Bán lẻ 4.0: Các công nghệ biến đổi và thúc đẩy ngành công nghiệp dịch vụ và bán lẻ

Thị trường bán lẻ Việt Nam nhiều năm nay được đánh giá là một trong những thị trường thuộc nhóm sôi động nhất thế giới. Với quy mô dân số lớn (gần 100 triệu dân, cơ cấu dân số tương đối trẻ, chi tiêu hộ gia đình theo dự báo của World Bank tăng trung bình 10,5%/năm cùng tốc độ gia tăng mạnh mẽ của tầng lớp trung lưu...), bán lẻ là một trong những ngành có tốc độ tăng trưởng liên tục và ấn tượng.

Đóng góp của ngành bán lẻ trong nền kinh tế đất nước không chỉ dừng lại ở tỷ lệ trong GDP và số lượng công ăn việc làm mà ngành này tạo ra. Với vai trò là khâu kết nối không thể thiếu giữa sản xuất và tiêu dùng, hoạt động bán lẻ có ý nghĩa quan trọng đối với các ngành sản xuất hàng hóa phục vụ tiêu dùng cả ở góc độ sản phẩm đầu ra, các yếu tố đầu vào và tỷ suất lợi nhuận. Nói cách khác, sự phát triển của ngành bán lẻ không chỉ có ý nghĩa với riêng ngành này mà còn kéo theo sự phát triển của hầu hết các ngành sản xuất trong nền kinh tế.

Tuy nhiên, sự chuyển mình của các xu hướng thương mại bán lẻ trong thời đại mới và sự thay đổi trong hành vi mua sắm của người tiêu dùng trong hiện tại cùng các dự báo cho tương lai đang đòi hỏi ngành dịch vụ bán lẻ Việt Nam vừa cần nhanh chóngtận dụng thời cơ, vận hội vừa cần có sự chuẩn bị cho các đối sách trước những thách thức mới, đặc biệt là trong bối cảnh hội nhập kinh tế ngày càng sâu rộng.

Hiện nay, cách mạng công nghiệp 4.0 với tác động lớn đến mọi lĩnh vực đã và đang làm thay đổi mọi mặt của đời sống cũng như các hoạt động kinh tế - xã hội trên toàn thế giới và việc tham gia cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 là con đường tất yếu của các quốc gia, trong đó có Việt Nam, nếu muốn phát triển nhanh và bền vững. 

Sự xuất hiện của công nghiệp 4.0 đã dẫn đến một sự thay đổi mạnh mẽ đối với việc áp dụng số hóa. Các công nghệ tiên tiến đã cách mạng hóa ngành bán lẻ và Bán lẻ 4.0 chính là tương lai của ngành công nghiệp dịch vụ quan trọng này. Các chuyên gia từng nhận định rằng sự phát triển của số hóa và công nghệ hiện đại dẫn đến sự ra đời của bán lẻ 4.0 và khả
năng của bán lẻ 4.0 là vô tận. Với sự trợ giúp của bán lẻ 4.0, ngành bán lẻ đang chứng kiến sự thay đổi trong văn hóa làm việc, tạo ra các mô hình kinh doanh sáng tạo, đồng thời việc áp dụng cách tiếp cận dựa trên dữ liệu số hóa đã tạo ra các chiến lược lấy người tiêu dùng làm trung tâm.

Thời đại số và bán lẻ 4.0 ghi nhận nhiều xu hướng phát triển trong ngành dịch vụ bán lẻ thế giới như áp dụng trí tuệ nhân tạo (AI) hay Internet vạn vật (IoT) để tăng kết nối giữa nhà bán lẻ và khách hàng, tăng hiệu quả với đám mây; đổi mới công nghệ định hình lại tương lai của các cửa hàng thông minh; sử dụng robot nhiều hơn hay các hình thức mua sắm qua đàm thoại, qua trợ lý ảo phát triển, phát triển các hình thức thanh toán điện tử và thanh toán kỹ thuật số, ứng dụng logistics thông minh hay công nghệ blockchain để cải thiện tính minh bạch của chuỗi cung ứng, v.v... Có thể nói, bán lẻ 4.0 là lời đáp cho câu hỏi “Ngành dịch vụ bán lẻ sẽ biến đổi như thế nào trong cuộc cách mạng công nghệ lần thứ tư?”.

Chúng ta hãy cùng xem xét một số công nghệ hàng đầu của bán lẻ 4.0.

1. Nền tảng IoT Internet vạn vật

Nền tảng IoT là một trong những đóng góp chính cho sự phát triển của bán lẻ 4.0, giúp tạo ra một môi trường tương tác mới. Tiềm năng to lớn của IoT cho ngành bán lẻ thể hiện qua khả năng bố trí cửa hàng thông minh, phòng chống trộm cắp, quản lý hàng tồn kho hiệu quả, hiểu rõ hơn về khách hàng, nhanh chóng nắm bắt nhu cầu và xu hướng để có phản ứng kinh doanh một cách chủ động ... IoT có thể giúp mở rộng kiểm soát hàng tồn kho, cải thiện trải nghiệm bán lẻ của khách hàng, giúp các nhà bán lẻ có thể giảm đáng kể chi phí tồn kho, giải quyết tình trạng dư thừa, tồn kho và hao hụt... Không những thế, IoT còn có thể giúp phòng chống trộm cắp trong cửa hàng.

2. Dữ liệu lớn (Big Data)

Trong thế giới kỹ thuật số ngày nay, dữ liệu chính là tiền tệ. Dữ liệu được thu thập ở mọi lúc mọi nơi, ở mọi giai đoạn của chuỗi cung ứng nói chung và và trong mọi bộ phận của ngành bán lẻ nói riêng. Big Data trong ngành bán lẻ có thể được sử dụng để phân tích và xây dựng các chiến lược tiếp cận đến nhu cầu của người tiêu dùng một cách chính xác để nâng cao hiệu quả kinh doanh.

Dữ liệu giúp các nhà bán lẻ hiểu người tiêu dùng, cá nhân hóa trải nghiệm khách hàng và phân tích dữ liệu lớn cho phép các doanh nghiệp khám phá xu hướng thay đổi của ngành và nhu cầu của người tiêu dùng cũng như tăng cường tỷ lệ chuyển đổi mua sắm, sử dụng data hiệu quả có thể tối ưu chi phí vận hành lên tới 60%

Có thể nói không quá lời là Big Data đã cách mạng hóa ngành bán lẻ. Nhận thức về dữ liệu như tài sản lớn nhất của doanh nghiệp, các nhà bán lẻ hàng đầu như Amazon.com, Walmart Inc, Adi-das, vv … đã áp dụng phân tích Big Data trong các chiến lược kinh doanh của họ để cải thiện lợi thế cạnh tranh cũng như xác định một số thách thức trong thực tế. Target, một trong những tên tuổi lớn trong ngành bán lẻ, cũng đã dựa vào những dữ liệu phân tích về nhu cầu sử dụng sản phẩm sữa tắm em bé để mở chương trình khuyến mãi sản phẩm dành cho trẻ em rất thành công.

3. Điện toán đám mây

Cách tiếp cận kinh doanh minh bạch là một trong những ưu tiên hàng đầu của bán lẻ 4.0. Điện toán đám mây cho phép chia sẻ dữ liệu và tài liệu quan trọng trên nhiều kênh khác nhau bất cứ khi nào cần. Do tính chất trực tuyến của nó, điện toán đám mây chứng tỏ an toàn hơn so với các phương pháp truyền thống và điện toán đám mây ngày càng nhanh hơn và an toàn hơn bao giờ hết.

Bán lẻ và E-commerce là những lĩnh vực có mức độ áp dụng và hưởng lợi sớm nhất từ điện toán đám mây, công nghệ cung cấp khả năng xây dựng, ra mắt một nền tảng mới với tốc độ cực nhanh chóng và có thể gần như ngay lập tức gia nhập thị trường.

Lợi ích rõ nhất của điện toán đám mây là: i) Tiết kiệm được chi phí cho các nhà bán lẻ từ việc triển khai và tốc độ để một giải pháp có thể thiết lập; ii) Tối ưu hóa trong khâu quản lý bán lẻ: Khi sử dụng công nghệ điện toán đám mây, các quy trình quản lý được thực hiện thường xuyên vào sát sao hơn. Các nghiệp vụ như quản lý hàng hóa, số lượng hàng còn trong kho, tình hình kinh doanh của cửa hàng, kiểm soát dòng tiền mặt và cả quản lý nhân viên… sẽ được thực hiện thường xuyên mà ND không phải bỏ ra nhiều thời gian và công sức; và iii) An toàn trong quản lý dữ liệu ngành bán lẻ.

4. Trí tuệ nhân tạo

Ngày nay, ngành bán lẻ, đặc biệt với hình thức tổ chức theo dạng chuỗi cửa hàng, siêu thị, đang nhanh chóng tăng cường ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong tất cả các quy trình làm việc có thể nhằm cải thiện một loạt các hoạt động trong ngành này, từ mở rộng khả năng tương tác và quản lý khách hàng, tăng cường dự báo nhu cầu… cho đến hoạt động kho bãi và giao nhận - vận chuyển...

Người ta cũng nhấn mạnh tính độc đáo khi AI được tích hợp trong ngành bán lẻ với nhiều ứng dụng vô cùng tiện ích như sử dụng robot (robot thế hệ đầu tiên có tên Pepper) trong bán hàng và quản lý khách hàng, tương tác với khách hàng; giao hàng bằng máy bay không người lái và robot cho đến công nghệ thanh toán tiên tiến như Amazon Go... Tại Việt Nam, từ 2018 - 2019, khách hàng cũng đã được trải nghiệm công nghệ “Scan and Go” trong hệ thống mạng lưới bán lẻ của Saigon Coop và Vin-Mart, VinMart +, …

Bên cạnh đó, hai ứng dụng dễ thấy nhất của AI với ngành bán lẻ là chatbot và học máy. Ví dụ, chatbot bán hàng và chatbot chăm sóc khách hàng (phổ biến trên Facebook Messenger, Sephora và Pizza Hut và nhiều nhà bán lẻ khác) giúp khách hàng dễ dàng có được những gì họ muốn mà không cần phải gọi điện, gửi email hoặc truy cập trang web của nhà bán lẻ.

Ngày nay, chatbot được ứng dụng rất rộng rãi để thực hiện các công việc trong ngành bán lẻ như Trợ lý cá nhân (Personal Assitant); Giới thiệu sản phẩm, bán hàng, đặt chỗ; Chăm sóc khách hàng; Thanh toán trực tuyến; tìm kiếm, cập nhật tin tức… và hết sức hữu dụng, đặc biệt là trong bán lẻ thời trang (giày dép, quần áo, phụ kiện,…), bán lẻ sản phẩm làm đẹp, mỹ phẩm và chăm sóc sức khóe , dịch vụ ẩm thực, ăn uống: nhà hàng, quán ăn, quán café,…; bán lẻ trong dịch vụ vận chuyển, khách sạn (đặt vé/đặt phòng online)…

5. Công nghệ in 3D

Hiện nay, trên thế giới đã có bán những sản phẩm được chế tạo từ công nghệ đặc biệt này. Từ những chiếc giày thể thao Adidas hay thậm chí là những chiếc áo khoác, tất cả đều có thể được tạo ra một cách dễ dàng, nhanh chóng.

Nói một cách đơn giản, in 3D là một quá trình sản xuất các chất liệu (nhựa, kim loại hay bất kỳ thứ gì khác) theo phương cách xếp từng lớp với nhau để tạo nên một vật thể 3 chiều và người ta cho rằng, công nghệ in 3D không hề có giới hạn. Điều này chứng mình một điều rằng, in 3D sẽ là tương lai của thế giới khi hầu như tất cả những gì phục vụ cho đời sống của con người sẽ gắn liền với 4 chữ "công nghệ in 3D".

Mặc dù tại Việt Nam, công nghệ in 3D vẫn chưa thực sự phổ biến như trên thế giới, nhưng những hiệu quả của nó thì có thể được nhìn thấy ở mọi nơi và các nhà bán lẻ kinh doanh thời trang (quần áo, phụ kiện, trang sức) và thâm chí, thực phẩm tiêu dùng hàng ngày, cũng cần quan tâm đến công nghệ này.

6. Blockchain 4.0

Những lợi ích blockchain mang lại cho ngành bán lẻ.

- Minh bạch: Sự minh bạch có tầm quan trọng ngày càng tăng đối với người tiêu dùng. Qua truy tìm nguồn gốc và lịch sử của sản phẩm, Blockchain cho phép tất cả các bên - nhà cung cấp, nhà sản xuất, nhà bán lẻ và người tiêu dùng cuối - theo dõi hành trình của một sản phẩm.

- Quản lý khách hàng hữu hiệu

- Giảm hàng giả, thậm chí giúp phát hiện hàng hóa bị đánh cắp, chống gian lận TM

- Bảo hành: Dịch vụ bảo hành sản phẩm từ giấy lên đám mây thông qua blockchain.

7. Thanh toán điện tử và ví điện tử

Ngày nay, khách hàng và người tiêu dùng đã khá quen thuộc với các dịch vụ thanh toán điện tử được nhiều nhà bán lẻ trên thế giới và ở Việt Nam đang dần áp dụng vào hệ thống bán hàng của mình

Hiện nay, ở Việt Nam có 04 hình thức thanh toán điện tử được sử dụng phổ biến nhất, bao gồm: Thanh toán bằng thẻ (Credit Card và Debit Card), thanh toán qua cổng thanh toán điện tử, thanh toán bằng ví điện tử và thanh toán bằng thiết bị điện thoại thông minh.

Còn có những công nghệ khác cũng có ảnh hưởng mạnh đến phát triển ngành dịch vụ bán lẻ nhưng chưa được nhắc đến do giới hạn về dung lượng của bài viết. Hy vọng chúng ta sẽ có cơ hội trở lại sau.

Trong một thế giới phát triển nhanh chóng với ảnh hưởng mạnh mẽ của những tiến bộ công nghệ, gia tăng cạnh tranh và bùng nổ dữ liệu, các nhà bán lẻ cần tận dụng các công nghệ mới nổi như trình bày ở phần trên để đáp ứng khách hàng/người tiêu dùng đã trở nên thông thái hơn và luôn tìm kiếm trải nghiệm cá nhân, tận dụng sự tiện lợi của việc mua sắm ở bất cứ đâu, bất cứ lúc nào... Cách duy nhất để các nhà bán lẻ cạnh tranh và tiến lên phía trước là liên tục thích ứng với ngành công nghiệp thay đổi, biến động không ngừng với các công nghệ mới nhất.

Tuy nhiên, việc lựa chọn áp dụng công nghệ nào cho doanh nghiệp của mình, cửa hàng của mình thì cần một cách làm/một lộ trình, và cần có sự hỗ trợ của các chuyên gia có kinh nghiệm. Tùy từng trường hợp cụ thể, chuyên gia sẽ giúp hoạch định chiến lược, cập nhật và phân tích, lựa chọn những công nghệ mới phù hợp đề ứng dụng vào điều kiện của doanh nghiệp, phân bổ ngân sách, đào tạo nhân viên về mọi công nghệ đang được triển khai và ảnh hưởng của các công nghệ đó đến văn hóa làm việc.

TS. Đinh Thị Mỹ Loan

Chủ tịch Danh dự Hiệp hội các nhà bán lẻ Việt Nam/ Trọng tài viên Trung tâm Trọng tài quốc tế Việt Nam

PV