toán không dùng tiền mặt. Hiện khoảng 87% người trưởng thành tại Việt Nam đã sở hữu tài khoản ngân hàng, trong khi nhiều ngân hàng cho biết hơn 95% giao dịch được thực hiện qua các kênh số.
Trong giai đoạn 2021-2025, các phương thức thanh toán điện tử ghi nhận tốc độ tăng trưởng cao. Giao dịch qua Internet tăng trung bình 60,6% mỗi năm về số lượng và 31,92% về giá trị, trong khi giao dịch qua điện thoại di động tăng tương ứng 73,32% về số lượng và 52,55% về giá trị. Đáng chú ý, thanh toán bằng mã QR ghi nhận tốc độ tăng trưởng rất mạnh, với mức tăng trung bình 106,24% về số lượng và 128,15% về giá trị.
Theo Công ty Cổ phần Thanh toán Quốc gia Việt Nam (NAPAS), các phương thức thanh toán điện tử đang ngày càng thay thế tiền mặt trong đời sống hàng ngày. Riêng trong năm 2025, giao dịch thanh toán trực tuyến tăng hơn 25% về số lượng so với năm trước. Ngược lại, giao dịch rút tiền tại ATM tiếp tục giảm, với mức giảm 29% về số lượng và 26% về giá trị, cho thấy xu hướng chuyển dịch mạnh sang các hình thức thanh toán số.
Nguồn vốn 'gần như miễn phí' giúp ngân hàng cải thiện lợi nhuận
Đối với các ngân hàng thương mại, tiền gửi thanh toán được xem là nguồn vốn chi phí thấp có vai trò quan trọng trong hoạt động kinh doanh. Đây chính là khoản tiền gửi không kỳ hạn thường được gọi là CASA (Current Account Savings Account) tức tỷ lệ tiền gửi không kỳ hạn trên tổng tiền gửi khách hàng.
Khi tỷ lệ CASA ở mức cao, ngân hàng có lợi thế lớn trong việc giảm chi phí huy động vốn, từ đó cải thiện biên lãi ròng (NIM) và nâng cao hiệu quả sinh lời. Ngược lại, nếu tỷ lệ CASA suy giảm, chi phí vốn của ngân hàng sẽ tăng lên, gây áp lực lên lợi nhuận.
Trong những năm gần đây, nhiều ngân hàng đã đẩy mạnh chiến lược phát triển ngân hàng số, mở rộng hệ sinh thái thanh toán và khuyến khích khách hàng duy trì tiền trong tài khoản thanh toán nhằm gia tăng nguồn vốn CASA. Việc thúc đẩy thanh toán điện tử, chuyển tiền nhanh, ví điện tử hay thanh toán bằng QR cũng góp phần giữ dòng tiền của khách hàng ở lại hệ thống ngân hàng lâu hơn.
Bên cạnh tiền gửi thanh toán của cá nhân, hệ thống ngân hàng còn ghi nhận nguồn tiền gửi thanh toán từ các doanh nghiệp. Tuy nhiên, theo nhiều chuyên gia, nguồn tiền từ khách hàng cá nhân thường ổn định hơn, trong khi tiền gửi của doanh nghiệp có thể biến động mạnh theo chu kỳ sản xuất – kinh doanh hoặc yếu tố mùa vụ.
Vì vậy, quy mô hơn 1,3 triệu tỷ đồng tiền gửi không kỳ hạn của người dân không chỉ cho thấy xu hướng thanh toán số ngày càng phổ biến trong nền kinh tế, mà còn trở thành 'mỏ vốn rẻ' giúp các ngân hàng tối ưu chi phí huy động và cải thiện hiệu quả hoạt động trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gia tăng trên thị trường tài chính.
Trung Anh