Mới đây, liên quan tới việc Bộ Công Thương lấy ý kiến góp ý cho Dự thảo đề nghị xây dựng Nghị định của Chính phủ về phát triển và quản lý ngành phân phối (Dự thảo), Hiệp hội các nhà bán lẻ Việt Nam (AVR) đã có một số ý kiến tới Vụ Thị trường trong nước (Bộ Công thương) và Ban pháp chế (Phòng thương mại công nghiệp Việt Nam; VCI), trên cơ sở tham vấn doanh nghiệp trong ngành.
Căn cứ ban hành Nghị định: Vừa yếu – vừa thiếu!
 Hiệp hội các nhà bán lẻ Việt Nam (AVR) đánh giá mục tiêu ban hành Nghị định là quá rộng và chưa thuyết phục
|
Theo nội dung Tờ trình, Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo Bộ Công Thương rà soát, đánh giá việc thực hiện Nghị định 02, Nghị định 114 “trên cơ sở đó đề xuất phương án sửa đổi, bổ sung trình Chính phủ theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật”. Theo tinh thần chỉ đạo được trích dẫn trong Tờ trình, mục tiêu và phạm vi xây dựng Nghị định này chỉ giới hạn ở việc điều chỉnh hai Nghị định 02, Nghị định 114, tức là “phát triển và quản lý chợ”, vốn chỉ là một trong các hình thức phân phối – bán lẻ.
Từ đây, Hiệp hội cho rằng, việc Dự thảo mở rộng phạm vi căn cứ ban hành Nghị định ra cả ngành phân phối (trong đó bao gồm các cửa hàng, trung tâm đấu giá hàng hóa, siêu thị, trung tâm thương mại, trung tâm mua sắm, … ) có thể hiểu là sự quan tâm rộng ra cả lĩnh vực phân phối nhưng tinh thần và nội dung của Dự thảo chưa thể hiện được kỳ vọng này mà còn khá sơ sài, lủng củng và chưa hợp lý.
Bên cạnh đó, mục tiêu ban hành Nghị định cũng là điều đáng bàn. Theo AVR, ngoài vấn đề về phát triển và quản lý chợ, mục tiêu được nêu trong Dự thảo bao trùm toàn bộ các vấn đề về “phát triển và quản lý ngành phân phối”, bao gồm: i) Tạo hành lang pháp lý cho hoạt động của chợ, siêu thị, trung tâm thương mại, trung tâm mua sắm, cửa hàng và trung tâm đấu giá hàng hóa cũng như các hoạt động kinh doanh bán buôn, bán lẻ, đại lý, nhượng quyền thương mại, mua bán sáp nhập có liên quan; và ii) Cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, hội nhập kinh tế quốc tế về phát triển và quản lý ngành phân phối.
Về vấn đề này, Hiệp hội đánh giá mục tiêu như vậy là quá rộng và chưa thuyết phục. Hơn nữa, sự kết nối và mở rộng từ “chợ” ra toàn bộ “ngành phân phối” như trong Dự thảo này là có phần khiên cưỡng.
Cũng theo Hiệp hội, hiện vẫn chưa có một khái niệm rõ ràng và thống nhất về khái niệm “ngành phân phối” ở nước ta. Tuy nhiên nếu tham khảo phân loại của Tổ chức Thương mại thế giới WTO thì “phân phối” là ngành dịch vụ và bao gồm 04 phân ngành: Bán buôn - Bán lẻ - Nhượng quyền thương mại và Đại lý.
Trong phân ngành Bán lẻ hiện tại ở Việt nam, chợ, không kể chợ bán buôn, là hình thức phân phối giữ vai trò quan trọng và chiếm một tỷ trọng lớn trong hệ thống bán lẻ truyền thống nhưng đang đứng trước sức ép cạnh tranh lớn từ các định dạng bán lẻ khác, đặc biệt là các định dạng bán lẻ hiện đại như siêu thị, trung tâm thương mại, cửa hàng tiện lợi, cửa hàng bán lẻ chuyên ngành, vv...
Vì vậy, việc Dự thảo Nghị định muốn xây dựng chính sách cho toàn bộ hệ thống phân phối ở Việt Nam, nhưng các nội dung hiện tại của Dự thảo chưa có phân tích nào về toàn bộ hệ thống phân phối mà mới có chi tiết ở hình thức “chợ”, thiếu vắng nội dung về các hình thức phân phối – bán lẻ khác ngoại trừ một vài nội dung rất chung chung về “siêu thị, trung tâm thương mại". Điều này làm cho các nội dung điều chỉnh ở các phần sau không đầy đủ, vừa thừa vừa thiếu ...
Cân nhắc tính khả thi và bám sát thực tế
Hiệp hội AVR kiến nghị Bộ Công thương xem xét, cân nhắc lại phạm vi điều chỉnh của Dự thảo Đề xuất theo hướng thu gọn lại về phạm vi “quản lý và phát triển chợ” |
Theo Tờ trình, văn bản điều chỉnh các hoạt động của siêu thị, trung tâm thương mại (Hiệp hội đã nhiều lần đề xuất sử dụng “Trung tâm mua sắm” thay cho “Trung tâm thương mại”) không còn phù hợp về giá trị pháp lý cũng như thực tiễn phát triển. Vì thế, cần phải có những cơ chế, chính sách khuyến khích doanh nghiệp trong nước đầu tư vào siêu thị, trung tâm thương mại, trung tâm mua sắm nhưng trong Tờ trình chưa có các dẫn chiếu và phân tích các bất cập đó cũng như chưa chỉ ra định hướng phát triển của các định dạng bán lẻ này – AVR nhấn mạnh.
Từ cơ sở lý luận trên, Hiệp hội kiến nghị Bộ Công thương xem xét, cân nhắc lại phạm vi điều chỉnh của Dự thảo Đề xuất theo hướng thu gọn lại về phạm vi “quản lý và phát triển chợ” và chuyển các quy định liên quan đến các hình thức phân phối khác không phải là “chợ” như đã phân tích ở trên vào văn bản pháp luật khác.
Siêu thị, trung tâm thương mại: Góc nhìn thẳng từ AVR
Đi sâu chi tiết, đại diện Hiệp hội góp ý trực diện vào các quy định liên quan nêu trong Dự thảo xây dựng Nghị định về ngành phân phối đang được lấy ý kiến rộng rãi.
Về siêu thị và trung tâm thương mại, theo AVR, quy định “Tiêu chuẩn siêu thị có diện tích kinh doanh từ 250m2 đến dưới 10.000m2” là không thực tế và sẽ giới hạn quy mô hoạt động của doanh nghiệp bán lẻ. Đồng thời, không nên quy định “trần”diện tích cho siêu thị; trường hợp các siêu thị hiện tại lớn hơn 10.000m2 mà không đủ điều kiện được xếp vào Trung tâm Thương mại thì sẽ được phân loại vào loại hình nào?
Liên quan tới nội dung Dự thảo “Siêu thị, trung tâm thương mại phải mở cửa tất cả các ngày trong tuần, kể cả ngày nghỉ lễ, tối thiểu từ 10:00 sáng đến 22:00 tối”, Hiệp hội nhấn mạnh quy định trên không phù hợp thực tế, can thiệp sâu vào quyền tự chủ kinh doanh của doanh nghiệp cũng như ngược chiều với thông lệ quốc tế.
Ngoài ra, theo Dự thảo, Biển hiệu của siêu thị hoặc trung tâm thương mại được ghi theo quy định: “Phải ghi rõ tên thương nhân kinh doanh siêu thị hoặc trung tâm thương mại, địa chỉ, số điện thoại và các thông tin khác”. AVR đề nghị bỏ phần “và các thông tin khác” vì cụm từ “các thông tin khác” không rõ ràng, có thể sẽ bị diễn giải theo các hướng khác nhau sẽ làm khó cho doanh nghiệp..
Về hàng hóa, dịch vụ kinh doanh tại siêu thị, trung tâm thương mại: Dự thảo nêu “Nguồn hàng được tổ chức cung ứng ổn định và thường xuyên thông qua đơn hàng hoặc hợp đồng với các nhà sản xuất kinh doanh”. Hiệp hội đặt vấn đề: Thế nào là khái niệm "Ổn định và thường xuyên", có những mặt hàng được cung cấp theo mùa vụ thì sao?
Về quản lý điểm kinh doanh tại chợ như Dự thảo nêu, AVR khuyến nghị nên cân nhắc kỹ quy định trên - liệu có khả năng sẽ nảy sinh một loại “Giấy phép con” nữa hay không? |
Về quy định “Phải có ít nhất 01 Giám đốc hoặc thành viên Hội đồng quản trị là người Việt” và “Nhân viên ở tất cả các cấp, bao gồm cấp quản lý phải có thành phần là người Việt không dưới 50%”, AVR khuyến nghị kiểm tra tính thống nhất với Điều 4 – Nghị định 11/2016/NĐ-CP hướng dẫn Luật Lao động về lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam và nên bỏ hai quy định trên.
Về quy định “Sử dụng các công ty địa phương tại Việt Nam đối với các dịch vụ liên quan đến pháp lý hoặc chuyên môn khác”, Hiệp hội cho rằng quy định này không phù hợp tinh thần hội nhập và hạn chế quyền của Siêu thị/Trung tâm thương mại. Đề nghị kiểm tra lại các phần có liên quan trong cam kết gia nhập WTO và các FTA.
Về quy định "Phải phân bố ít nhất 30% gian hàng cho các sản phẩm có nguồn gốc từ các doanh nghiệp vừa và nhỏ của Việt Nam", AVR đề nghị kiểm tra tính phù hợp với các cam kết quốc tế và cân nhắc kỹ tỷ lệ (tỷ lệ theo Dự thảo là cao) vì có thể ảnh hưởng đến khả năng tìm kiếm các nhà cung cấp có sản phẩm chất lượng và cạnh tranh tương xứng với yêu cầu của siêu thị, trung tâm thương mại.
| Về quản lý điểm kinh doanh tại chợ, Dự thảo quy định: Đơn vị kinh doanh khai thác phải “lập phương án bố trí, sắp xếp ngành nghề kinh doanh, sử dụng điểm kinh doanh tại chợ, trình Ủy ban nhân dân cấp có thẩm quyền phê duyệt”. AVR đặt dấu hỏi về tiêu chí và thủ tục để có được loại giấy phép trên, đồng thời khuyến nghị nên cân nhắc kỹ quy định trên - liệu có khả năng sẽ nảy sinh một loại “Giấy phép con” nữa hay không? Về hoạt động kinh doanh tại chợ: Dự thảo nêu “những người thuộc diện sản xuất nhỏ, tự tiêu thụ sản phẩm của mình (nông dân, thợ thủ công …) và những người buôn bán nhỏ, hàng rong, quà vặt được bố trí bán hàng trong chợ ở khu vực riêng dành cho người kinh doanh không thường xuyên tại chợ và phải chấp hành Nội quy chợ”. AVR cho rằng, cần xem lại tính hợp lý của quy định này vì có khả năng đây sẽ là gánh nặng trong thực tế cho nhà đầu tư/doanh nghiệp khai thác chợ. Nên có hướng quy định mềm hoặc có tỷ lệ tối thiểu và linh hoạt ... |
Hiệp hội và cộng đồng DN mong muốn và kỳ vọng rằng Dự thảo Nghị định và các chính sách/quy định pháp luật dự kiến sẽ khuyến khích, hỗ trợ phát triển ngành phân phối, bán lẻ, đồng thời thận trọng đối với các chính sách, nhất là các chính sách có tính chất là nghĩa vụ của DN phải thực hiện.
Hiệp hội bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc tới Bộ trưởng Bộ Công thương đã quan tâm sát sao tới ngành bán lẻ, phân phối nói chung, cũng như có những chỉ đạo kịp thời, sâu sát nhằm quản lý hiệu quả, kích thích tích cực sự phát triển của DN ngành nói riêng. Đặc biệt, liên quan tới Dự thảo Nghị định quản lý ngành phân phối, AVR đánh giá một cách trân trọng sự lắng nghe, chia sẻ của lãnh đạo Bộ Công thương đối với các ý kiến, nguyện vọng của Hiệp hội cũng cộng đồng DN.
Đinh Gia