Tại Hội thảo "Giải pháp tháo gỡ vướng mắc trong tiếp cận vốn tín dụng đối với khu vực kinh tế tập thể", các đại biểu, các chuyên gia, nhà khoa học đã đưa ra những phân tích, đánh giá, chỉ rõ những nguyên nhân gây cản trở Hợp tác xã (HTX) tiếp cận vốn tín dụng đối với khu vực kinh tế tập thể.
Ngày 23/4, tại Hà Nội, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) phối hợp với Liên minh Hợp tác xã Việt Nam tổ chức Hội thảo "Giải pháp tháo gỡ vướng mắc trong tiếp cận vốn tín dụng đối với khu vực kinh tế tập thể".
Chia sẻ tại Hội thảo, bà Phạm Thanh Tùng - Phó Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế, NHNN nhấn mạnh, NHNN xác định, khu vực kinh tế tập thể (KTTT) nói chung và HTX nói riêng là một trong những đối tượng ngành Ngân hàng ưu tiên đầu tư tín dụng, chỉ đạo triển khai nhiều giải pháp mở rộng tín dụng đối với khu vực kinh tế này.
Thời gian qua, để thúc đẩy tăng trưởng tín dụng đối với lĩnh vực KTTT, HTX, NHNN đã điều hành chính sách tiền tệ chủ động, linh hoạt, sử dụng đồng bộ các công cụ chính sách tiền tệ để điều tiết thanh khoản phù hợp, đảm bảo ổn định thị trường tiền tệ, cụ thể về điều hành lãi suất và điều hành tín dụng.
NHNN cũng chỉ đạo các TCTD tiếp tục tăng trưởng tín dụng an toàn, hiệu quả, hướng vào các lĩnh vực sản xuất, lĩnh vực ưu tiên theo chủ trương của Chính phủ; tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp, HTX và người dân tiếp cận vốn tín dụng ngân hàng; Tiếp tục đổi mới quy trình, thủ tục cho vay theo hướng đơn giản và phù hợp với đối tượng khách hàng là các HTX nhưng vẫn phải bảo đảm đúng quy định của pháp luật và quản lý được chất lượng tín dụng; Nghiên cứu, triển khai các sản phẩm tín dụng phù hợp với đặc thù của KTTT, HTX, tăng cường kết nối để tháo gỡ khó khăn trong vay.
Kinh tế tập thể, hợp tác xã khó hút vốn đầu tư
Tại Hội thảo, các nhà khoa học, các nhà quản lý, các chuyên gia đi sâu, tập trung thảo luận, giải quyết 3 nhóm vấn đề: đánh giá một cách toàn diện về thực trạng tiếp cận vốn tín dụng của khu vực KTTT; đi sâu phân tích khó khăn, vướng mắc, bất cập và nguyên nhân trong tiếp cận vốn tín dụng của khu vực KTTT; đề xuất các giải pháp để khơi thông nguồn vốn tín dụng, tháo gỡ vướng mắc trong tiếp cận vốn tín dụng cho phát triển KTTT trên cả nước.
Trong những năm qua, HTX tuy có bước phát triển cả số lượng và chất lượng, song KTTT, HTX ở nước ta phát triển chưa đáp ứng yêu cầu đặt ra, đang có những tồn tại, bất cập, hạn chế cần được quan tâm, giải quyết, như: Tỷ lệ lớn hộ cá thể ở địa bàn nông thôn chưa tham gia HTX, tổ hợp tác; một bộ phận lớn HTX có quy mô nhỏ, vốn ít, năng lực quản trị hạn chế, liên kết thành viên còn thấp, chưa có uy tín và thương hiệu trên thị trường, năng lực quản trị của HTX còn yếu; việc tiếp cận nguồn vốn tín dụng của các HTX còn khó khăn do chủ yếu chưa đáp ứng các yêu cầu tối thiểu, các điều kiện vay vốn, vì thế vốn cho sản xuất kinh doanh còn hạn chế.
Đến cuối tháng 2/2024, tín dụng đối với HTX, LHHTX đạt 6.024 tỷ đồng, giảm 1,69% so với cuối năm 2023 cho khoảng 1.200 HTX, LHHTX, trong đó: Tín dụng đối với HTX trong lĩnh vực nông nghiệp đạt 2.000 tỷ đồng (cho vay NNNT toàn quốc đạt 3,28 triệu tỷ đồng); cho vay không có TSBĐ đối với HTX, LHHTX trong nông nghiệp đạt 153 tỷ đồng (cho vay không có TSBĐ trong nông nghiệp nói chung đạt 647.000 tỷ đồng). Cho vay liên kết trong nông nghiệp đạt 10.012 tỷ đồng, tăng 3,76% so với 31/12/2023. Các HTX không phát sinh dư nợ vay theo mô hình liên kết.
Tại Hội thảo, đại diện Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam (Agribank) cho biết, với sứ mệnh chủ lực đầu tư phát triển “Tam nông”, Agribank đã và đang có những đóng góp trong phát triển KTTT trong nông nghiệp, nông thôn và nông dân. Theo chỉ đạo của NHNN, Agribank đã quy định rõ ràng mức tín dụng không đảm bảo tài sản đối với các tổ chức và HTX, LMHTX theo mô hình liên kết, theo đầu mối. Tại Agribank, dư nợ cho vay HTX năm 2023 đạt 1.693 tỷ đồng, tăng 165 tỷ đồng. Giai đoạn 2020-2023, dư nợ cho vay HTX luôn chiếm tỷ lệ từ 0,11% đến 0,12% dư nợ cho vay nền kinh tế của Agribank, với chất lượng tín dụng khá tốt.
Theo đại diện Ngân hàng Thương mại cổ phần Ngoại Thương Việt Nam (VCB) chia sẻ, trong giai đoạn 2020 - 2023, VCB đã xây dựng và triển khai các sản phẩm tín dụng cho các khách hàng doanh nghiệp cũng như HTX như: sản phẩm thấu chi, cho vay trang trại nuôi heo, cho vay mua ô tô.... Tuy nhiên, dư nợ cho vay còn khiêm tốn do nhiều nguyên nhân khác nhau. Liên quan đến HTX, còn gặp nhiều hạn chế trong công tác quản trị và chất lượng dịch vụ, dẫn đến kết quả động kinh doanh chưa đạt hiệu quả cao, thông tin tài chính thiếu minh bạch gây khó khăn cho ngân hàng trong việc đánh giá khả năng trả nợ.
Nguyên nhân gây cản trở HTX tiếp cận vốn tín dụng
Cũng tại Hội thảo, các đại biểu, các chuyên gia, nhà khoa học đã đưa ra những phân tích, đánh giá, chỉ rõ những nguyên nhân gây cản trở HTX tiếp cận vốn tín dụng đối với khu vực KTTT, chủ yếu xuất phát từ điều kiện nội tại của các HTX chưa đáp ứng các điều kiện tín dụng, do đó cần phải có những giải pháp hỗ trợ từ cơ quan Trung ương đến địa phương về công cụ chính sách đối với HTX, từ các doanh nghiệp liên quan và từ chính những HTX thành viên đang hoạt động tại các tỉnh, thành phố.
Cụ thể, ông Trần Văn Phiệt, Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh Nam Định cho hay, vấn đề tiếp cận vốn tín dụng từ các NHTM với khu vực KTTT, HTX. Trao đổi về vấn đề này ông Phiệt cho biết, năng lực tài chính, phương tiện sản xuất, cơ sở vật chất của HTX còn yếu; Hội đồng quản trị và đội ngũ cán bộ quản lý HTX chưa được đào tạo bài bản, chưa đáp ứng được yêu cầu của cơ chế quản lý mới,…
Còn theo ông Tô Hoài Thanh - Phó Tổng giám đốc Ngân hàng Hợp tác xã Việt Nam (NHHTX), NHHTX luôn ưu tiên cho vay điều hòa vốn các QTDND. Tuy nhiên, công tác cho vay gặp nhiều khó khăn, dư nợ cho vay chưa cao, do địa bàn nông nghiệp nông thôn chủ yếu sử dụng vốn vay phục vụ nhu cầu tiêu dùng, sản xuất kinh doanh tương đối nhỏ lẻ, số lượng món vay nhiều nhưng tổng dư nợ cho vay không lớn. Thêm nữa, vì đặc thù phục vụ nông nghiệp nông thôn nên hoạt động cho vay QTDND cũng mang tính mùa vụ, thường đến nửa cuối năm hoặc giáp Tết Nguyên đán thì QTDND mới có nhu cầu cần vốn.
Đối với HTX, hiện nay vẫn khó tiếp cận vốn bởi vì còn tồn tại nhiều vấn đề như: Giá trị tài sản bảo đảm khi vay vốn thấp, tài sản tại HTX thường là tài sản cá nhân dẫn đến đối tượng khách hàng đứng tên vay vốn là cá nhân thành viên trong HTX. Về năng lực tài chính, nguồn vốn tự có của HTX còn hạn chế, nhiều HTX hiện nay chưa đáp ứng được yêu cầu bắt buộc và cơ bản là phải có tối thiểu 20% - 30% vốn đầu tư của dự án, ông Thanh cho biết thêm.
Bà Cao Xuân Thu Vân, Chủ tịch Liên hiệp Hợp tác xã Việt Nam
Tại Hội thảo, Bà Cao Xuân Thu Vân, Chủ tịch LMHTX Việt Nam điểm lại những hạn chế của HTX, xuất phát từ chính những vướng mắc nội tại của HTX như: Hệ thống thông tin pháp lý chưa hoàn thiện, hoạt động kinh doanh còn nhiều hạn chế, chưa thực hiện đầy đủ bản chất của mô hình HTX; thiếu kiểm toán độc lập và hệ thống kế toán minh bạch; Hệ thống quy trình sản xuất và đầu ra cho nguồn sản phẩm còn thiếu, chưa bền vững trong khi các cơ chế chính sách tín dụng đã triển khai đồng bộ, song chưa thực sự hiệu quả.
Bà Vân cho biết, trong thời gian tới, LMHTX sẽ rà soát, đánh giá cụ thể hiệu quả hoạt động, quản trị của các thành viên HTX, mong muốn tiếp tục nhận được sự quan tâm của NHNN, đầu tư từ phía các NHTM; hy vọng các HTX hoạt động có hiệu quả được nhìn nhận đúng thế mạnh trong quá trình tiếp cận nguồn vốn, từ đó tổ chức triển khai thí điểm các gói tín dụng, chương trình ưu đãi cho các mô hình HTX trên, tạo điều kiện đẩy mạnh đầu tư tín dụng cho khu vực kinh tế này.
Gỡ khó cho các hợp tác xã trong tiếp cận vốn tín dụng
Kết luận Hội thảo, Phó Thống đốc Thường trực NHNN Việt Nam Đào Minh Tú nhấn mạnh, về đường lối, chủ trương, chỉ đạo của Đảng, Chính phủ, Quốc hội để phát triển KTTT rất đầy đủ, đặc biệt là trong giai đoạn vừa qua, Chính phủ cùng các bộ, ngành đã có những chương trình hành động rất thiết thực. Riêng trong ngành Ngân hàng, các chính sách ưu đãi cho nông nghiệp, nông thôn trong đó có HTX luôn được quan tâm hàng đầu. Hệ thống NHNN các cấp cũng xác định HTX là đối tượng cần quan tâm, hỗ trợ, có chính sách gián tiếp, trực tiếp. Thêm nữa, ngành ngân hàng cũng xác định các mô hình, mạng lưới để phục vụ kinh tế nông nghiệp, nông thôn về cơ bản đầy đủ. Bản thân các Quỹ tín dụng nhân dân cũng là phục vụ cho HTX ở các địa phương với 1.200 quỹ ở 57 tỉnh, thành phố. Quá trình tổ chức, thực hiện, triển khai tương đối tích cực nhưng thực tế cho thấy, tín dụng với HTX chỉ đạt hơn 6.000 tỷ đồng và đang giảm.
"Vấn đề đặt ra ở đây là tư cách pháp lý của HTX không đầy đủ, phương thức hoạt động và phương án kinh doanh còn hạn chế, chưa rõ ràng cộng với khả năng tài chính và năng lực sản xuất kinh doanh bị giới hạn nên không tránh khỏi còn hiện tượng tổ chức tín dụng ngại và thiếu mạnh dạn cho HTX vay vốn", theo Phó Thống đốc Thường trực Đào Minh Tú, "phải tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp lý trên cơ sở luật đã ban hành song song với tiếp tục đổi mới, củng cố, sắp xếp lại HTX cũng như triển khai rà soát, lại chính sách ưu tiên của các bộ ngành theo hướng khuyến khích phát triển và mở rộng HTX."
Phó Thống đốc Thường trực NHNN Việt Nam Đào Minh Tú phát biểu tại Hội thảo (Ảnh: HNV)
Về phía Ngành ngân hàng, để thúc đẩy tăng trưởng tín dụng đối với lĩnh vực KTTT, HTX, thời gian tới, NHNN sẽ chỉ đạo các TCTD tăng trưởng tín dụng an toàn, hiệu quả, hướng vào các lĩnh vực sản xuất, lĩnh vực ưu tiên theo chủ trương của Chính phủ; tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp, HTX và người dân tiếp cận vốn tín dụng ngân hàng; Tiếp tục đổi mới quy trình, thủ tục cho vay theo hướng đơn giản và phù hợp với đối tượng khách hàng là các HTX, nhưng vẫn phải bảo đảm đúng quy định của pháp luật và quản lý được chất lượng tín dụng; Nghiên cứu, triển khai các sản phẩm tín dụng phù hợp với đặc thù của KTTT, HTX, tăng cường kết nối để tháo gỡ khó khăn trong vay vốn.
Ngoài những chính sách, định hướng và kế hoạch đến từ các cơ quan nhà nước thì sự nỗ lực của bản thân từng HTX, của từng thành viên đóng vai trò vô cùng quan trọng để tổ chức hoạt động, quản lý một loại hình kinh tế tập thể phù hợp, hiệu quả, đúng bản chất.
Trung Anh